Bài viết theo Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 148, Điều 149 và từ Điều 159 đến Điều 167
Chủ nhà thuê giúp việc phải ký hợp đồng lao động bằng văn bản và trả thêm khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế để người lao động tự tham gia. Giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc là hành vi bị nghiêm cấm.
- Lao động cao tuổi được ký nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn.
- Đang hưởng lương hưu mà đi làm thì vẫn giữ nguyên chế độ hưu trí và được hưởng lương.
- Người khuyết tật nặng: cấm bố trí làm thêm giờ, làm ban đêm, trừ khi họ đồng ý.
- Giúp việc gia đình: phải ký hợp đồng bằng văn bản.
- Đơn phương chấm dứt hợp đồng giúp việc phải báo trước ít nhất 15 ngày.
- Chủ nhà phải trả tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế cho người giúp việc tự đóng.
- Cấm giữ giấy tờ tùy thân của người giúp việc gia đình.
- Tranh chấp với người giúp việc gia đình khỏi qua hòa giải.
Lao động cao tuổi
Là người tiếp tục lao động sau độ tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường. Tuổi nghỉ hưu điều chỉnh theo lộ trình cho đến khi đủ 62 tuổi với lao động nam vào năm 2028 và đủ 60 tuổi với lao động nữ vào năm 2035, mỗi năm tăng thêm 03 tháng với nam và 04 tháng với nữ.
- Có quyền thỏa thuận về việc rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày hoặc áp dụng chế độ làm việc không trọn thời gian.
- Hai bên có thể thỏa thuận giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn.
- Đang hưởng lương hưu mà làm việc theo hợp đồng lao động mới thì ngoài chế độ hưu trí, còn được hưởng tiền lương và các quyền lợi khác.
- Không được bố trí làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có ảnh hưởng xấu tới sức khỏe, trừ trường hợp bảo đảm các điều kiện làm việc an toàn.
- Người sử dụng lao động có trách nhiệm quan tâm chăm sóc sức khỏe tại nơi làm việc.
Với lao động cao tuổi, luật cho phép giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn.
Đây là ngoại lệ so với giới hạn số lần ký hợp đồng xác định thời hạn áp dụng cho lao động thông thường.
Người đang hưởng lương hưu đi làm lại không bị cắt chế độ hưu trí, vẫn được hưởng song song.
Lao động là người khuyết tật
- Phải bảo đảm điều kiện lao động, công cụ lao động, an toàn, vệ sinh lao động và tổ chức khám sức khỏe định kỳ phù hợp.
- Phải tham khảo ý kiến của người lao động là người khuyết tật khi quyết định những vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích của họ.
| Hành vi bị nghiêm cấm | Ngoại lệ |
|---|---|
| Bố trí người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động từ 51% trở lên, khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm | Khi người lao động là người khuyết tật đồng ý |
| Bố trí người khuyết tật làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo danh mục của Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội | Khi có sự đồng ý của người khuyết tật sau khi đã được cung cấp đầy đủ thông tin về công việc đó |
Lao động là người giúp việc gia đình
Là người lao động làm thường xuyên các công việc trong gia đình của một hoặc nhiều hộ gia đình: nội trợ, quản gia, chăm sóc trẻ em, chăm sóc người bệnh, chăm sóc người già, lái xe, làm vườn và các công việc khác cho hộ gia đình nhưng không liên quan đến hoạt động thương mại.
Hợp đồng
- Phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản.
- Thời hạn do hai bên thỏa thuận. Một bên có quyền đơn phương chấm dứt bất kỳ khi nào nhưng phải báo trước ít nhất 15 ngày.
- Hai bên thỏa thuận trong hợp đồng về hình thức trả lương, kỳ hạn trả lương, thời giờ làm việc hằng ngày, chỗ ở.
Sáu nghĩa vụ của người sử dụng lao động
- Thực hiện đầy đủ thỏa thuận đã giao kết trong hợp đồng lao động.
- Trả cho người giúp việc gia đình khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật, để người lao động chủ động tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.
- Tôn trọng danh dự, nhân phẩm của người giúp việc gia đình.
- Bố trí chỗ ăn, ở hợp vệ sinh nếu có thỏa thuận.
- Tạo cơ hội để được tham gia học văn hóa, giáo dục nghề nghiệp.
- Trả tiền tàu xe đi đường khi thôi việc về nơi cư trú, trừ trường hợp người giúp việc gia đình chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn.
