Bài viết theo Thông tư 99/2025/TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Nắm từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết là công ty liên kết. Có quyền đồng kiểm soát là công ty liên doanh. Cả hai đều theo dõi trên tài khoản 222.
Phân biệt hai loại
| Loại | Dấu hiệu nhận biết |
|---|---|
| Công ty liên kết | Nhà đầu tư nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp qua công ty con từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết, mà khỏi có thỏa thuận khác |
| Công ty liên doanh | Được thành lập bởi các bên góp vốn có quyền đồng kiểm soát chính sách tài chính và hoạt động; là đơn vị có tư cách pháp nhân hạch toán độc lập, phải tổ chức công tác kế toán riêng |
Kết cấu tài khoản
- Bên Nợ: giá trị khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết tăng.
- Bên Có: giá trị khoản đầu tư giảm.
- Số dư bên Nợ: giá trị khoản đầu tư hiện còn tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
Chi phí liên quan trực tiếp đến việc đầu tư được ghi vào giá phí khoản đầu tư, khỏi ghi vào chi phí trong kỳ.
Khỏi còn quyền đồng kiểm soát thì ghi giảm khoản đầu tư vào công ty liên doanh.
Khỏi còn ảnh hưởng đáng kể thì ghi giảm khoản đầu tư vào công ty liên kết.
Phải mở sổ chi tiết theo từng công ty, từng lần đầu tư, từng lần thanh lý nhượng bán.
Góp vốn bằng tiền
Ghi Nợ TK 222 và Có TK 112, theo số tiền đầu tư cộng chi phí liên quan trực tiếp. Đồng thời mở sổ chi tiết theo dõi từng loại cổ phiếu theo mệnh giá nếu đầu tư bằng hình thức mua cổ phiếu, hoặc theo dõi giá trị vốn điều lệ nếu bên nhận đầu tư khỏi phải công ty cổ phần.
Góp vốn bằng tài sản phi tiền tệ
| Trường hợp | Xử lý chênh lệch |
|---|---|
| Giá trị ghi sổ hoặc giá trị còn lại nhỏ hơn giá do các bên đánh giá lại | Phần chênh lệch tăng ghi vào thu nhập khác, tức Có TK 711 |
| Giá trị ghi sổ hoặc giá trị còn lại lớn hơn giá do các bên đánh giá lại | Phần chênh lệch giảm ghi vào chi phí khác |
Bút toán góp bằng tài sản cố định hoặc bất động sản đầu tư ghi Nợ TK 222, Nợ TK 214 phần hao mòn lũy kế, và Có các TK 211, 213, 217 theo nguyên giá. Góp bằng hàng tồn kho thì Có các TK 152, 153, 155, 156 theo giá trị ghi sổ.
Khi thanh lý, nhượng bán, thu hồi vốn
- Căn cứ tỷ lệ khoản đầu tư được thanh lý, nhượng bán hoặc thu hồi để ghi giảm giá trị ghi sổ.
- Phần chênh lệch giữa giá trị hợp lý của tài sản thu được và phần giá trị ghi sổ tương ứng được ghi nhận là doanh thu hoạt động tài chính nếu lãi.
- Hoặc là chi phí tài chính nếu lỗ.
Việc cần làm
- Xác định tỷ lệ quyền biểu quyết thực tế, gồm cả phần nắm gián tiếp qua công ty con.
- Đọc lại thỏa thuận cổ đông, vì có thỏa thuận khác thì cách phân loại đổi theo.
- Gom chi phí môi giới, tư vấn, thẩm định vào giá phí khoản đầu tư.
- Mở sổ chi tiết theo từng công ty và từng lần đầu tư ngay khi phát sinh.
- Góp vốn bằng tài sản: lập biên bản định giá của các bên làm căn cứ ghi chênh lệch.
- Theo dõi biến động tỷ lệ sở hữu để kịp ghi giảm khi khỏi còn ảnh hưởng đáng kể.
Nắm bao nhiêu phần trăm thì là công ty liên kết?
Từ 20% đến dưới 50% quyền biểu quyết, nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua công ty con, và khỏi có thỏa thuận khác.
Công ty liên doanh khác công ty liên kết ở đâu?
Công ty liên doanh do các bên góp vốn có quyền đồng kiểm soát chính sách tài chính và hoạt động thành lập, có tư cách pháp nhân hạch toán độc lập và phải tổ chức công tác kế toán riêng.
Chi phí môi giới khi mua phần vốn góp ghi vào đâu?
Các khoản chi phí liên quan trực tiếp đến việc đầu tư được ghi nhận vào giá phí khoản đầu tư vào công ty liên doanh, liên kết.
Góp vốn bằng tiền hạch toán thế nào?
Nợ TK 222 và Có TK 112, đồng thời mở sổ chi tiết theo từng loại cổ phiếu theo mệnh giá, hoặc theo giá trị vốn điều lệ nếu bên nhận đầu tư khỏi phải công ty cổ phần.
Góp vốn bằng tài sản mà được định giá cao hơn sổ sách thì sao?
Phần chênh lệch tăng do đánh giá lại được phản ánh vào thu nhập khác.
Định giá thấp hơn giá trị ghi sổ thì ghi vào đâu?
Phần chênh lệch giảm do đánh giá lại được phản ánh vào chi phí khác.
Bán bớt phần vốn góp thì lãi lỗ ghi vào đâu?
Chênh lệch giữa giá trị hợp lý của tài sản thu được và phần giá trị ghi sổ tương ứng ghi vào doanh thu hoạt động tài chính nếu lãi, hoặc chi phí tài chính nếu lỗ.
Khi nào phải ghi giảm khoản đầu tư?
Khi nhà đầu tư khỏi còn quyền đồng kiểm soát thì ghi giảm khoản đầu tư vào công ty liên doanh, và khi khỏi còn ảnh hưởng đáng kể thì ghi giảm khoản đầu tư vào công ty liên kết.
- Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Tài khoản 222
Xem thêm: Tiền đã đi nhưng chưa tới
[…] Xem thêm: Hai mươi phần trăm là liên kết, đồng kiểm soát là liên doanh […]