Bài viết theo Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 và Nghị định số 283/2026/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, hiệu lực từ ngày 10/09/2026
Sáp nhập hai công ty rồi cho một nhóm nhân sự nghỉ. Nếu chưa có phương án sử dụng lao động đủ năm nội dung và chưa trao đổi với tổ chức đại diện người lao động, doanh nghiệp có thể bị phạt và các quyết định cho thôi việc bị đặt dấu hỏi.
- Phải lập phương án khi việc chia, tách, sáp nhập, bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động.
- Cũng phải lập khi thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế.
- Phương án phải có năm nội dung chủ yếu, gồm cả biện pháp và nguồn tài chính.
- Phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở khi xây dựng.
- Phải thông báo công khai cho người lao động trong 15 ngày kể từ ngày được thông qua.
- Cho thôi việc phải thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động.
- Người sử dụng lao động hiện tại và kế tiếp đều có trách nhiệm thực hiện phương án.
- Không lập hoặc lập thiếu nội dung có thể bị phạt 5 đến 10 triệu đồng.
Khi nào phải lập phương án
| Nhóm tình huống | Nội dung |
|---|---|
| Thay đổi cơ cấu, công nghệ | Thay đổi cơ cấu tổ chức, tổ chức lại lao động; thay đổi quy trình, công nghệ, máy móc, thiết bị sản xuất kinh doanh gắn với ngành nghề; thay đổi sản phẩm hoặc cơ cấu sản phẩm |
| Vì lý do kinh tế | Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế; thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế |
| Tổ chức lại doanh nghiệp | Chia, tách, hợp nhất, sáp nhập; bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã |
Điều kiện chung của cả ba nhóm là việc đó ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động, hoặc làm nhiều người lao động có nguy cơ mất việc làm, phải thôi việc.
Nhóm hai gồm đúng hai trường hợp. Doanh nghiệp làm ăn thua lỗ do nguyên nhân nội tại không nằm trong danh sách này, nên không tự động là lý do kinh tế theo Bộ luật Lao động.
Năm nội dung chủ yếu
- Số lượng và danh sách người lao động tiếp tục được sử dụng, người lao động được đào tạo lại để tiếp tục sử dụng, người lao động được chuyển sang làm việc không trọn thời gian.
- Số lượng và danh sách người lao động nghỉ hưu.
- Số lượng và danh sách người lao động phải chấm dứt hợp đồng lao động.
- Quyền và nghĩa vụ của người sử dụng lao động, người lao động và các bên liên quan trong việc thực hiện phương án.
- Biện pháp và nguồn tài chính bảo đảm thực hiện phương án.
Nghị định 283/2026 xử phạt cả hành vi lập phương án sử dụng lao động nhưng không đầy đủ các nội dung chủ yếu theo quy định của pháp luật.
Nội dung hay thiếu nhất là điểm cuối: biện pháp và nguồn tài chính bảo đảm thực hiện phương án. Đây là phần chứng minh doanh nghiệp có đủ tiền chi trả trợ cấp và chi phí đào tạo lại.
Ba danh sách người lao động phải ghi rõ số lượng và danh sách, không phải chỉ con số tổng.
Quy trình bắt buộc
| Bước | Yêu cầu |
|---|---|
| 1. Xây dựng phương án | Phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở, đối với nơi có tổ chức đại diện |
| 2. Thông qua phương án | Theo thẩm quyền nội bộ của doanh nghiệp |
| 3. Công khai | Thông báo công khai cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày được thông qua |
| 4. Ưu tiên giữ việc | Trường hợp có chỗ làm việc mới thì ưu tiên đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng |
| 5. Trước khi cho thôi việc | Trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên |
| 6. Thông báo | Thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động |
| 7. Chi trả | Trả trợ cấp mất việc làm cho người lao động phải thôi việc |
Với trường hợp tổ chức lại doanh nghiệp, Bộ luật ràng buộc thêm một điểm: người sử dụng lao động hiện tại và người sử dụng lao động kế tiếp có trách nhiệm thực hiện phương án sử dụng lao động đã được thông qua. Phương án theo người lao động sang bên nhận, không dừng lại ở pháp nhân cũ.
Điều khoản này nên được đưa thành một điều riêng trong hợp đồng mua bán, sáp nhập, ghi rõ bên nào chịu chi phí nào của phương án.
