Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Điều 30, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Đổi cách hạch toán một khoản mục kéo theo câu hỏi: có phải làm lại số liệu các năm trước không? Điều 30 Thông tư 99 trả lời bằng một quy tắc gọn: tự nguyện đổi thì phải hồi tố, buộc phải đổi thì tùy hướng dẫn.
- Tự nguyện thay đổi chính sách kế toán thì phải áp dụng hồi tố.
- Đổi do áp dụng lần đầu quy định mới mà có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể thì theo hướng dẫn đó.
- Đổi do quy định mới mà không có yêu cầu hồi tố thì được áp phi hồi tố.
- Ba phương pháp: hồi tố, hồi tố đơn giản, phi hồi tố.
- Hồi tố đơn giản không trình bày lại số liệu so sánh, chỉ tính ảnh hưởng lũy kế vào ngày đầu kỳ áp dụng.
- Ảnh hưởng lũy kế của hồi tố đơn giản điều chỉnh vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hoặc khoản mục khác trong vốn chủ sở hữu.
- Doanh nghiệp đang trích trước chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định thì dừng trích tiếp.
Ba trường hợp, ba cách xử lý
| Lý do thay đổi | Phương pháp áp dụng |
|---|---|
| Áp dụng lần đầu quy định của pháp luật, Chuẩn mực kế toán Việt Nam, chế độ kế toán mà đã có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể | Theo đúng hướng dẫn đó, tức hồi tố, hồi tố đơn giản hoặc phi hồi tố tùy hướng dẫn |
| Áp dụng lần đầu quy định mới mà không có quy định phải điều chỉnh hồi tố hoặc hồi tố đơn giản | Được áp dụng phi hồi tố |
| Doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán | Phải áp dụng hồi tố |
Điểm c khoản 1 Điều 30 viết dứt khoát: trường hợp doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán thì phải áp dụng hồi tố.
Nghĩa là khi doanh nghiệp muốn đổi phương pháp tính giá xuất kho, đổi cách phân bổ chi phí, hay đổi mô hình trình bày một khoản mục vì thấy hợp lý hơn, thì phải trình bày lại số liệu so sánh của các kỳ trước.
Vì gánh nặng này, quyết định đổi chính sách kế toán nên cân nhắc kỹ và làm vào đầu năm tài chính thay vì giữa năm.
Ba phương pháp khác nhau ở đâu
| Phương pháp | Có trình bày lại số liệu so sánh không | Ảnh hưởng ghi vào đâu |
|---|---|---|
| Hồi tố | Có, theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 | Điều chỉnh số liệu các kỳ trước như thể chính sách mới đã luôn được áp dụng |
| Hồi tố đơn giản | Không trình bày lại số liệu so sánh từ kỳ đầu tiên bị ảnh hưởng | Tính ảnh hưởng lũy kế tại ngày đầu tiên của kỳ áp dụng chính sách mới, điều chỉnh các khoản mục tài sản, công nợ tương ứng vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hoặc khoản mục khác trong vốn chủ sở hữu |
| Phi hồi tố | Không, theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 | Áp dụng chính sách mới từ kỳ hiện tại trở đi |
Hồi tố đơn giản là phương án ở giữa: nó vẫn tính đủ ảnh hưởng tích lũy của việc đổi chính sách, nhưng dồn hết vào một thời điểm duy nhất là ngày đầu kỳ áp dụng, thay vì đi ngược sửa từng năm. Số liệu so sánh trên báo cáo giữ nguyên như đã công bố.
Cách này giảm rất nhiều công so với hồi tố đầy đủ, nhưng đổi lại người đọc báo cáo thấy một bước nhảy ở đầu kỳ. Vì vậy phần thuyết minh phải giải thích rõ, nếu không con số sẽ khó hiểu.
Bốn tình huống chuyển tiếp cụ thể
Trái phiếu có chiết khấu hoặc phụ trội
Doanh nghiệp là nhà đầu tư mua trái phiếu có phát sinh chiết khấu hoặc phụ trội, nếu đến ngày Thông tư 99 có hiệu lực mà trái phiếu chưa đến hạn thanh toán, thì được lựa chọn áp dụng hồi tố hoặc hồi tố đơn giản để kế toán các khoản này cho báo cáo tài chính kỳ đầu tiên áp dụng Thông tư.
Chênh lệch tỷ giá khi đổi đơn vị tiền tệ ghi sổ
Chênh lệch tỷ giá phát sinh khi chuyển đổi đơn vị tiền tệ ghi sổ từ Đồng Việt Nam sang đơn vị khác và ngược lại, đã phản ánh trên số dư tài khoản 412, thì kết chuyển sang tài khoản 4211 Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối, đồng thời trình bày rõ trên thuyết minh về lý do và những ảnh hưởng đối với báo cáo tài chính.
Trích trước chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định
Doanh nghiệp đang trích trước chi phí sửa chữa lớn tài sản cố định mà đến khi Thông tư có hiệu lực việc sửa chữa chưa được thực hiện thì không tiếp tục trích trước.
