Lao động cao tuổi: hợp đồng, bảo hiểm và công việc bị cấm

Bài viết theo Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Nghị định số 135/2020/NĐ-CP và Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15

Ký hợp đồng với người đã nghỉ hưu là chuyện thường ở nhiều doanh nghiệp. Hai điểm khác biệt lớn nhất so với lao động thông thường: được ký nhiều lần hợp đồng xác định thời hạn, và người đang hưởng lương hưu không thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.

Ai là lao động cao tuổi

Người lao động cao tuổi là người tiếp tục lao động sau độ tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường theo khoản 2 Điều 169 Bộ luật Lao động. Mốc này thay đổi theo lộ trình từng năm.

Hai mốc ngoại lệ: người bị suy giảm khả năng lao động, làm nghề nặng nhọc độc hại nguy hiểm hoặc làm việc ở vùng đặc biệt khó khăn có thể nghỉ hưu thấp hơn không quá 05 tuổi; người có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao và một số trường hợp đặc biệt có thể nghỉ hưu cao hơn không quá 05 tuổi.

Hợp đồng lao động

Khi sử dụng người lao động cao tuổi, hai bên có thể thỏa thuận giao kết nhiều lần hợp đồng lao động xác định thời hạn.

Đây là ngoại lệ đáng giá. Với lao động thông thường, hợp đồng xác định thời hạn chỉ được ký thêm một lần, sau đó phải chuyển sang hợp đồng không xác định thời hạn. Với lao động cao tuổi, giới hạn này không áp dụng.

Người lao động cao tuổi cũng có quyền thỏa thuận với người sử dụng lao động về việc rút ngắn thời giờ làm việc hằng ngày hoặc áp dụng chế độ làm việc không trọn thời gian.

Lương hưu và bảo hiểm

Khoản tiền doanh nghiệp trả thay cho phần bảo hiểm không phải đóng nên được thỏa thuận rõ trong hợp đồng, để tránh tranh chấp về sau. Người lao động cao tuổi chưa hưởng lương hưu thì vẫn thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc bình thường nếu đủ điều kiện.

Công việc bị hạn chế

Không được sử dụng người lao động cao tuổi làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm có ảnh hưởng xấu tới sức khỏe người lao động cao tuổi, trừ trường hợp bảo đảm các điều kiện làm việc an toàn.

Vế cuối là lối mở có điều kiện. Doanh nghiệp muốn dùng lao động cao tuổi ở các vị trí này phải chứng minh được điều kiện làm việc an toàn, bằng hồ sơ đánh giá rủi ro, biện pháp kiểm soát và kết quả quan trắc môi trường lao động.

Ngoài ra, người sử dụng lao động có trách nhiệm quan tâm chăm sóc sức khỏe của người lao động cao tuổi tại nơi làm việc.

Việc cần làm

• Đối chiếu ngày tháng năm sinh với bảng lộ trình tuổi nghỉ hưu để xác định ai là lao động cao tuổi.
• Với người đã nghỉ hưu, ký hợp đồng lao động xác định thời hạn và ghi rõ được ký nhiều lần.
• Kiểm tra người lao động đang hưởng lương hưu hay chưa, vì việc này quyết định nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc.
• Ghi rõ trong hợp đồng phần tiền lương và quyền lợi khác, tách khỏi lương hưu đang hưởng.
• Nếu có thỏa thuận rút ngắn thời giờ làm việc hoặc làm việc không trọn thời gian, đưa vào hợp đồng.
• Rà lại danh mục vị trí công việc, loại lao động cao tuổi khỏi các nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm chưa bảo đảm điều kiện an toàn.
• Bổ sung lao động cao tuổi vào chương trình khám sức khỏe định kỳ tại nơi làm việc.

Xem thêm: Chế độ hưu trí