Bồi thường thiệt hại và nghĩa vụ hạn chế tổn thất

02/09/2026

Đối tác vi phạm gây thiệt hại, doanh nghiệp muốn đòi bồi thường. Có ba yếu tố phải chứng minh đủ, và một nghĩa vụ ít người biết: chính bên bị thiệt hại cũng phải chủ động hạn chế tổn thất, nếu không thì phần đáng lẽ hạn chế được sẽ bị trừ khỏi số tiền bồi thường.

Bồi thường gồm những gì

Khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 xác định giá trị bồi thường thiệt hại gồm hai phần:

Chữ trực tiếp xuất hiện ở cả hai phần. Thiệt hại gián tiếp, thiệt hại dây chuyền qua nhiều khâu nằm ngoài phạm vi của điều luật này.

Ba yếu tố phải có đủ

Điều 303 Luật Thương mại 2005 quy định, trừ các trường hợp miễn trách nhiệm tại Điều 294, trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh khi có đủ:

• Có hành vi vi phạm hợp đồng;
• Có thiệt hại thực tế;
• Hành vi vi phạm hợp đồng là nguyên nhân trực tiếp gây ra thiệt hại.

Yếu tố thứ ba là chỗ nhiều yêu cầu bồi thường bị bác. Chứng minh có vi phạm và có thiệt hại chưa đủ; phải nối được quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hai điều đó.

Điều 304 đặt gánh nặng chứng minh lên bên yêu cầu: phải chứng minh tổn thất, mức độ tổn thất do hành vi vi phạm gây ra, và khoản lợi trực tiếp đáng lẽ được hưởng.

Nghĩa vụ hạn chế tổn thất

Trong thực tế, điều này có nghĩa doanh nghiệp bị đối tác bỏ hàng cần chủ động tìm nguồn thay thế, thay vì ngồi chờ rồi tính toàn bộ thiệt hại vào yêu cầu bồi thường. Chi phí đi tìm nguồn thay thế là chi phí hợp lý, còn phần thiệt hại lẽ ra tránh được thì khó đòi.

Về hồ sơ, bên yêu cầu bồi thường nên lưu bằng chứng của các biện pháp đã làm: thư chào giá từ nhà cung cấp khác, biên bản họp xử lý sự cố, quyết định điều chỉnh kế hoạch sản xuất.

Quan hệ với chế tài phạt vi phạm

Khoản 1 Điều 307 Luật Thương mại 2005 nêu: trường hợp các bên không có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm chỉ có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Phạt vi phạm gắn với thỏa thuận trong hợp đồng, còn bồi thường thiệt hại phát sinh theo luật khi có đủ ba yếu tố. Hợp đồng không có điều khoản phạt thì doanh nghiệp vẫn đòi được bồi thường, nhưng phải chứng minh thiệt hại thay vì áp một tỷ lệ có sẵn.

Xem thêm: Chế tài trong thương mại và miễn trách nhiệm