02/09/2026
Khách hàng chậm trả tiền hàng nhiều tháng, hợp đồng lại không có điều khoản lãi chậm trả. Doanh nghiệp vẫn có quyền đòi tiền lãi, vì Luật Thương mại cho quyền đó ngay cả khi hai bên chưa thỏa thuận. Vấn đề nằm ở cách xác định lãi suất.
- Quyền yêu cầu tiền lãi phát sinh theo luật, không cần hợp đồng có điều khoản riêng.
- Áp dụng cho cả tiền hàng, thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác.
- Lãi suất là lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán.
- Tiền lãi tính tương ứng với thời gian chậm trả.
- Bên áp dụng chế tài dừng hợp đồng phải thông báo ngay, nếu không phải bồi thường.
Quyền yêu cầu tiền lãi
Điều 306 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 quy định: trường hợp bên vi phạm hợp đồng chậm thanh toán tiền hàng hay chậm thanh toán thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác, thì bên bị vi phạm có quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền chậm trả đó.
| Yếu tố | Nội dung |
|---|---|
| Phạm vi khoản chậm trả | Tiền hàng, thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác |
| Lãi suất áp dụng | Lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán |
| Thời gian tính lãi | Tương ứng với thời gian chậm trả |
| Ngoại lệ | Trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác |
Lãi suất lấy tại thời điểm thanh toán, chứ theo mốc đó mà không phải ngày đến hạn hay ngày ký hợp đồng. Doanh nghiệp cần thu thập chứng cứ về lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường ở thời điểm đó, thường bằng cách tham chiếu lãi suất nợ quá hạn công bố của một số ngân hàng thương mại.
Vì sao nên vẫn ghi vào hợp đồng
Điều 306 mở đường cho việc đòi lãi kể cả khi hợp đồng im lặng, nhưng để cụm lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường cho các bên tự xác định. Đây là chỗ dễ phát sinh tranh cãi về con số.
Cách làm gọn hơn là ghi thẳng vào hợp đồng một mức lãi chậm trả cụ thể, hoặc một cách xác định rõ ràng, chẳng hạn tham chiếu lãi suất nợ quá hạn của một ngân hàng nêu đích danh. Luật cho phép điều này qua cụm trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Phân biệt với tiền chậm nộp thuế
| Tiêu chí | Tiền lãi chậm thanh toán | Tiền chậm nộp thuế |
|---|---|---|
| Quan hệ | Giữa hai bên trong hợp đồng thương mại | Giữa người nộp thuế và ngân sách nhà nước |
| Mức | Lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán | Theo mức ấn định trong pháp luật quản lý thuế |
| Căn cứ | Điều 306 Luật Thương mại 2005 | Pháp luật về quản lý thuế |
Hai khoản này độc lập nhau. Doanh nghiệp bị khách chậm trả vẫn phải nộp thuế đúng hạn theo nghĩa vụ với ngân sách, và khoản lãi đòi được từ khách hàng là một khoản thu nhập riêng.
Nghĩa vụ thông báo khi áp dụng chế tài
Điều 315 Luật Thương mại 2005 quy định bên tạm ngừng thực hiện hợp đồng, đình chỉ thực hiện hợp đồng hoặc hủy bỏ hợp đồng phải thông báo ngay cho bên kia biết về việc tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng.
Trong trường hợp không thông báo ngay mà gây thiệt hại cho bên kia thì bên tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng phải bồi thường thiệt hại.
Điều này khép lại nhóm quy định về chế tài: doanh nghiệp có quyền dừng hợp đồng khi đủ căn cứ, nhưng vẫn phải làm đúng thủ tục thông báo, và thông báo nên bằng văn bản để lưu bằng chứng.
Việc kế toán và công nợ nên làm
- Ghi rõ mức lãi chậm trả hoặc cách xác định lãi suất ngay trong hợp đồng;
- Theo dõi ngày đến hạn thanh toán của từng hóa đơn để tính số ngày chậm trả;
- Gửi văn bản nhắc nợ nêu rõ số tiền gốc, số ngày chậm và mức lãi yêu cầu;
- Lưu chứng cứ về lãi suất nợ quá hạn trên thị trường tại thời điểm đòi tiền;
- Ghi nhận khoản lãi thu được vào thu nhập của doanh nghiệp khi phát sinh quyền thu.
Hợp đồng không có điều khoản lãi chậm trả, có đòi lãi được không?
Được. Điều 306 Luật Thương mại 2005 cho bên bị vi phạm quyền yêu cầu trả tiền lãi trên số tiền chậm trả, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác.
Lãi suất áp bao nhiêu?
Lãi suất nợ quá hạn trung bình trên thị trường tại thời điểm thanh toán, tương ứng với thời gian chậm trả. Đây là lý do nên ghi một mức cụ thể vào hợp đồng để tránh tranh cãi.
Đòi lãi có ảnh hưởng tới quyền đòi phạt vi phạm không?
Đây là hai chế tài khác nhau. Phạt vi phạm cần có thỏa thuận trong hợp đồng theo Điều 300, còn quyền yêu cầu tiền lãi do chậm thanh toán phát sinh theo Điều 306.
Chậm trả thù lao dịch vụ có tính lãi được không?
Có. Điều 306 nêu cả tiền hàng, thù lao dịch vụ và các chi phí hợp lý khác.
Dừng giao hàng cho khách nợ tiền thì có phải báo trước không?
Điều 315 Luật Thương mại 2005 buộc thông báo ngay khi tạm ngừng, đình chỉ hoặc hủy bỏ hợp đồng. Không thông báo ngay mà gây thiệt hại thì phải bồi thường.
Xem thêm: Bồi thường thiệt hại và nghĩa vụ hạn chế tổn thất
- Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11, Điều 306, Điều 307 và Điều 315