Khi hoạt động sửa chữa lớn được thực hiện, kết chuyển phần chi phí thực tế phát sinh với số đã trích trước.
Phần chênh lệch giữa số đã trích trước với số thực tế phát sinh được phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh từng kỳ, thay vì đưa hết vào một kỳ.
Vốn góp vào hợp đồng hợp tác kinh doanh
Doanh nghiệp giữ vai trò bên tham gia góp vốn, bên kế toán cho hợp đồng hợp tác kinh doanh là đơn vị khác. Nếu đến khi Thông tư có hiệu lực mà hợp đồng chưa kết thúc, thì căn cứ số dư chi tiết tài khoản 138 chi tiết giá trị vốn đem đi góp vào hợp đồng hợp tác kinh doanh không đồng kiểm soát để chuyển sang tài khoản 2281 Đầu tư góp vốn vào đơn vị khác.
Việc cần làm
- Xác định rõ việc đổi chính sách là bắt buộc hay tự nguyện, vì hai nhóm có nghĩa vụ khác hẳn nhau.
- Với thay đổi bắt buộc, đọc kỹ hướng dẫn chuyển đổi trong chính văn bản mới trước khi chọn phương pháp.
- Với thay đổi tự nguyện, chuẩn bị nguồn lực cho việc trình bày lại số liệu so sánh.
- Chọn hồi tố đơn giản khi hướng dẫn cho phép, để giảm công mà vẫn phản ánh đủ ảnh hưởng lũy kế.
- Viết thuyết minh đầy đủ về lý do thay đổi và ảnh hưởng đến báo cáo, nhất là khi dùng hồi tố đơn giản.
- Rà các số dư chuyển tiếp: tài khoản 412 về chênh lệch tỷ giá đổi đơn vị tiền tệ, tài khoản 138 về vốn góp hợp đồng hợp tác kinh doanh, và các khoản trích trước sửa chữa lớn.
Muốn đổi phương pháp tính giá xuất kho thì có phải làm lại số liệu năm trước không?
Có, nếu đây là thay đổi tự nguyện. Điểm c khoản 1 Điều 30 Thông tư số 99/2025/TT-BTC quy định trường hợp doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán thì phải áp dụng hồi tố.
Đổi chính sách do quy định mới thì áp phương pháp nào?
Nếu quy định mới đã có hướng dẫn chuyển đổi cụ thể thì theo đúng hướng dẫn đó. Nếu không có quy định phải điều chỉnh hồi tố hoặc hồi tố đơn giản thì được áp dụng phương pháp phi hồi tố.
Hồi tố đơn giản khác hồi tố ở chỗ nào?
Hồi tố đơn giản không trình bày lại số liệu so sánh từ kỳ đầu tiên bị ảnh hưởng, mà tính ảnh hưởng lũy kế tại ngày đầu tiên của kỳ áp dụng chính sách mới rồi điều chỉnh các khoản mục tài sản, công nợ tương ứng vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hoặc khoản mục khác trong vốn chủ sở hữu.
Ảnh hưởng của hồi tố đơn giản ghi vào tài khoản nào?
Vào lợi nhuận sau thuế chưa phân phối hoặc các khoản mục khác trong vốn chủ sở hữu, tại ngày đầu tiên của kỳ kế toán áp dụng chính sách kế toán mới.
Đang trích trước chi phí sửa chữa lớn thì làm gì?
Khoản 4 Điều 30 quy định doanh nghiệp không tiếp tục trích trước. Khi hoạt động sửa chữa lớn được thực hiện thì kết chuyển phần chi phí thực tế phát sinh với số đã trích trước; phần chênh lệch được phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh từng kỳ.
Số dư tài khoản 412 về chênh lệch tỷ giá đổi đơn vị tiền tệ xử lý ra sao?
Kết chuyển số dư Có hoặc số dư Nợ tài khoản 412 sang tài khoản 421, chi tiết tài khoản 4211, đồng thời phải trình bày rõ trên Bản thuyết minh Báo cáo tài chính về lý do và những ảnh hưởng đối với báo cáo tài chính.
Trái phiếu mua có chiết khấu, phụ trội chưa đáo hạn thì áp phương pháp nào?
Khoản 2 Điều 30 cho doanh nghiệp được lựa chọn áp dụng phương pháp điều chỉnh hồi tố hoặc điều chỉnh hồi tố đơn giản để kế toán các khoản chiết khấu, phụ trội đối với báo cáo tài chính kỳ đầu tiên áp dụng Thông tư.
Hồi tố và phi hồi tố thực hiện theo chuẩn mực nào?
Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 về Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót. Riêng phương pháp hồi tố đơn giản được định nghĩa ngay trong Điều 30 Thông tư số 99/2025/TT-BTC.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Điều 29 và Điều 30
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 29 Thay đổi chính sách kế toán, ước tính kế toán và các sai sót
Xem thêm: Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025 và việc phải làm khi chuyển đổi
