Bài viết theo Thông tư 108/2026/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 24/07/2026
Hai điểm dễ bỏ sót khi khóa sổ chuyển sang công ty cổ phần: chênh lệch tỷ giá không kết chuyển vào kết quả kinh doanh mà bàn giao sang công ty cổ phần theo dõi tiếp, và dự phòng bảo hành còn dư sau khi hết hạn phải nộp về ngân sách nhà nước.
- Chỉ hướng dẫn nghiệp vụ phát sinh khi cổ phần hóa.
- Không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước.
- Nghiệp vụ khác vẫn theo chế độ kế toán đang áp dụng.
- Ba nhóm doanh nghiệp thuộc đối tượng áp dụng.
- Lập báo cáo tài chính tại thời điểm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu.
- Dự phòng còn lại sau khi bù đắp tổn thất thì hoàn nhập vào kết quả kinh doanh.
- Dự phòng bảo hành hết hạn còn dư: nộp về ngân sách nhà nước.
- Chênh lệch tỷ giá không kết chuyển, chuyển giao cho công ty cổ phần.
- Thuyết minh thêm bốn nội dung.
Phạm vi và ranh giới
- Hướng dẫn kế toán các nghiệp vụ kinh tế phát sinh khi cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
- Không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước. Nghĩa vụ thuế khi cổ phần hóa thực hiện theo pháp luật về thuế.
- Các nghiệp vụ kinh tế khác thực hiện theo chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang thuộc đối tượng áp dụng.
Ba nhóm doanh nghiệp áp dụng
- Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế, công ty mẹ của tổng công ty nhà nước.
- Công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ và công ty con.
- Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Gặp nghiệp vụ chưa có hướng dẫn thì làm sao
- Căn cứ vào bản chất của giao dịch.
- Căn cứ các quy định của pháp luật về cổ phần hóa.
- Căn cứ các nguyên tắc kế toán tại Luật Kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam và các thông tư hướng dẫn chuẩn mực.
- Nếu pháp luật về cổ phần hóa được sửa đổi, bổ sung, thay thế trong quá trình cổ phần hóa thì căn cứ vào quy định đã sửa đổi đó.
Thời điểm chốt sổ
Tại thời điểm doanh nghiệp cổ phần hóa được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu, doanh nghiệp lập báo cáo tài chính theo chế độ tài chính đối với doanh nghiệp nhà nước, làm cơ sở để chuyển giao từ doanh nghiệp cổ phần hóa cho công ty cổ phần.
Xử lý số dư các khoản dự phòng
| Loại dự phòng | Cách xử lý |
|---|---|
| Dự phòng giảm giá hàng tồn kho, các khoản đầu tư tài chính, nợ phải thu khó đòi | Dùng để bù đắp các tổn thất theo quy định hiện hành, số còn lại hoàn nhập vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh |
| Dự phòng bảo hành sản phẩm, hàng hóa, công trình xây dựng với hợp đồng đã ký còn thời hạn bảo hành | Được trích theo hợp đồng đã ký và giữ lại để thực hiện bảo hành |
| Dự phòng bảo hành hết thời hạn mà không chi hết | Công ty cổ phần phải nộp số dư về ngân sách nhà nước |
Sau khi hết thời hạn bảo hành mà còn số dư, công ty cổ phần phải nộp số dư về ngân sách nhà nước theo pháp luật về cổ phần hóa.
Trường hợp không thực hiện đầy đủ và kịp thời thì phải nộp tiền chậm nộp theo quy định của pháp luật về thuế.
Chênh lệch tỷ giá đi theo công ty cổ phần
Với khoản chênh lệch tỷ giá do đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ tại thời điểm chính thức chuyển sang công ty cổ phần, doanh nghiệp đánh giá lại theo quy định nhưng không kết chuyển vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Số dư khoản chênh lệch tỷ giá được chuyển giao cho công ty cổ phần theo dõi và xử lý theo quy định.
Trình bày trên báo cáo tài chính
- Chỉ tiêu “Phải thu ngắn hạn khác” mã số 135 bao gồm số dư Nợ chi tiết của tài khoản 1385 – Phải thu về cổ phần hóa.
- Chỉ tiêu “Phải trả ngắn hạn khác” mã số 320 bao gồm số dư Có chi tiết của tài khoản 3385 – Phải trả về cổ phần hóa.
Bốn nội dung thuyết minh thêm
- Các khoản nợ phải thu không tính vào giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa mà doanh nghiệp giữ lại để tiếp tục theo dõi, quản lý và thu hồi.
- Các khoản nợ phải trả mà chủ nợ không xác nhận, đã hạch toán tăng vốn nhà nước nhưng công ty cổ phần vẫn tiếp tục kế thừa, theo dõi để thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi có yêu cầu của chủ nợ.
