Giải quyết tranh chấp lao động: trình tự và thời hiệu

Bài viết theo Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 179 đến Điều 192

Tranh chấp về sa thải, về bị đơn phương chấm dứt hợp đồng, hay về trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng đều không bắt buộc phải qua hòa giải. Người lao động có thể yêu cầu trọng tài hoặc Tòa án ngay.

Nắm nhanh

Ba cơ quan có thẩm quyền: hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài lao động, Tòa án nhân dân.
Tranh chấp cá nhân phải qua hòa giải trước, trừ sáu trường hợp.
Hòa giải viên phải kết thúc việc hòa giải trong 05 ngày làm việc.
Thời hiệu yêu cầu hòa giải viên: 06 tháng.
Thời hiệu yêu cầu Hội đồng trọng tài: 09 tháng.
Thời hiệu yêu cầu Tòa án: 01 năm.
Ba mốc đều tính từ ngày phát hiện ra hành vi bị cho là vi phạm.
Tranh chấp tập thể về quyền thì luôn phải qua hòa giải trước.

Các loại tranh chấp lao động

Loại	Các bên
Tranh chấp lao động cá nhân	Người lao động với người sử dụng lao động; người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài; người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại
Tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc về lợi ích	Một hay nhiều tổ chức đại diện người lao động với người sử dụng lao động hoặc một hay nhiều tổ chức của người sử dụng lao động

Tranh chấp lao động là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ, lợi ích phát sinh trong quá trình xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ lao động; tranh chấp giữa các tổ chức đại diện người lao động với nhau; và tranh chấp phát sinh từ quan hệ có liên quan trực tiếp đến quan hệ lao động.

Ba trường hợp tranh chấp tập thể về quyền

Có sự khác nhau trong việc hiểu và thực hiện quy định của thỏa ước lao động tập thể, nội quy lao động, quy chế và thỏa thuận hợp pháp khác.
Có sự khác nhau trong việc hiểu và thực hiện quy định của pháp luật về lao động.
Người sử dụng lao động có hành vi phân biệt đối xử vì lý do thành lập, gia nhập, hoạt động trong tổ chức đại diện người lao động; can thiệp, thao túng tổ chức đại diện người lao động; hoặc vi phạm nghĩa vụ về thương lượng thiện chí.

Sáu trường hợp khỏi qua hòa giải

Về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải, hoặc về trường hợp bị đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động.
Về bồi thường thiệt hại, trợ cấp khi chấm dứt hợp đồng lao động.
Giữa người giúp việc gia đình với người sử dụng lao động.
Về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
Về bồi thường thiệt hại giữa người lao động với doanh nghiệp, tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài.
Giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại.

Nhóm tranh chấp phổ biến nhất nằm trong ngoại lệ

Hai nhóm tranh chấp hay gặp nhất trong thực tế là sa thải và đơn phương chấm dứt hợp đồng, và cả hai đều không bắt buộc qua hòa giải.

Tranh chấp về trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm cũng nằm trong nhóm này.

Tranh chấp về bảo hiểm xã hội cũng vậy, nên người lao động có thể đi thẳng tới trọng tài hoặc Tòa án.

Ngoài sáu trường hợp trên, tranh chấp lao động cá nhân phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án. Tranh chấp lao động tập thể về quyền thì luôn phải qua hòa giải trước.

Ba mốc thời hiệu

Yêu cầu gửi tới	Thời hiệu
Hòa giải viên lao động	06 tháng
Hội đồng trọng tài lao động	09 tháng
Tòa án nhân dân	01 năm

Cả ba mốc đều tính từ ngày phát hiện ra hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm.

Thời gian bất khả kháng được trừ ra

Chứng minh được vì sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc lý do khác theo quy định của pháp luật mà không thể yêu cầu đúng hạn, thì thời gian đó không tính vào thời hiệu.

Mốc đếm là ngày phát hiện ra hành vi, nên hành vi xảy ra từ lâu mà mới bị phát hiện thì thời hiệu vẫn còn.

