02/09/2026
Cụm từ vi phạm cơ bản xuất hiện ở mọi điều khoản về chấm dứt hợp đồng, nhưng ít ai tra định nghĩa của nó. Luật Thương mại định nghĩa bằng một tiêu chí thực tế: vi phạm đó có làm bên kia không đạt được mục đích khi ký hợp đồng hay không.
- Vi phạm cơ bản là vi phạm gây thiệt hại đến mức bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng.
- Buộc thực hiện đúng hợp đồng là chế tài nhẹ nhất, giữ hợp đồng lại.
- Bên vi phạm không được dùng tiền hoặc hàng khác chủng loại để thay thế nếu bên bị vi phạm không chấp thuận.
- Bên vi phạm không khắc phục thì bên bị vi phạm được mua hàng của người khác thay thế.
- Trong thời gian áp dụng chế tài này, chỉ được kèm bồi thường và phạt vi phạm.
Vi phạm cơ bản là gì
Khoản 13 Điều 3 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 định nghĩa: vi phạm cơ bản là sự vi phạm hợp đồng của một bên gây thiệt hại cho bên kia đến mức làm cho bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng.
Khoản 12 cùng điều định nghĩa vi phạm hợp đồng nói chung: không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo thỏa thuận giữa các bên hoặc theo quy định của Luật.
Tiêu chí của vi phạm cơ bản gắn với mục đích của việc giao kết. Hợp đồng nêu rõ mục đích sử dụng hàng hóa, thời điểm cần dùng hoặc hoạt động mà hàng hóa phục vụ sẽ giúp bên bị vi phạm chứng minh mình không đạt được mục đích đó khi có tranh chấp.
Buộc thực hiện đúng hợp đồng
Khoản 1 Điều 297 Luật Thương mại 2005 mô tả chế tài này là việc bên bị vi phạm yêu cầu bên vi phạm thực hiện đúng hợp đồng, hoặc dùng các biện pháp khác để hợp đồng được thực hiện, và bên vi phạm phải chịu chi phí phát sinh.
| Hành vi vi phạm | Cách khắc phục |
|---|---|
| Giao thiếu hàng hoặc cung ứng dịch vụ không đúng hợp đồng | Phải giao đủ hàng hoặc cung ứng dịch vụ theo đúng thỏa thuận |
| Giao hàng hóa, cung ứng dịch vụ kém chất lượng | Phải loại trừ khuyết tật của hàng hóa, thiếu sót của dịch vụ, hoặc giao hàng khác thay thế, cung ứng dịch vụ theo đúng hợp đồng |
Khoản 2 Điều 297 đặt một giới hạn quan trọng: bên vi phạm không được dùng tiền hoặc hàng khác chủng loại, loại dịch vụ khác để thay thế nếu không được sự chấp thuận của bên bị vi phạm.
Khoản 3 cho bên bị vi phạm lối ra khi bên kia không chịu khắc phục: được mua hàng, nhận cung ứng dịch vụ của người khác để thay thế, và bên vi phạm chịu chi phí phát sinh.
Gia hạn và quan hệ với các chế tài khác
Điều 298 Luật Thương mại 2005 cho bên bị vi phạm quyền gia hạn một thời gian hợp lý để bên vi phạm thực hiện nghĩa vụ hợp đồng.
| Giai đoạn | Chế tài được áp dụng kèm | Căn cứ |
|---|---|---|
| Trong thời gian áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng | Yêu cầu bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm; không được áp dụng các chế tài khác | Khoản 1 Điều 299 |
| Bên vi phạm không thực hiện trong thời hạn bên bị vi phạm ấn định | Được áp dụng các chế tài khác để bảo vệ quyền lợi chính đáng | Khoản 2 Điều 299 |
Trật tự này có ý nghĩa thực hành: doanh nghiệp muốn hủy hợp đồng ngay trong khi đang yêu cầu bên kia khắc phục sẽ vướng khoản 1 Điều 299. Cách làm đúng là ấn định một thời hạn, hết hạn mà bên kia không khắc phục thì mới chuyển sang chế tài nặng hơn.
Giao trễ hàng bao lâu thì là vi phạm cơ bản?
Luật không đặt số ngày. Khoản 13 Điều 3 dùng tiêu chí bên kia không đạt được mục đích của việc giao kết hợp đồng. Hàng phục vụ một sự kiện có ngày cố định thì trễ vài ngày đã có thể là vi phạm cơ bản; hàng dự trữ thông thường thì không.
Bên bán muốn trả tiền thay vì giao hàng thiếu, có được không?
Chỉ khi bên bị vi phạm chấp thuận. Khoản 2 Điều 297 cấm bên vi phạm dùng tiền hoặc hàng khác chủng loại, loại dịch vụ khác để thay thế nếu không được sự chấp thuận của bên bị vi phạm.
Bên bán không chịu khắc phục thì làm gì?
Khoản 3 Điều 297 cho bên bị vi phạm quyền mua hàng, nhận cung ứng dịch vụ của người khác để thay thế, với chi phí phát sinh do bên vi phạm chịu.
Đang yêu cầu giao bù hàng, có được hủy hợp đồng luôn không?
Khoản 1 Điều 299 quy định trong thời gian áp dụng chế tài buộc thực hiện đúng hợp đồng, bên bị vi phạm chỉ được kèm yêu cầu bồi thường thiệt hại và phạt vi phạm, không được áp dụng các chế tài khác, trừ khi có thỏa thuận khác.
Gia hạn bao lâu là hợp lý?
Điều 298 dùng cụm một thời gian hợp lý, không ấn định con số. Thời hạn hợp lý phụ thuộc vào tính chất hàng hóa, dịch vụ và hoàn cảnh thực tế; bên bị vi phạm nên ấn định bằng văn bản để có mốc rõ ràng.
Xem thêm: Tạm ngừng, đình chỉ và hủy bỏ hợp đồng
- Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11, Điều 3, Điều 297, Điều 298 và Điều 299
