Bài viết theo Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 và Nghị định 142/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 1/5/2026
Muốn thử một sản phẩm trí tuệ nhân tạo trên người dùng thật mà chưa chắc đáp ứng đủ quy định, doanh nghiệp có một lối đi hợp pháp: xin vào cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Đổi lại là được miễn, giảm hoặc điều chỉnh việc tuân thủ một số quy định trong phạm vi thử nghiệm.
- Tham gia trên cơ sở tự nguyện, có giấy xác nhận thì mới được triển khai.
- Ba cấp độ thử nghiệm, xác định theo dữ liệu dùng và mức tác động ra thực tế.
- Cơ quan cấp giấy: Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, bộ quản lý ngành, hoặc Bộ Công an với cấp độ 3.
- Thẩm định trong 10, 20 hoặc 30 ngày làm việc tùy cơ quan có thẩm quyền.
Ba cấp độ thử nghiệm
Điều 22 xếp cấp độ dựa trên mức rủi ro của hệ thống, tính chất dữ liệu, phạm vi triển khai và mức tác động tới an ninh, trật tự cùng quyền lợi hợp pháp. Hệ thống chạm nhiều cấp độ thì lấy cấp cao nhất.
| Cấp độ | Dấu hiệu nhận biết |
|---|---|
| Cấp độ 1 | Đối tượng tham gia xác định theo tiêu chí cụ thể, có địa điểm và thời hạn rõ ràng; kết quả của hệ thống không dùng trong hoạt động thực tế, không tích hợp vào quy trình dịch vụ, không cung cấp cho người dùng và không dùng làm căn cứ tham chiếu khi ra quyết định |
| Cấp độ 2 | Có người sử dụng thật hoặc đối tượng chịu tác động trực tiếp; kết quả được dùng trong hoạt động thực tế nhưng chưa trực tiếp làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân |
| Cấp độ 3 | Xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm, dữ liệu cốt lõi, dữ liệu quan trọng hoặc dữ liệu cá nhân của trẻ em thuộc diện phải đánh giá tác động; hoặc xử lý dữ liệu thuộc danh mục bí mật nhà nước; hoặc triển khai trong, kết nối trực tiếp với hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia |
Khoản 3 Điều 21 loại trừ hoạt động nghiên cứu, phát triển hoặc thử nghiệm trong môi trường mô phỏng, môi trường khép kín hoặc thử nghiệm nội bộ.
Điều kiện đi kèm là không có người tham gia thử nghiệm thực tế và không tạo tác động ra bên ngoài.
Nộp cho ai
Hồ sơ nộp một bộ bằng phương thức điện tử qua Cổng Dịch vụ công quốc gia, sau đó được liên thông về Cổng thông tin điện tử một cửa về trí tuệ nhân tạo. Thẩm quyền cấp giấy chia theo cấp độ và địa bàn.
| Cơ quan | Phạm vi thẩm quyền | Thời hạn thẩm định |
|---|---|---|
| Ủy ban nhân dân cấp tỉnh | Cấp độ 1 hoặc 2, triển khai trong phạm vi một tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương | Không quá 10 ngày làm việc |
| Bộ, cơ quan ngang bộ | Cấp độ 1 hoặc 2 thuộc phạm vi quản lý của bộ, triển khai từ hai tỉnh trở lên, hoặc do đơn vị thuộc quản lý trực tiếp của bộ triển khai | Không quá 20 ngày làm việc |
| Bộ Công an | Cấp độ 3 | Không quá 30 ngày làm việc |
Trước khi thẩm định, cơ quan có thẩm quyền kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ trong 03 ngày làm việc và thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung một lần bằng văn bản điện tử. Hệ thống thuộc phạm vi quản lý của nhiều bộ thì bộ quản lý trực tiếp hoạt động sử dụng chính của hệ thống là nơi cấp giấy.
Điều kiện và hồ sơ
Điều 24 đặt bốn điều kiện.
- Hệ thống hoặc giải pháp dự kiến thử nghiệm có yếu tố đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ mới hoặc mô hình triển khai mới.
- Có đề án thử nghiệm nêu rõ mục tiêu, phạm vi, thời gian, đối tượng tham gia và biện pháp kiểm soát rủi ro tương ứng cấp độ.
- Có biện pháp bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân chịu tác động.
- Hệ thống có khả năng trực tiếp gây thiệt hại tính mạng, sức khỏe hoặc thiệt hại tài sản quy mô lớn thì phải có bảo hiểm trách nhiệm dân sự hoặc biện pháp bảo đảm tài chính tương đương.
Hồ sơ gồm đơn đề nghị theo mẫu của nghị định, đề án thử nghiệm, tài liệu mô tả biện pháp bảo vệ quyền lợi của người chịu tác động, và tài liệu mô tả năng lực kỹ thuật, nhân sự hoặc hạ tầng phục vụ thử nghiệm.
Giấy xác nhận ghi những gì
- Phạm vi, địa bàn và thời gian thử nghiệm.
- Quy mô và giới hạn thử nghiệm.
- Yêu cầu kỹ thuật, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh, bảo vệ dữ liệu và quản lý rủi ro.
- Trách nhiệm báo cáo và cơ chế giám sát.
- Trường hợp tạm dừng hoặc chấm dứt thử nghiệm.
- Nội dung được miễn, giảm hoặc điều chỉnh việc tuân thủ quy định pháp luật trong phạm vi thử nghiệm.