- Số dư khoản chênh lệch tỷ giá tại thời điểm chính thức chuyển sang công ty cổ phần được chuyển giao cho công ty cổ phần.
- Số cổ phiếu được nhận từ chia cổ tức bằng cổ phiếu thuộc sở hữu nhà nước, theo dõi số lượng cổ phiếu tăng thêm.
Khoản nợ phải trả mà chủ nợ không xác nhận được hạch toán tăng vốn nhà nước theo pháp luật về cổ phần hóa.
Nhưng công ty cổ phần vẫn tiếp tục kế thừa và theo dõi để thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi có yêu cầu của chủ nợ, nên phải thuyết minh rõ khoản này.
Việc cần làm
- Tách rõ nghiệp vụ liên quan đến cổ phần hóa và nghiệp vụ thông thường để áp dụng đúng văn bản.
- Đừng dùng thông tư này để tính nghĩa vụ thuế, phần đó theo pháp luật về thuế.
- Chuẩn bị báo cáo tài chính đúng thời điểm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu.
- Rà số dư các khoản dự phòng tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp và xác định phần bù đắp tổn thất, phần hoàn nhập.
- Lập bảng theo dõi dự phòng bảo hành theo từng hợp đồng và ngày hết hạn bảo hành.
- Đặt lịch nộp phần dự phòng bảo hành còn dư về ngân sách nhà nước để tránh tiền chậm nộp.
- Không kết chuyển chênh lệch tỷ giá tại thời điểm chuyển đổi, mà bàn giao sang công ty cổ phần.
- Bổ sung chi tiết tài khoản 1385 và 3385 vào hai chỉ tiêu trên báo cáo tình hình tài chính.
- Soạn sẵn bốn nội dung thuyết minh thêm vào bản thuyết minh báo cáo tài chính.
Thông tư 108/2026 áp dụng cho doanh nghiệp nào?
Công ty mẹ của tập đoàn kinh tế và của tổng công ty nhà nước; công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ và công ty con; công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.
Thông tư này có dùng để tính thuế không?
Không. Thông tư không áp dụng cho việc xác định nghĩa vụ thuế với ngân sách nhà nước. Việc xác định nghĩa vụ với ngân sách khi cổ phần hóa thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế.
Nghiệp vụ không liên quan cổ phần hóa thì hạch toán theo gì?
Theo chế độ kế toán mà doanh nghiệp đang thuộc đối tượng áp dụng.
Gặp nghiệp vụ chưa có hướng dẫn thì căn cứ vào đâu?
Căn cứ bản chất của giao dịch, các quy định của pháp luật về cổ phần hóa, và các nguyên tắc kế toán tại Luật Kế toán, hệ thống chuẩn mực kế toán Việt Nam cùng các thông tư hướng dẫn chuẩn mực.
Lập báo cáo tài chính chuyển giao vào thời điểm nào?
Tại thời điểm doanh nghiệp cổ phần hóa được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu, lập báo cáo tài chính theo chế độ tài chính đối với doanh nghiệp nhà nước.
Dự phòng bảo hành còn dư sau khi hết hạn xử lý thế nào?
Công ty cổ phần phải nộp số dư về ngân sách nhà nước. Nếu không thực hiện đầy đủ và kịp thời thì phải nộp tiền chậm nộp theo pháp luật về thuế.
Chênh lệch tỷ giá tại thời điểm chuyển đổi có kết chuyển vào lãi lỗ không?
Không. Doanh nghiệp đánh giá lại theo quy định nhưng không kết chuyển vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Số dư được chuyển giao cho công ty cổ phần theo dõi và xử lý.
Khoản phải thu, phải trả về cổ phần hóa trình bày ở đâu?
Số dư Nợ chi tiết tài khoản 1385 đưa vào chỉ tiêu Phải thu ngắn hạn khác mã số 135, số dư Có chi tiết tài khoản 3385 đưa vào chỉ tiêu Phải trả ngắn hạn khác mã số 320.
Nợ mà chủ nợ không xác nhận thì công ty cổ phần có phải trả không?
Khoản này đã hạch toán tăng vốn nhà nước, nhưng công ty cổ phần vẫn tiếp tục kế thừa và theo dõi để thực hiện nghĩa vụ trả nợ khi có yêu cầu của chủ nợ, và phải thuyết minh trên báo cáo tài chính.
- Thông tư 108/2026/TT-BTC hướng dẫn kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, Điều 1, 2, 3, 14 và 16
- Nghị định 57/2026/NĐ-CP về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, khoản 2 Điều 5
Xem thêm: Đánh giá, xếp loại doanh nghiệp nhà nước: năm chỉ tiêu và ba hạng