Ba hành vi bị nghiêm cấm
- Ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động, dùng vũ lực.
- Giao việc không theo hợp đồng lao động.
- Giữ giấy tờ tùy thân của người lao động.
Luật buộc chủ nhà trả cho người giúp việc khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế để người lao động chủ động tham gia.
Nghĩa là khoản tiền được trả cùng lương, còn việc tham gia do người lao động tự thực hiện.
Tranh chấp giữa người giúp việc gia đình với người sử dụng lao động không bắt buộc qua thủ tục hòa giải, có thể yêu cầu trọng tài hoặc Tòa án ngay.
Người giúp việc gia đình cũng có bốn nghĩa vụ: thực hiện đầy đủ thỏa thuận; bồi thường nếu làm hỏng, mất tài sản; thông báo kịp thời về nguy cơ gây tai nạn, đe dọa an toàn, sức khỏe, tính mạng, tài sản; và tố cáo với cơ quan có thẩm quyền nếu bị ngược đãi, quấy rối tình dục, cưỡng bức lao động.
Hai nhóm khác
- Người lao động làm việc trong lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao, hàng hải, hàng không được áp dụng một số chế độ phù hợp theo quy định của Chính phủ.
- Người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nhận việc về làm tại nhà.
Việc cần làm
- Rà lại nhân sự đã qua tuổi nghỉ hưu để áp dụng đúng chế độ lao động cao tuổi.
- Với lao động cao tuổi: dùng quyền ký nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn.
- Kiểm tra công việc giao cho lao động cao tuổi có thuộc nhóm nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hay không.
- Với lao động là người khuyết tật: lấy văn bản đồng ý trước khi bố trí làm thêm giờ hoặc làm ban đêm.
- Tổ chức khám sức khỏe định kỳ phù hợp cho người lao động là người khuyết tật.
- Thuê giúp việc gia đình: ký hợp đồng bằng văn bản, ghi rõ hình thức và kỳ hạn trả lương, thời giờ làm việc, chỗ ở.
- Tách riêng khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế trả cho người giúp việc.
- Trả lại giấy tờ tùy thân nếu đang giữ.
Người lao động cao tuổi là ai?
Là người tiếp tục lao động sau độ tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động.
Có được ký nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn với người cao tuổi không?
Được. Khi sử dụng người lao động cao tuổi, hai bên có thể thỏa thuận giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn.
Đang hưởng lương hưu mà đi làm thì có bị cắt lương hưu không?
Không. Ngoài quyền lợi đang hưởng theo chế độ hưu trí, người lao động cao tuổi còn được hưởng tiền lương và các quyền lợi khác theo quy định của pháp luật và hợp đồng lao động.
Người khuyết tật có được làm thêm giờ không?
Cấm sử dụng người khuyết tật nhẹ suy giảm khả năng lao động từ 51% trở lên, khuyết tật nặng hoặc khuyết tật đặc biệt nặng làm thêm giờ, làm việc vào ban đêm, trừ trường hợp người lao động là người khuyết tật đồng ý.
Thuê giúp việc có phải ký hợp đồng không?
Có. Người sử dụng lao động phải giao kết hợp đồng lao động bằng văn bản với lao động là người giúp việc gia đình.
Nghỉ việc giúp việc gia đình phải báo trước bao lâu?
Một bên có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động bất kỳ khi nào nhưng phải báo trước ít nhất 15 ngày.
Chủ nhà có phải đóng bảo hiểm cho người giúp việc không?
Phải trả cho người giúp việc gia đình khoản tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo quy định của pháp luật để người lao động chủ động tham gia.
Chủ nhà có được giữ chứng minh nhân dân của người giúp việc không?
Không. Giữ giấy tờ tùy thân của người lao động là hành vi bị nghiêm cấm.
Người giúp việc nghỉ việc có được trả tiền tàu xe không?
Có, khi thôi việc về nơi cư trú, trừ trường hợp người giúp việc gia đình chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn.
Tranh chấp với người giúp việc có phải hòa giải trước không?
Không bắt buộc. Tranh chấp giữa người giúp việc gia đình với người sử dụng lao động thuộc nhóm không bắt buộc qua thủ tục hòa giải.
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 148, Điều 149, Điều 159, Điều 160, Điều 161, Điều 162, Điều 163, Điều 164, Điều 165, Điều 166, Điều 167, khoản 2 Điều 169 và điểm c khoản 1 Điều 188
Xem thêm: Giải quyết tranh chấp lao động
