Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia 2026

02/09/2026

Thông tư 05/2026/TT-BKHCN hiệu lực từ 10/03/2026 ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia. Khung này bắt buộc với hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công, và được khuyến khích áp dụng với mọi tổ chức, cá nhân làm trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam.

Nhớ nhanh

Bắt buộc với hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ quản lý nhà nước hoặc dịch vụ công; khuyến khích với phần còn lại.
Bốn nguyên tắc: an toàn và tin cậy, quyền con người và minh bạch, phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo có trách nhiệm.
Nhà phát triển và bên triển khai phải ban hành bộ quy tắc đạo đức nội bộ.
Người dùng không nhập thông tin nhạy cảm và bí mật kinh doanh vào hệ thống khi chưa có biện pháp kiểm soát.
Có mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ, chấm theo ba mức Đạt, Chưa đạt, Chưa áp dụng.

Ai phải theo, ai được khuyến khích

Nhóm	Tính chất áp dụng
Cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, cá nhân dưới vai trò nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai hoặc người sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công	thuộc đối tượng áp dụng của thông tư
Tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam	được khuyến khích áp dụng

Bốn nguyên tắc của Khung

An toàn, độ tin cậy, không gây hại

Thiết kế an toàn ngay từ đầu: xác định trước các kịch bản gây hại đối với tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm và xây dựng biện pháp phòng ngừa.
Độ tin cậy và chất lượng: thiết lập tiêu chí chất lượng dữ liệu, mô hình, kết quả đầu ra; xây dựng cơ chế kiểm thử, xác nhận, kiểm định nội bộ trước khi triển khai.
Kiểm soát của con người: duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống.
Khả năng phục hồi, ứng phó và bảo mật: có cơ chế tiếp nhận phản ánh, phát hiện lỗi, khắc phục, và kế hoạch dự phòng khi hệ thống hoạt động sai lệch hoặc bị lạm dụng.
An ninh hệ thống: phòng ngừa và ứng phó với xâm nhập, chiếm quyền điều khiển, đầu độc dữ liệu, đầu độc mô hình, tấn công đối nghịch, khai thác lỗ hổng, rò rỉ dữ liệu và lạm dụng.

Thông tư định nghĩa rõ hai loại tấn công. Đầu độc dữ liệu là các cuộc tấn công nhằm sửa đổi, thao túng tập dữ liệu huấn luyện. Đầu độc mô hình là tấn công nhắm vào các thành phần tiền huấn luyện của mô hình được dùng trong quá trình huấn luyện.

Quyền con người, công bằng và minh bạch

Rà soát để hệ thống không xâm phạm quyền riêng tư, dữ liệu cá nhân, tự do ý chí, quyền tiếp cận thông tin và quyền được đối xử bình đẳng.
Nhận diện và giảm thiểu thiên lệch dữ liệu, thiên lệch mô hình và thiên lệch vận hành; xem xét tác động đến trẻ em, người cao tuổi, người khuyết tật và nhóm yếu thế.
Thông báo phù hợp về việc có sử dụng trí tuệ nhân tạo; cung cấp thông tin ở mức hợp lý về mục tiêu, phạm vi, dữ liệu, cách hoạt động tổng quát và giới hạn của hệ thống; tránh gây hiểu nhầm về năng lực hệ thống.
Chuẩn bị tài liệu giải thích và bằng chứng về quá trình thiết kế, huấn luyện, kiểm thử; phân định rõ chủ thể chịu trách nhiệm giải trình đối với các quyết định do hệ thống tạo ra.

Phát triển bền vững

Xác định rõ lợi ích công cộng và giá trị gia tăng; có phương án xử lý tác động tiêu cực trước khi triển khai.
Ưu tiên giao diện dễ tiếp cận, dễ sử dụng; thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền và nhóm dân cư.
Xem xét mức tiêu thụ năng lượng, tài nguyên tính toán và tác động môi trường trong suốt vòng đời hệ thống; ưu tiên giải pháp kỹ thuật và quy trình vận hành tiết kiệm năng lượng.
Thiết kế phù hợp chuẩn mực đạo đức xã hội và bản sắc văn hóa Việt Nam; không tạo ra nội dung kỳ thị, phân biệt đối xử hoặc ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng.

Đổi mới sáng tạo và trách nhiệm xã hội

Thử nghiệm, thí điểm và mở rộng ứng dụng theo hướng có trách nhiệm; thúc đẩy nghiên cứu mở và chia sẻ tri thức phù hợp pháp luật, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Phân định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong vòng đời hệ thống; có đầu mối tiếp nhận, xử lý khiếu nại và khắc phục hậu quả.
Đào tạo cho cán bộ và người lao động về nhận thức, rủi ro đạo đức và kỹ năng sử dụng trí tuệ nhân tạo an toàn.
Tham gia sáng kiến, tiêu chuẩn và bộ quy tắc ứng xử quốc tế về đạo đức trí tuệ nhân tạo.

