Xử lý tài chính khi cổ phần hóa doanh nghiệp

Bài viết theo Thông tư 103/2026/TT-BTC và Nghị định 57/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 17/7/2026

Cổ phần hóa đặt lên vai kế toán hai việc nặng: xử lý tài chính ở thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp, và bàn giao khi chính thức chuyển thành công ty cổ phần. Thông tư 103/2026/TT-BTC hướng dẫn hai việc đó, thay cho ba thông tư năm 2021 về bán cổ phần lần đầu và xử lý tài chính khi cổ phần hóa.

Nắm nhanh

Chỉ đánh giá lại những tài sản mà công ty cổ phần tiếp tục sử dụng.
Giá thị trường của tài sản hiện vật bằng nguyên giá theo giá thị trường nhân với chất lượng còn lại.
Chênh lệch tỷ giá cuối kỳ không kết chuyển vào kết quả kinh doanh, chuyển giao cho công ty cổ phần.
Số dư Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi còn lại do công ty cổ phần kế thừa.

Kiểm kê và phân loại tài sản

Doanh nghiệp cổ phần hóa lập bảng kê xác định đúng số lượng, hiện trạng thực tế, chất lượng và giá trị sổ sách của tài sản hiện có, kiểm quỹ tiền mặt, đối chiếu số dư tiền gửi ngân hàng, xác định phần thừa thiếu so với sổ kế toán, phân tích nguyên nhân và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan. Việc này làm cùng tổ chức tư vấn cổ phần hóa.

Tài sản đã kiểm kê được xếp vào năm nhóm.

Nhóm	Nội dung
Tài sản dùng trong sản xuất kinh doanh, đầu tư	Trong đó nêu rõ các khoản góp vốn bằng quyền sử dụng đất, bằng tiền hoặc tài sản khác; số cổ phiếu đang quản lý; số cổ phiếu hoặc lợi nhuận được chia sẽ nhận sau thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp
Tài sản không cần dùng, ứ đọng, chờ thanh lý
Tài sản hình thành từ Quỹ khen thưởng, Quỹ phúc lợi
Tài sản không phải của doanh nghiệp	Tài sản thuê, mượn, hàng giữ hộ, nhận gia công, nhận đại lý, nhận ký gửi, tài sản nhận góp vốn liên doanh liên kết
Tài sản công tại doanh nghiệp	Tách riêng phần đã tính vào vốn nhà nước và phần không tính vào vốn nhà nước, trong đó nêu rõ tài sản công doanh nghiệp không tiếp tục quản lý, sử dụng

Định giá tài sản hiện vật

Nguyên tắc gốc ở Điều 6: giá trị thực tế của doanh nghiệp căn cứ vào giá thị trường của tài sản tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp, tính bằng đồng Việt Nam, theo danh mục từng tài sản đang theo dõi trên sổ sách.

Chỉ định giá lại tài sản sẽ dùng tiếp

Điểm a khoản 2 Điều 6 giới hạn phạm vi ở những tài sản mà công ty cổ phần tiếp tục sử dụng.

Công thức: giá thị trường = nguyên giá tính theo giá thị trường × chất lượng còn lại, cả hai yếu tố lấy tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp.

Loại tài sản	Cách lấy nguyên giá theo giá thị trường
Tài sản thông thường	Giá tài sản mới cùng loại đang mua bán trên thị trường, gồm cả chi phí vận chuyển lắp đặt nếu có
Tài sản đặc thù không có trên thị trường	Giá mua mới của tài sản tương đương, cùng nước sản xuất, cùng công suất hoặc tính năng tương đương
Không có tài sản tương đương	Nguyên giá ghi trên sổ kế toán, kể cả tài sản đã mua sắm bằng ngoại tệ
Nhà cửa, vật kiến trúc	Đơn giá xây dựng cơ bản hoặc suất vốn đầu tư xây dựng do cơ quan có thẩm quyền quy định tại thời điểm gần nhất; chưa có quy định thì lấy giá sổ sách, có xét yếu tố trượt giá
Nhà cửa, vật kiến trúc hoàn thành trong vòng 03 năm trước thời điểm xác định giá trị	Giá trị quyết toán công trình đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt

Hai khoản xử lý ở thời điểm chuyển thành công ty cổ phần

Đây là phần dễ làm sai nhất trên sổ. Về chênh lệch tỷ giá, doanh nghiệp đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ trên cơ sở so với tỷ giá tại thời điểm khóa sổ lập báo cáo tài chính của kỳ kế toán gần nhất, và không kết chuyển vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Số dư chênh lệch được chuyển giao cho công ty cổ phần theo dõi, xử lý vào kết quả kinh doanh ở kỳ kế toán đầu tiên sau khi chính thức chuyển đổi.

Về Quỹ khen thưởng và Quỹ phúc lợi, phần phát sinh từ thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp đến ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu do doanh nghiệp cổ phần hóa quản lý và chi theo quy định. Số dư còn lại thì công ty cổ phần kế thừa và tiếp tục sử dụng.

