Bài viết theo Nghị định 05/2019/NĐ-CP về kiểm toán nội bộ
Ba nhóm doanh nghiệp bắt buộc phải có kiểm toán nội bộ, và cả ba đều được đi thuê tổ chức kiểm toán độc lập làm thay. Nghiệp vụ có rủi ro cao phải được kiểm toán ít nhất mỗi năm một lần, và báo cáo năm phải gửi trong 60 ngày sau khi kết thúc năm tài chính.
- Ba nhóm doanh nghiệp bắt buộc có kiểm toán nội bộ.
- Doanh nghiệp khác được khuyến khích làm.
- Được đi thuê tổ chức kiểm toán độc lập cung cấp dịch vụ.
- Người làm kiểm toán nội bộ phải có bằng đại học trở lên.
- Kinh nghiệm 05 năm theo chuyên ngành hoặc 03 năm theo hai cách khác.
- Chưa bị kỷ luật từ mức cảnh cáo trở lên về quản lý kinh tế, tài chính, kế toán.
- Nghiệp vụ rủi ro cao: kiểm toán ít nhất mỗi năm một lần.
- Kế hoạch phải dự phòng quỹ thời gian cho kiểm toán đột xuất.
- Báo cáo năm gửi trong 60 ngày sau khi kết thúc năm tài chính.
Ba nhóm bắt buộc
- Công ty niêm yết.
- Doanh nghiệp mà Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ là công ty mẹ hoạt động theo mô hình công ty mẹ và công ty con.
- Doanh nghiệp nhà nước là công ty mẹ hoạt động theo mô hình công ty mẹ và công ty con.
Các doanh nghiệp này có thể đi thuê tổ chức kiểm toán độc lập đủ điều kiện để cung cấp dịch vụ kiểm toán nội bộ.
Trường hợp đi thuê thì vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của kiểm toán nội bộ và các yêu cầu nhằm bảo đảm tuân thủ các nguyên tắc đó.
Doanh nghiệp không thuộc ba nhóm trên được khuyến khích thực hiện kiểm toán nội bộ.
Tiêu chuẩn người làm kiểm toán nội bộ
- Có bằng đại học trở lên các chuyên ngành phù hợp với yêu cầu kiểm toán, có kiến thức đầy đủ và luôn được cập nhật về lĩnh vực được giao.
- Có thời gian từ 05 năm trở lên làm việc theo chuyên ngành đào tạo, hoặc từ 03 năm trở lên làm việc tại đơn vị đang công tác, hoặc từ 03 năm trở lên làm kiểm toán, kế toán hoặc thanh tra.
- Có kiến thức, hiểu biết chung về pháp luật và hoạt động của đơn vị; có khả năng thu thập, phân tích, đánh giá và tổng hợp thông tin; có kiến thức và kỹ năng về kiểm toán nội bộ.
- Chưa bị kỷ luật ở mức cảnh cáo trở lên do sai phạm trong quản lý kinh tế, tài chính, kế toán, và không đang trong thời gian bị thi hành án kỷ luật.
- Các tiêu chuẩn khác do đơn vị quy định.
Kế hoạch kiểm toán nội bộ hằng năm
Kế hoạch xây dựng trên cơ sở mục tiêu, chính sách, quy mô, mức độ rủi ro của các hoạt động và nguồn lực hiện có, gồm phạm vi kiểm toán, đối tượng kiểm toán, mục tiêu kiểm toán, thời gian kiểm toán và việc phân bổ nguồn lực.
Định hướng theo mức độ rủi ro: những nghiệp vụ hoặc bộ phận điều hành, tác nghiệp có rủi ro cao phải được kiểm toán ít nhất mỗi năm một lần.
Phải dự phòng quỹ thời gian đủ để thực hiện các cuộc kiểm toán đột xuất, ngay khi có yêu cầu hoặc khi có thông tin về dấu hiệu sai phạm, dấu hiệu rủi ro cao.
Kế hoạch có thể được điều chỉnh khi có thay đổi cơ bản về quy mô hoạt động, diễn biến rủi ro hay nguồn lực hiện có.
Gửi kế hoạch cho ai
| Loại doanh nghiệp | Nơi nhận kế hoạch |
|---|---|
| Công ty niêm yết | Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát |
| Doanh nghiệp Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ là công ty mẹ | Hội đồng quản trị và Ban kiểm soát |
| Doanh nghiệp nhà nước là công ty mẹ | Hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty và Ban kiểm soát |
Báo cáo kiểm toán
- Trình bày rõ nội dung kiểm toán, phạm vi kiểm toán.
- Nêu đánh giá, kết luận về nội dung đã kiểm toán và cơ sở đưa ra các ý kiến đó.
- Nêu các yếu kém, tồn tại, sai sót, vi phạm, và kiến nghị biện pháp sửa chữa, khắc phục, xử lý vi phạm.
- Đề xuất biện pháp hợp lý hóa, cải tiến quy trình nghiệp vụ, hoàn thiện chính sách quản lý rủi ro và cơ cấu tổ chức nếu có.
Báo cáo kiểm toán phải có ý kiến của ban lãnh đạo bộ phận hoặc đơn vị được kiểm toán.
Trường hợp bộ phận hoặc đơn vị được kiểm toán không thống nhất với kết quả kiểm toán, báo cáo phải nêu rõ ý kiến không thống nhất và lý do.