Mức phạt
| Hành vi | Mức phạt |
|---|---|
| Không lập phương án sử dụng lao động; lập nhưng không đầy đủ các nội dung chủ yếu; hoặc không trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở khi xây dựng phương án | 5.000.000 đến 10.000.000 đồng |
| Cho thôi việc vì thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc lý do kinh tế mà không trao đổi ý kiến trước với tổ chức đại diện, hoặc không thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh hoặc cho người lao động | 5.000.000 đến 10.000.000 đồng |
| Không thông báo bằng văn bản cho người lao động về việc chấm dứt hợp đồng lao động | 1.000.000 đến 3.000.000 đồng |
| Không trả hoặc trả không đủ trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm; không hoàn thành thủ tục xác nhận thời gian đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp | Theo bậc số người: 1 đến 2 triệu với 1 đến 10 người; 2 đến 5 triệu với 11 đến 50 người; 5 đến 10 triệu với 51 đến 100 người; 10 đến 15 triệu với 101 đến 300 người; 15 đến 20 triệu từ 301 người trở lên |
Ngoài tiền phạt còn có biện pháp khắc phục hậu quả, trong đó có buộc trả đủ tiền trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm cho người lao động.
Hồ sơ cần có
- Phương án sử dụng lao động đủ năm nội dung, có phần biện pháp và nguồn tài chính.
- Biên bản trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở khi xây dựng phương án.
- Chứng từ chứng minh việc thông báo công khai trong 15 ngày kể từ ngày phương án được thông qua.
- Văn bản thông báo trước 30 ngày gửi Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, có dấu nhận.
- Thông báo bằng văn bản cho từng người lao động về việc chấm dứt hợp đồng lao động.
- Bảng tính trợ cấp mất việc làm theo thời gian làm việc thực tế trừ thời gian đã tham gia bảo hiểm thất nghiệp.
- Với giao dịch mua bán, sáp nhập: điều khoản trong hợp đồng phân định trách nhiệm thực hiện phương án giữa bên hiện tại và bên kế tiếp.
Sáp nhập công ty có bắt buộc lập phương án sử dụng lao động không?
Có, nếu việc sáp nhập ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động. Điều 43 Bộ luật Lao động buộc người sử dụng lao động xây dựng phương án sử dụng lao động theo Điều 44 trong các trường hợp chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp, chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản.
Phương án sử dụng lao động phải có những gì?
Năm nội dung chủ yếu: danh sách người lao động tiếp tục được sử dụng, được đào tạo lại, được chuyển sang làm việc không trọn thời gian; danh sách người lao động nghỉ hưu; danh sách người lao động phải chấm dứt hợp đồng lao động; quyền và nghĩa vụ của các bên; biện pháp và nguồn tài chính bảo đảm thực hiện phương án.
Phải công khai phương án trong bao lâu?
Phương án sử dụng lao động phải được thông báo công khai cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày được thông qua.
Doanh nghiệp thua lỗ có được coi là lý do kinh tế không?
Bộ luật Lao động chỉ liệt kê hai trường hợp được coi là vì lý do kinh tế: khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế, và thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế.
Thông báo trước bao nhiêu ngày khi cho thôi việc theo phương án?
Việc cho thôi việc chỉ được tiến hành sau khi đã trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên, và thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động.
Bên nhận sáp nhập có phải thực hiện phương án của bên cũ không?
Có. Người sử dụng lao động hiện tại và người sử dụng lao động kế tiếp có trách nhiệm thực hiện phương án sử dụng lao động đã được thông qua.
Người lao động bị thôi việc theo phương án được nhận gì?
Được nhận trợ cấp mất việc làm theo Điều 47 Bộ luật Lao động.
Không lập phương án sử dụng lao động bị phạt bao nhiêu?
Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng, áp cho cả ba hành vi: không lập phương án, lập nhưng không đầy đủ các nội dung chủ yếu, và không trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở khi xây dựng phương án.
Có chỗ làm việc mới thì phải làm gì trước khi cho thôi việc?
Trường hợp có chỗ làm việc mới thì ưu tiên đào tạo lại người lao động để tiếp tục sử dụng, theo khoản 3 Điều 42 Bộ luật Lao động.
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 42, Điều 43, Điều 44, Điều 45 và Điều 47
- Nghị định số 283/2026/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội, người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng
Xem thêm: Trợ cấp mất việc làm
