02/09/2026
Một doanh nghiệp nhờ doanh nghiệp khác đứng ra giao dịch với khách hàng dưới danh nghĩa của mình. Quan hệ này khác đại lý ở chỗ ai đứng tên trên hợp đồng, và khác biệt đó kéo theo cách ghi nhận doanh thu, cách lập hóa đơn. Luật cũng đặt hai kết cục rất khác nhau tùy bên nào chấm dứt hợp đồng.
- Bên đại diện hoạt động với danh nghĩa của bên giao đại diện, theo chỉ dẫn của bên đó.
- Hợp đồng đại diện phải lập thành văn bản hoặc hình thức có giá trị pháp lý tương đương.
- Bên giao chấm dứt hợp đồng thì bên đại diện vẫn được hưởng thù lao cho các hợp đồng mình đã giao dịch.
- Bên đại diện chủ động chấm dứt thì mất quyền hưởng các khoản thù lao đó.
- Bên đại diện có quyền cầm giữ tài sản, tài liệu để bảo đảm thanh toán thù lao đã đến hạn.
Đại diện khác đại lý ở điểm nào
| Tiêu chí | Đại diện cho thương nhân | Đại lý thương mại |
|---|---|---|
| Danh nghĩa giao dịch | Danh nghĩa của bên giao đại diện | Danh nghĩa của chính bên đại lý |
| Cách thực hiện | Theo sự chỉ dẫn của bên giao đại diện | Tự mình tiến hành mua bán trong phạm vi thỏa thuận |
| Thù lao | Thù lao đại diện theo hợp đồng | Hoa hồng hoặc chênh lệch giá |
| Căn cứ | Điều 141 Luật Thương mại 2005 | Các điều từ 166 Luật Thương mại 2005 |
Khoản 2 Điều 141 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 lưu ý một trường hợp nằm ngoài phạm vi: thương nhân cử người của mình làm đại diện cho mình thì áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự, không phải quy định về đại diện cho thương nhân.
Điều 143 để các bên thỏa thuận phạm vi: bên đại diện được thực hiện một phần hoặc toàn bộ hoạt động thương mại thuộc phạm vi hoạt động của bên giao đại diện.
Hai kết cục khi chấm dứt hợp đồng
Thời hạn đại diện do các bên thỏa thuận. Không có thỏa thuận thì hợp đồng chấm dứt khi một bên thông báo cho bên kia. Điều đáng chú ý nằm ở hệ quả, và nó phụ thuộc vào bên nào chấm dứt:
| Bên chấm dứt | Hệ quả với bên đại diện |
|---|---|
| Bên giao đại diện đơn phương thông báo chấm dứt | Bên đại diện có quyền yêu cầu trả một khoản thù lao do việc bên giao đại diện giao kết các hợp đồng với khách hàng mà bên đại diện đã giao dịch, và những khoản thù lao khác đáng lẽ được hưởng |
| Chấm dứt theo yêu cầu của bên đại diện | Bên đại diện mất quyền hưởng thù lao đối với các giao dịch đáng lẽ mình được hưởng, nếu không có thỏa thuận khác |
Khoản 4 Điều 144 khiến bên đại diện chịu thiệt lớn khi tự chấm dứt hợp đồng. Bên đại diện nên đưa vào hợp đồng thỏa thuận riêng về việc bảo lưu thù lao cho các giao dịch đã thực hiện, vì luật cho phép thỏa thuận khác.
Thù lao và chi phí
Khoản 1 Điều 147 Luật Thương mại 2005 quy định bên đại diện được hưởng thù lao đối với hợp đồng được giao kết trong phạm vi đại diện. Quyền được hưởng thù lao phát sinh từ thời điểm do các bên thỏa thuận trong hợp đồng đại diện.
Không có thỏa thuận thì mức thù lao được xác định theo Điều 86 của Luật, tức theo cách xác định giá dịch vụ trong trường hợp không có thỏa thuận về giá.
Điều 148 cho bên đại diện quyền yêu cầu được thanh toán các khoản chi phí phát sinh hợp lý để thực hiện hoạt động đại diện, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Quyền cầm giữ của bên đại diện
Điều 149 Luật Thương mại 2005 cho bên đại diện quyền cầm giữ tài sản, tài liệu được giao để bảo đảm việc thanh toán các khoản thù lao và chi phí đã đến hạn, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Đây là công cụ tự bảo vệ khi bên giao đại diện chậm thanh toán. Phạm vi giới hạn ở tài sản, tài liệu được giao trong quá trình thực hiện hợp đồng đại diện, và chỉ với khoản đã đến hạn.
Nhân viên công ty đi ký hợp đồng có phải là đại diện cho thương nhân không?
Không thuộc phạm vi này. Khoản 2 Điều 141 Luật Thương mại 2005 nêu trường hợp thương nhân cử người của mình làm đại diện thì áp dụng quy định của Bộ luật Dân sự.
Hợp đồng đại diện bằng lời nói có giá trị không?
Điều 142 Luật Thương mại 2005 yêu cầu hợp đồng đại diện cho thương nhân phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương.
Bên giao cắt hợp đồng, bên đại diện có được gì không?
Khoản 3 Điều 144 cho bên đại diện quyền yêu cầu trả một khoản thù lao do việc bên giao đại diện giao kết hợp đồng với khách hàng mà bên đại diện đã giao dịch, cùng những khoản thù lao khác đáng lẽ được hưởng, trừ khi có thỏa thuận khác.
Bên đại diện có được giữ hàng của bên giao để đòi thù lao không?
Điều 149 cho quyền cầm giữ tài sản, tài liệu được giao để bảo đảm thanh toán các khoản thù lao và chi phí đã đến hạn, trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Doanh thu của bên đại diện ghi nhận thế nào?
Là khoản thù lao đại diện, vì bên đại diện hoạt động với danh nghĩa và vì lợi ích của bên giao đại diện. Giá trị hợp đồng ký với khách hàng thuộc về bên giao đại diện.
Xem thêm: Đại lý thương mại và thù lao đại lý
- Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11, các điều từ 141 đến 149
[…] Xem thêm: Đại diện cho thương nhân và quyền hưởng thù lao […]