Bộ hồ sơ bàn giao

Hồ sơ xác định giá trị doanh nghiệp và quyết định công bố giá trị doanh nghiệp.
Báo cáo tài chính lập tại thời điểm chính thức chuyển thành công ty cổ phần, sau khi có quyết định phê duyệt của cơ quan đại diện chủ sở hữu.
Báo cáo quyết toán chi phí cổ phần hóa và các khoản phải nộp ngân sách nhà nước; báo cáo quyết toán kinh phí hỗ trợ cho người lao động dôi dư.
Quyết định phê duyệt giá trị phần vốn nhà nước tại thời điểm chuyển thành công ty cổ phần.
Báo cáo tình hình tài sản, vốn lập tại thời điểm được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu.
Báo cáo về tình hình lao động.
Bảng thống kê hiện trạng sử dụng đất doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng.
Báo cáo quyết toán thuế tại thời điểm chính thức chuyển thành công ty cổ phần.

Xem thêm: Kế toán cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước: mốc chốt sổ và điểm cần thuyết minh

Tiền thu từ cổ phần hóa gồm gì

Tiền thu từ bán cổ phần, gồm cả tiền đặt cọc, ký quỹ không phải trả lại nhà đầu tư, cộng lãi phát sinh nếu có.
Khoản chênh lệch giá trị phần vốn nhà nước theo sổ sách tại thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp lớn hơn mức vốn điều lệ trong phương án cổ phần hóa đã duyệt.
Khoản chênh lệch vốn nhà nước theo giá trị sổ sách tăng từ thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp đến thời điểm chính thức chuyển thành công ty cổ phần.
Khoản lợi nhuận trích lập vào Quỹ đầu tư phát triển theo quy định của Nghị định 57/2026/NĐ-CP.

Phần để lại cho công ty cổ phần được xác định theo công thức lấy số cổ phần phát hành thêm nhân phần thặng dư của số cổ phần phát hành thêm, rồi trừ chi phí cổ phần hóa theo quyết toán của cơ quan có thẩm quyền và các khoản chi theo quy định.

Về bán cổ phần, số lượng bán đấu giá công khai gồm phần theo phương án đã duyệt cộng phần bổ sung, trong đó có số cổ phần người lao động và tổ chức công đoàn cơ sở từ chối mua, cùng chênh lệch giữa số cổ phần dự kiến bán cho nhà đầu tư chiến lược và số thực đăng ký mua.

Xem thêm: Bán cổ phần ưu đãi cho người lao động khi cổ phần hóa: 100 cổ phần mỗi năm và quyền mua thêm

Xem thêm: Xác định giá trị doanh nghiệp cổ phần hóa: cái sàn phương pháp tài sản, đất và lợi thế kinh doanh

Việc cần làm

Chốt danh sách tài sản công ty cổ phần sẽ dùng tiếp trước khi thuê tư vấn định giá, vì chỉ nhóm này mới được đánh giá lại.
Với nhà xưởng xây xong trong vòng ba năm, chuẩn bị hồ sơ quyết toán công trình đã được phê duyệt.
Đừng kết chuyển chênh lệch tỷ giá cuối kỳ vào kết quả kinh doanh, để nguyên số dư chuyển giao cho công ty cổ phần.
Lập sẵn tám tài liệu trong bộ hồ sơ bàn giao, đặc biệt là báo cáo quyết toán thuế tại thời điểm chuyển đổi.

Tài sản chờ thanh lý có phải định giá lại không

Điểm a khoản 2 Điều 6 giới hạn việc đánh giá lại ở những tài sản mà công ty cổ phần tiếp tục sử dụng. Tài sản không cần dùng, ứ đọng, chờ thanh lý được xếp riêng thành một nhóm khi kiểm kê và xử lý theo quy định tương ứng của Nghị định 57/2026/NĐ-CP.

Máy móc đặc thù nhập khẩu, thị trường trong nước không có loại tương tự thì định giá sao

Lấy giá mua mới của tài sản tương đương, cùng nước sản xuất, cùng công suất hoặc tính năng tương đương. Nếu không có tài sản tương đương thì tính theo nguyên giá ghi trên sổ kế toán, kể cả tài sản đã mua sắm bằng ngoại tệ.

Chênh lệch tỷ giá tại ngày chuyển đổi hạch toán vào đâu

Khoản 1 Điều 4 yêu cầu đánh giá lại các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ so với tỷ giá tại thời điểm khóa sổ lập báo cáo tài chính kỳ gần nhất, và không kết chuyển vào kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Số dư chuyển giao cho công ty cổ phần, xử lý vào kết quả kinh doanh ở kỳ kế toán đầu tiên sau chuyển đổi.

Quỹ phúc lợi còn dư thì công ty cổ phần có được dùng không

Có. Khoản 2 Điều 4 quy định phần phát sinh từ thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp đến ngày cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp cổ phần lần đầu do doanh nghiệp cổ phần hóa quản lý và chi, số dư còn lại công ty cổ phần kế thừa và tiếp tục sử dụng.

Người lao động từ chối mua cổ phần thì số cổ phần đó đi đâu

Được bổ sung vào số lượng cổ phần bán đấu giá công khai ra công chúng, cùng với phần chênh lệch giữa số cổ phần dự kiến bán cho nhà đầu tư chiến lược và số cổ phần nhà đầu tư chiến lược thực đăng ký mua.

Nghị định 57/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ 13/2/2026
Thông tư 103/2026/TT-BTC hướng dẫn về cổ phần hóa doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, hiệu lực từ 17/7/2026

Chia sẻ bài viếtFacebook Zalo X