Việc cụ thể theo từng vai

Vai	Việc cần làm
Người sử dụng	dùng trí tuệ nhân tạo như công cụ hỗ trợ và giữ phán đoán của con người với quyết định quan trọng; không nhập hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư, thông tin mật và bí mật kinh doanh khi chưa được phép hoặc chưa có biện pháp kiểm soát phù hợp; kiểm chứng kết quả đầu ra, nhất là nội dung về sức khỏe, tài chính, pháp lý, danh dự, nhân phẩm
Nhà phát triển, nhà cung cấp, bên triển khai	lồng ghép cân nhắc đạo đức trong toàn bộ vòng đời; minh bạch mà không thổi phồng năng lực hệ thống; giảm thiểu thiên lệch và đa dạng hóa dữ liệu cùng nhóm phát triển; kiểm soát truy cập, lưu vết, quản lý vòng đời dữ liệu; phân định trách nhiệm trong chuỗi cung ứng gồm cả bên thứ ba, nhà thầu, đối tác; ban hành bộ quy tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo nội bộ hoặc theo ngành
Cơ quan nhà nước, tổ chức cung cấp dịch vụ công	lồng ghép Khung khi xây dựng, mua sắm, thuê dịch vụ, thí điểm và triển khai; bảo đảm quyết định cuối cùng thuộc thẩm quyền của con người; công khai minh bạch và có cơ chế phản ánh, khiếu nại; tham vấn các bên liên quan, nhất là nhóm dễ bị tổn thương

Điểm doanh nghiệp hay bỏ qua

Nhà phát triển, nhà cung cấp và bên triển khai phải ban hành bộ quy tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo nội bộ hoặc theo ngành, lĩnh vực. Đây là một sản phẩm văn bản cụ thể, không phải một cam kết chung chung.

Nhân viên nhập báo cáo tài chính, danh sách khách hàng hay hợp đồng vào công cụ trí tuệ nhân tạo bên ngoài là hành vi Khung nêu đích danh cần kiểm soát. Doanh nghiệp nên đưa nội dung này vào quy chế bảo mật nội bộ.

Xem thêm: Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao và lộ trình tuân thủ

Tự chấm điểm tuân thủ

Phụ lục II của thông tư là mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ. Mỗi nội dung được chấm theo ba mức Đạt, Chưa đạt hoặc Chưa áp dụng, kèm cột minh chứng, hành động khắc phục, đơn vị hoặc cá nhân phụ trách và thời hạn. Phiếu chia theo bốn nguyên tắc, mỗi nguyên tắc ba mục kiểm, và kết thúc bằng mục kết luận với bốn lựa chọn: duy trì, điều chỉnh, tạm dừng hoặc mở rộng triển khai.

Khung đạo đức được rà soát, cập nhật định kỳ 03 năm một lần, hoặc khi có thay đổi lớn về công nghệ, pháp luật và thực tiễn quản lý. Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành hướng dẫn quản trị và đánh giá tuân thủ, đồng thời xây dựng và vận hành nền tảng số cùng công cụ trắc nghiệm tự động để bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp tự đánh giá mức độ tuân thủ.

Doanh nghiệp tư nhân có bắt buộc theo Khung đạo đức này không?

Thông tư áp dụng với hệ thống trí tuệ nhân tạo phục vụ hoạt động quản lý nhà nước hoặc cung cấp dịch vụ công. Tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài có hoạt động nghiên cứu, phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng trí tuệ nhân tạo tại Việt Nam được khuyến khích áp dụng.

Nhà phát triển phải làm ra văn bản gì?

Ban hành bộ quy tắc đạo đức trí tuệ nhân tạo nội bộ hoặc theo ngành, lĩnh vực, theo hướng dẫn tại Phụ lục I của thông tư.

Nhân viên có được đưa dữ liệu công ty vào công cụ trí tuệ nhân tạo không?

Khung yêu cầu người sử dụng không nhập hoặc chia sẻ dữ liệu cá nhân, bí mật đời tư, thông tin mật và bí mật kinh doanh vào hệ thống trí tuệ nhân tạo khi chưa được phép hoặc chưa có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Đầu độc dữ liệu và đầu độc mô hình khác nhau ở đâu?

Đầu độc dữ liệu là tấn công nhằm sửa đổi, thao túng tập dữ liệu huấn luyện. Đầu độc mô hình là tấn công nhắm vào các thành phần tiền huấn luyện của mô hình được dùng trong quá trình huấn luyện.

Hệ thống trí tuệ nhân tạo có được tự ra quyết định hành chính không?

Với cơ quan nhà nước và tổ chức cung cấp dịch vụ công, quyết định cuối cùng thuộc thẩm quyền của con người theo quy định pháp luật. Hệ thống trí tuệ nhân tạo không thay thế trách nhiệm của người ra quyết định.

Khung này bao lâu cập nhật một lần?

Định kỳ 03 năm một lần, hoặc khi có thay đổi lớn về công nghệ, pháp luật và thực tiễn quản lý.

Thông tư 05/2026/TT-BKHCN ban hành Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia, hiệu lực từ 10/03/2026
Phụ lục I Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, hướng dẫn sử dụng Khung theo nhóm chủ thể
Phụ lục II Thông tư 05/2026/TT-BKHCN, mẫu phiếu tự đánh giá tuân thủ

Chia sẻ bài viếtFacebook Zalo X