Khoản 8 Điều 23 ghi rõ giấy xác nhận chỉ có giá trị trong phạm vi thử nghiệm.
Giấy đó không làm phát sinh quyền triển khai chính thức hệ thống ra ngoài phạm vi đã được chấp thuận.
Kết thúc và gia hạn
Nộp báo cáo tổng kết rồi, cơ quan đã cấp giấy có 15 ngày làm việc để đánh giá kết quả và cấp Giấy xác nhận hoàn thành thử nghiệm có kiểm soát. Từ chối thì phải trả lời bằng văn bản nêu rõ lý do.
Muốn kéo dài thời gian, tổ chức nộp đơn đề nghị gia hạn kèm báo cáo tổng kết chậm nhất 15 ngày làm việc trước khi hết hạn. Cơ quan có thẩm quyền thẩm định và quyết định trong 10 ngày làm việc.
Giấy xác nhận hoàn thành là căn cứ để cơ quan nhà nước xem xét công nhận toàn bộ hoặc một phần kết quả thử nghiệm phục vụ đánh giá sự phù hợp, và xem xét áp dụng biện pháp miễn, giảm hoặc điều chỉnh nghĩa vụ tuân thủ. Đây là giá trị thực của việc bỏ công đi qua cơ chế này.
Có tiền hỗ trợ không
Điều 26 mở cửa cho doanh nghiệp tham gia thử nghiệm, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, doanh nghiệp nhỏ và vừa, tổ chức khoa học công nghệ và nhóm nghiên cứu có dự án khả thi được xem xét cấp Phiếu hỗ trợ phát triển trí tuệ nhân tạo. Bốn nguyên tắc đi kèm.
- Theo cơ chế đồng chi trả giữa Nhà nước và tổ chức, cá nhân tham gia thử nghiệm.
- Công khai, minh bạch, đúng mục đích và không trùng lặp với các hình thức hỗ trợ khác từ ngân sách và quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách.
- Chỉ hỗ trợ chi phí phục vụ trực tiếp cho hoạt động thử nghiệm trong phạm vi đã được chấp thuận.
- Thực hiện trong phạm vi nguồn lực của Quỹ Phát triển trí tuệ nhân tạo quốc gia và các nguồn hợp pháp khác.
Xem thêm: Phân loại rủi ro hệ thống trí tuệ nhân tạo: ba mức, hồ sơ phải lập và nơi phải thông báo
Xem thêm: Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia: bốn nguyên tắc và việc cụ thể theo từng vai
Xem thêm: Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao và lộ trình tuân thủ
Việc cần làm
- Xác định trước sản phẩm định thử rơi vào cấp độ nào, vì cấp độ quyết định nộp cho ai và chờ bao lâu.
- Chuẩn bị đề án thử nghiệm trước khi nộp, đây là tài liệu quyết định kết quả thẩm định.
- Nếu sản phẩm có thể gây thiệt hại về người hoặc tài sản quy mô lớn, thu xếp bảo hiểm trách nhiệm dân sự từ sớm.
- Đặt nhắc mốc 15 ngày làm việc trước ngày hết hạn để kịp nộp hồ sơ gia hạn.
Thử nghiệm nội bộ trong công ty có phải xin phép không
Khoản 3 Điều 21 loại hoạt động nghiên cứu, phát triển hoặc thử nghiệm trong môi trường mô phỏng, môi trường khép kín hoặc thử nghiệm nội bộ ra khỏi cơ chế này, với điều kiện không có người tham gia thử nghiệm thực tế và không tạo tác động ra bên ngoài.
Sản phẩm cho khách hàng dùng thử nhưng kết quả chỉ để tham khảo thì cấp mấy
Dấu hiệu đó khớp cấp độ 2 theo khoản 4 Điều 22: có người sử dụng thật, kết quả được dùng trong hoạt động thực tế hoặc làm căn cứ tham chiếu, nhưng chưa trực tiếp làm phát sinh, thay đổi hay chấm dứt quyền và nghĩa vụ. Nếu có xử lý dữ liệu cá nhân nhạy cảm hoặc dữ liệu trẻ em thuộc diện phải đánh giá tác động thì nhảy lên cấp độ 3.
Có giấy xác nhận rồi thì bán sản phẩm được chưa
Chưa. Khoản 8 Điều 23 nêu rõ giấy xác nhận chỉ có giá trị trong phạm vi thử nghiệm và không làm phát sinh quyền triển khai chính thức hệ thống ngoài phạm vi đó. Muốn ra thị trường thì đi tiếp theo con đường phân loại rủi ro và đánh giá sự phù hợp.
Hồ sơ thiếu giấy tờ thì bị trả đi trả lại mấy lần
Khoản 4 Điều 23 buộc cơ quan có thẩm quyền kiểm tra tính hợp lệ trong 03 ngày làm việc và thông báo yêu cầu sửa đổi, bổ sung một lần bằng văn bản điện tử.
Kết quả thử nghiệm có dùng lại được cho việc đánh giá sự phù hợp không
Có thể. Khoản 2 Điều 27 quy định Giấy xác nhận hoàn thành thử nghiệm có kiểm soát là căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền xem xét công nhận toàn bộ hoặc một phần kết quả thử nghiệm phục vụ đánh giá sự phù hợp, và xem xét áp dụng biện pháp miễn, giảm hoặc điều chỉnh nghĩa vụ tuân thủ.
- Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15, hiệu lực từ 1/3/2026
- Nghị định 142/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Trí tuệ nhân tạo, Điều 21 đến Điều 27
[…] […]