Chữ ký và mốc 60 ngày
- Báo cáo từng cuộc kiểm toán phải có chữ ký của Trưởng đoàn, Trưởng nhóm kiểm toán hoặc người phụ trách cuộc kiểm toán.
- Trường hợp đi thuê: báo cáo ít nhất phải có chữ ký của người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền và đóng dấu của đơn vị cung cấp dịch vụ.
- Báo cáo kiểm toán hằng năm phải có chữ ký của người phụ trách kiểm toán nội bộ, và được gửi trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính.
Lưu hồ sơ và tự đánh giá
- Hồ sơ, tài liệu trong mỗi cuộc kiểm toán phải được ghi chép thành văn bản, lưu theo trình tự, để người có thẩm quyền khai thác hiểu được công việc và kết quả của cuộc kiểm toán.
- Báo cáo và hồ sơ kiểm toán lưu trữ tại đơn vị theo pháp luật về lưu trữ.
- Đơn vị phải tự đánh giá lại vào cuối mỗi cuộc kiểm toán và tự đánh giá lại hằng năm về tổng thể hoạt động kiểm toán nội bộ.
- Đơn vị có thể thuê tổ chức bên ngoài có chuyên môn đánh giá chất lượng hoạt động kiểm toán nội bộ.
Việc cần làm
- Đối chiếu doanh nghiệp mình với ba nhóm bắt buộc, nhất là khi vừa niêm yết.
- Cân nhắc giữa lập bộ phận nội bộ và thuê tổ chức kiểm toán độc lập.
- Rà hồ sơ nhân sự theo năm tiêu chuẩn, đặc biệt là mốc kinh nghiệm 05 năm hoặc 03 năm.
- Lập bản đồ rủi ro để xác định nghiệp vụ nào phải kiểm toán hằng năm.
- Chừa quỹ thời gian dự phòng trong kế hoạch cho các cuộc kiểm toán đột xuất.
- Gửi kế hoạch năm sau cho đúng Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên và Ban kiểm soát theo loại hình.
- Lấy ý kiến của bộ phận được kiểm toán và ghi cả ý kiến phản đối vào báo cáo.
- Đặt lịch 60 ngày sau khi kết thúc năm tài chính để gửi báo cáo năm.
- Tổ chức tự đánh giá cuối mỗi cuộc kiểm toán và cuối năm.
Doanh nghiệp nào bắt buộc phải có kiểm toán nội bộ?
Công ty niêm yết; doanh nghiệp mà Nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ là công ty mẹ hoạt động theo mô hình công ty mẹ và công ty con; và doanh nghiệp nhà nước là công ty mẹ hoạt động theo mô hình công ty mẹ và công ty con.
Có được thuê ngoài làm kiểm toán nội bộ không?
Có. Doanh nghiệp có thể đi thuê tổ chức kiểm toán độc lập đủ điều kiện hoạt động kiểm toán để cung cấp dịch vụ kiểm toán nội bộ, nhưng vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc cơ bản của kiểm toán nội bộ.
Người làm kiểm toán nội bộ cần bằng cấp gì?
Có bằng đại học trở lên các chuyên ngành phù hợp với yêu cầu kiểm toán, cùng kiến thức đầy đủ và luôn được cập nhật về lĩnh vực được giao thực hiện kiểm toán nội bộ.
Cần bao nhiêu năm kinh nghiệm?
Từ 05 năm trở lên làm việc theo chuyên ngành đào tạo, hoặc từ 03 năm trở lên làm việc tại đơn vị đang công tác, hoặc từ 03 năm trở lên làm kiểm toán, kế toán hoặc thanh tra.
Nghiệp vụ rủi ro cao phải kiểm toán bao lâu một lần?
Ít nhất mỗi năm một lần. Kế hoạch kiểm toán nội bộ hằng năm phải định hướng theo mức độ rủi ro.
Kế hoạch kiểm toán có phải dự phòng thời gian không?
Có. Kế hoạch phải dự phòng quỹ thời gian đủ để thực hiện các cuộc kiểm toán đột xuất ngay khi có yêu cầu hoặc khi có thông tin về dấu hiệu sai phạm, dấu hiệu rủi ro cao.
Bộ phận bị kiểm toán không đồng ý kết quả thì sao?
Báo cáo kiểm toán nội bộ cần nêu rõ ý kiến không thống nhất của bộ phận hoặc đơn vị được kiểm toán và lý do.
Báo cáo kiểm toán năm phải gửi khi nào?
Trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính, người phụ trách kiểm toán nội bộ phải gửi báo cáo kiểm toán hằng năm, là báo cáo tổng hợp kết quả thực hiện kế hoạch kiểm toán nội bộ.
Thuê ngoài thì ai ký báo cáo kiểm toán?
Báo cáo ít nhất phải có chữ ký của người đại diện theo pháp luật hoặc người được ủy quyền và đóng dấu của đơn vị cung cấp dịch vụ.
Có phải đánh giá lại hoạt động kiểm toán nội bộ không?
Có. Đơn vị phải tự đánh giá lại vào cuối mỗi cuộc kiểm toán và tự đánh giá lại hằng năm về tổng thể hoạt động kiểm toán nội bộ, và có thể thuê tổ chức bên ngoài có chuyên môn đánh giá chất lượng.
- Nghị định 05/2019/NĐ-CP về kiểm toán nội bộ, Điều 5, 6, 10, 11, 12, 14, 16, 18 và 19
Xem thêm: Kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ trong đơn vị kế toán
