Kế toán trưởng: doanh nghiệp nào bắt buộc phải bố trí và tiêu chuẩn ra sao

Bài viết theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13, các Điều 51 đến 56, và Nghị định số 174/2016/NĐ-CP, các Điều 18 đến 22

Doanh nghiệp mới lập hay hỏi có bắt buộc phải có kế toán trưởng ngay không, và người nhà làm kế toán thì có được không. Hai câu đó luật trả lời rõ, nhưng phần trả lời nằm rải ở cả Luật Kế toán lẫn Nghị định hướng dẫn, và Nghị định lại nới rộng hơn Luật ở một điểm quan trọng.

Ai phải bố trí kế toán trưởng

Khoản 1 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP đặt nguyên tắc chung: đơn vị kế toán phải bố trí kế toán trưởng. Có hai nhóm ngoại lệ được bố trí phụ trách kế toán thay vì kế toán trưởng.

Tiêu chuẩn của kế toán trưởng

Khoản 1 Điều 54 Luật Kế toán đặt bốn tiêu chuẩn. Người phụ trách kế toán thay kế toán trưởng cũng phải đạt các tiêu chuẩn này.

• Có phẩm chất đạo đức nghề nghiệp, trung thực, liêm khiết, có ý thức chấp hành pháp luật.
• Có chuyên môn, nghiệp vụ về kế toán từ trình độ trung cấp trở lên.
• Có chứng chỉ bồi dưỡng kế toán trưởng.
• Có thời gian công tác thực tế về kế toán ít nhất 02 năm với người có trình độ đại học trở lên, hoặc ít nhất 03 năm với người có trình độ trung cấp, cao đẳng.

Trình độ tối thiểu tùy loại doanh nghiệp

Điều 21 Nghị định 174/2016/NĐ-CP chia doanh nghiệp thành hai nhóm với hai mức trình độ khác nhau.

Với các tổ chức, đơn vị nằm ngoài hai nhóm trên, tiêu chuẩn trình độ chuyên môn của kế toán trưởng do người đại diện theo pháp luật của đơn vị quyết định.

Những người không được làm kế toán

Điều 52 Luật Kế toán liệt kê bốn nhóm. Điều 19 Nghị định 174/2016/NĐ-CP giữ nguyên hai nhóm đầu và nới rộng phần ngoại lệ của hai nhóm sau.

• Người chưa thành niên; người bị Tòa án tuyên bố hạn chế hoặc mất năng lực hành vi dân sự; người đang phải chấp hành biện pháp đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc hoặc cơ sở cai nghiện bắt buộc.
• Người đang bị cấm hành nghề kế toán theo bản án hoặc quyết định của Tòa án đã có hiệu lực; người đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự; người đang chấp hành hình phạt tù; người đã bị kết án về tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế hoặc tội phạm về chức vụ liên quan đến tài chính, kế toán mà chưa được xóa án tích.
• Người thân trong gia đình của lãnh đạo đơn vị, gồm cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, vợ, chồng, con đẻ, con nuôi, anh, chị, em ruột của người đại diện theo pháp luật, người đứng đầu, giám đốc, tổng giám đốc và cấp phó phụ trách tài chính kế toán, kế toán trưởng trong cùng một đơn vị.
• Người đang làm quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, hoặc người được giao thường xuyên mua bán tài sản trong cùng một đơn vị kế toán.

Trách nhiệm và quyền của kế toán trưởng

Kế toán trưởng là người đứng đầu bộ máy kế toán, có nhiệm vụ tổ chức thực hiện công tác kế toán trong đơn vị. Người này chịu sự lãnh đạo của người đại diện theo pháp luật; nếu có đơn vị kế toán cấp trên thì đồng thời chịu sự chỉ đạo và kiểm tra về chuyên môn của kế toán trưởng cấp trên.

• Thực hiện các quy định của pháp luật về kế toán, tài chính trong đơn vị.
• Tổ chức điều hành bộ máy kế toán.
• Lập báo cáo tài chính tuân thủ chế độ kế toán và chuẩn mực kế toán.
• Có quyền độc lập về chuyên môn, nghiệp vụ kế toán.

Ở cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp dùng ngân sách nhà nước và doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, kế toán trưởng còn có thêm nhiệm vụ giúp người đại diện theo pháp luật giám sát tài chính, kèm quyền có ý kiến bằng văn bản về nhân sự kế toán, thủ kho, thủ quỹ, quyền yêu cầu các bộ phận cung cấp tài liệu, quyền bảo lưu ý kiến chuyên môn bằng văn bản, và quyền báo cáo bằng văn bản khi phát hiện vi phạm.

Khi thay kế toán trưởng

Khoản 4 Điều 20 Nghị định 174/2016/NĐ-CP buộc đơn vị tổ chức bàn giao công việc và tài liệu kế toán giữa người cũ và người mới, đồng thời thông báo cho các bộ phận liên quan trong đơn vị và cho các ngân hàng nơi đơn vị mở tài khoản về họ tên cùng mẫu chữ ký của người mới.

Người mới chịu trách nhiệm về công việc kế toán kể từ ngày nhận bàn giao. Người cũ vẫn chịu trách nhiệm về công việc kế toán trong khoảng thời gian mình phụ trách.

Thuê dịch vụ làm kế toán trưởng

Điều 56 Luật Kế toán cho phép đơn vị ký hợp đồng với doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ kế toán hoặc hộ kinh doanh dịch vụ kế toán để thuê làm kế toán hoặc làm kế toán trưởng. Người được thuê làm kế toán trưởng phải đạt đúng các tiêu chuẩn và điều kiện như kế toán trưởng do đơn vị tự bố trí.

Doanh nghiệp nhỏ chưa cần bộ máy kế toán riêng thường chọn cách này, kết hợp với phần mềm để tự theo dõi sổ sách hằng ngày. Phần mềm kế toán VFRS được tặng miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ tại app.vfrs.vn.

Với đơn vị vừa ra đời, việc bố trí người làm kế toán nên tính ngay từ khâu thành lập công ty, vì mốc 12 tháng bắt đầu chạy từ lúc đơn vị đi vào hoạt động.

Xem thêm: Chế độ kế toán doanh nghiệp: chọn chế độ nào và đổi ra sao