Vì vậy hồ sơ nên lưu rõ thời điểm người lao động biết được sự việc.

Thủ tục hòa giải

Hòa giải viên lao động phải kết thúc việc hòa giải trong 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu.
Tại phiên họp hòa giải phải có mặt hai bên tranh chấp; các bên có thể ủy quyền cho người khác tham gia.
Hòa giải viên có trách nhiệm hướng dẫn, hỗ trợ các bên thương lượng để giải quyết tranh chấp.
Cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân là đầu mối tiếp nhận yêu cầu, có trách nhiệm phân loại, hướng dẫn, hỗ trợ, giúp đỡ các bên.

Năm nguyên tắc giải quyết

Tôn trọng quyền tự định đoạt thông qua thương lượng của các bên trong suốt quá trình.
Coi trọng giải quyết thông qua hòa giải, trọng tài, trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích của hai bên và lợi ích chung của xã hội.
Công khai, minh bạch, khách quan, kịp thời, nhanh chóng và đúng pháp luật.
Bảo đảm sự tham gia của đại diện các bên.
Chỉ tiến hành sau khi có yêu cầu của bên tranh chấp, hoặc theo đề nghị của cơ quan có thẩm quyền và được các bên tranh chấp đồng ý.

Việc cần làm

Xác định tranh chấp là cá nhân hay tập thể về quyền, vì trình tự khác nhau.
Kiểm tra tranh chấp có thuộc sáu trường hợp khỏi hòa giải hay không trước khi nộp đơn.
Ghi lại ngày phát hiện ra hành vi và lưu chứng cứ về thời điểm đó.
Đối chiếu ngay với ba mốc 06 tháng, 09 tháng, 01 năm.
Gửi yêu cầu qua cơ quan chuyên môn về lao động thuộc Ủy ban nhân dân nếu chưa rõ đầu mối.
Chuẩn bị văn bản ủy quyền nếu không dự được phiên họp hòa giải.
Doanh nghiệp: rà lại nội quy lao động và thỏa ước, vì cách hiểu khác nhau về hai văn bản này là một nguồn tranh chấp tập thể.

Tranh chấp lao động do ai giải quyết?

Hòa giải viên lao động, Hội đồng trọng tài lao động và Tòa án nhân dân.

Bị sa thải có phải hòa giải trước khi kiện không?

Không. Tranh chấp về xử lý kỷ luật lao động theo hình thức sa thải không bắt buộc phải qua thủ tục hòa giải.

Tranh chấp về bảo hiểm xã hội có phải hòa giải không?

Không bắt buộc. Tranh chấp về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp thuộc nhóm không bắt buộc qua hòa giải.

Thời hiệu khởi kiện tranh chấp lao động cá nhân ra Tòa án là bao lâu?

01 năm kể từ ngày phát hiện ra hành vi mà bên tranh chấp cho rằng quyền và lợi ích hợp pháp của mình bị vi phạm.

Thời hiệu yêu cầu hòa giải viên là bao lâu?

06 tháng kể từ ngày phát hiện ra hành vi bị cho là vi phạm.

Thời hiệu yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động là bao lâu?

09 tháng kể từ ngày phát hiện ra hành vi bị cho là vi phạm.

Quá thời hiệu vì lý do khách quan thì sao?

Thời gian có sự kiện bất khả kháng, trở ngại khách quan hoặc lý do khác theo quy định của pháp luật không tính vào thời hiệu yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động cá nhân.

Hòa giải viên phải giải quyết trong bao lâu?

Trong thời hạn 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được yêu cầu, hòa giải viên lao động phải kết thúc việc hòa giải.

Không dự được phiên hòa giải thì làm sao?

Các bên tranh chấp có thể ủy quyền cho người khác tham gia phiên họp hòa giải.

Tranh chấp tập thể về quyền có phải hòa giải không?

Có. Tranh chấp lao động tập thể về quyền phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết.