Chậm đóng và trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc

Bài viết theo Điều 34, Điều 35 và các Điều 38 đến 41 Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, hiệu lực từ ngày 01/07/2025

Luật Bảo hiểm xã hội 2024 lần đầu định nghĩa riêng hai hành vi từng bị gộp làm một: chậm đóng và trốn đóng. Tiền phạt chậm nộp giống nhau, nhưng hậu quả pháp lý thì khác hẳn: trốn đóng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hạn đóng, mốc đếm ngày bắt đầu từ đâu

Khoản 4 Điều 34 quy định thời hạn đóng chậm nhất của người sử dụng lao động. Đây là mốc gốc, mọi cách tính chậm đóng và trốn đóng đều đếm từ đây.

Tiền đóng của người sử dụng lao động gồm 3% vào quỹ ốm đau và thai sản, 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất, tính trên tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Bốn trường hợp là chậm đóng

Điều 38 liệt kê bốn tình huống. Điểm chung là doanh nghiệp còn ở trong vùng đệm, chưa bị đẩy sang nhóm trốn đóng.

• Chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền phải đóng theo hồ sơ đã đăng ký, kể từ sau ngày đóng chậm nhất theo khoản 4 Điều 34.
• Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định tại khoản 1 Điều 28.
• Không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia bảo hiểm thất nghiệp trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia.
• Thuộc trường hợp có lý do chính đáng nên không bị coi là trốn đóng theo khoản 2 Điều 39.

Bảy trường hợp là trốn đóng

Điều 39 mô tả trốn đóng là hành vi của người sử dụng lao động nhằm không đóng hoặc đóng không đầy đủ cho người lao động. Ba nhóm điều kiện khác nhau dẫn đến cùng một kết luận.

Vai trò của văn bản đôn đốc

Điều 35 giao cơ quan bảo hiểm xã hội ba việc, và việc thứ nhất là bản lề chuyển một khoản chậm đóng thành trốn đóng.

• Phát hiện và đôn đốc bằng văn bản với trường hợp chậm đóng theo khoản 1 Điều 38. Khi phát hiện chậm đóng thuộc khoản 2, khoản 3 Điều 38 hoặc trốn đóng thì kịp thời đôn đốc bằng văn bản.
• Công khai trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan bảo hiểm xã hội về việc người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng.
• Gửi thông tin đến cơ quan quản lý nhà nước về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp và cơ quan thanh tra có liên quan để xem xét xử lý theo thẩm quyền.

Vì điểm đ khoản 1 Điều 39 đòi cả hai điều kiện cùng lúc là quá 60 ngày và đã được đôn đốc, nên văn bản đôn đốc là mốc doanh nghiệp cần theo dõi sát. Nhận được văn bản này mà xử lý trong hạn thì vẫn giữ được ở nhóm chậm đóng.

Hai bảng chế tài đặt cạnh nhau

Khoản 0,03% mỗi ngày tương đương khoảng 10,95% một năm, nộp vào quỹ bảo hiểm xã hội và quỹ bảo hiểm thất nghiệp.

Năm việc nên làm ngay

• Đặt lịch nhắc đóng bảo hiểm trước ngày cuối cùng của tháng tiếp theo vài ngày, vì đây là mốc gốc để đếm mọi thứ.
• Rà lại danh sách lao động thuộc diện đóng bắt buộc mỗi tháng, đặc biệt người mới ký hợp đồng và người hết thử việc.
• Đối chiếu mức lương ghi trên hợp đồng với mức đăng ký đóng bảo hiểm, vì lệch mức là rơi thẳng vào nhóm trốn đóng.
• Mở và lưu mọi văn bản đôn đốc của cơ quan bảo hiểm xã hội vào một chỗ, kèm ngày nhận.
• Tra định kỳ tên doanh nghiệp trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan bảo hiểm xã hội để biết mình có bị công khai chậm đóng hay không.

Xem thêm: Truy thu và truy đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc