Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Tài khoản 621, 622 và 627, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Tháng đó máy hỏng, hao hụt vật tư gấp đôi bình thường. Phần hao hụt vượt mức không được cộng vào giá thành sản phẩm, mà phải kết chuyển thẳng vào giá vốn hàng bán. Nếu không làm vậy, hàng tồn kho cuối kỳ bị định giá cao hơn thực tế.
- Chi phí nguyên vật liệu và nhân công trực tiếp vượt trên mức bình thường kết chuyển ngay vào tài khoản 632.
- Nguyên vật liệu tính theo giá thực tế khi xuất sử dụng.
- Tài khoản 622 gồm cả người lao động thuê ngoài theo từng loại công việc.
- Không hạch toán vào 622 lương của quản lý phân xưởng, quản lý doanh nghiệp, nhân viên bán hàng.
- Xây lắp: lương công nhân điều khiển máy thi công và toàn bộ khoản trích theo lương đi đường khác.
- Chi phí sản xuất chung tách hai loại: cố định và biến đổi.
- Sản lượng thực tế thấp hơn công suất bình thường thì phần chi phí cố định không phân bổ vào giá vốn hàng bán.
- Tài khoản 627 không dùng cho hoạt động kinh doanh thương mại.
Quy tắc mức bình thường
Phần chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp vượt trên mức bình thường không được tính vào giá thành sản phẩm, dịch vụ mà phải kết chuyển ngay vào tài khoản 632 Giá vốn hàng bán.
Phần chi phí nhân công trực tiếp vượt trên mức bình thường cũng vậy.
Hệ quả: giá trị hàng tồn kho cuối kỳ chỉ mang phần chi phí ở mức bình thường, còn phần lãng phí rơi thẳng vào kết quả của kỳ phát sinh.
Quy tắc này buộc doanh nghiệp phải có định mức tiêu hao và định mức nhân công làm chuẩn so sánh. Không có định mức thì không có căn cứ xác định phần vượt, và toàn bộ lãng phí sẽ nằm im trong giá thành.
Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp
Chỉ hạch toán vào tài khoản 621 những chi phí nguyên liệu, vật liệu, gồm cả nguyên liệu vật liệu chính và vật liệu phụ, được sử dụng trực tiếp để sản xuất sản phẩm, thực hiện dịch vụ trong kỳ. Chi phí này tính theo giá thực tế khi xuất sử dụng.
| Tình huống khi xuất kho | Cách tập hợp | Cuối kỳ |
|---|---|---|
| Xác định được cụ thể, rõ ràng cho từng đối tượng sử dụng | Ghi vào bên Nợ TK 621 theo từng đối tượng | Kết chuyển sang TK 154 |
| Không xác định được cụ thể cho từng đối tượng | Tập hợp chung cho quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm, thực hiện dịch vụ | Phân bổ rồi kết chuyển sang TK 154 theo tiêu thức phù hợp |
Về thuế giá trị gia tăng: nếu thuế đầu vào được khấu trừ thì trị giá nguyên vật liệu không bao gồm thuế; nếu không được khấu trừ thì trị giá nguyên vật liệu bao gồm cả thuế.
Chi phí nhân công trực tiếp
Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm các khoản phải trả cho người lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm, thực hiện dịch vụ, gồm hai nhóm người: thuộc danh sách quản lý của doanh nghiệp, và lao động thuê ngoài theo từng loại công việc.
Các khoản gồm tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp, các khoản trích theo lương là bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp.
Ba nhóm không vào 622
- Nhân viên quản lý phân xưởng.
- Nhân viên quản lý doanh nghiệp.
- Nhân viên bán hàng.
Với hoạt động xây lắp, không hạch toán vào tài khoản 622 tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp có tính chất lương trả cho công nhân trực tiếp điều khiển xe, máy thi công và phục vụ máy thi công.
Cũng không hạch toán vào 622 khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp tính trên quỹ lương phải trả công nhân trực tiếp của hoạt động xây lắp, người điều khiển máy thi công, người phục vụ máy thi công và nhân viên phân xưởng.
Các khoản trích này ở doanh nghiệp xây lắp đi vào tài khoản 627 Chi phí sản xuất chung. Đây là điểm khác biệt lớn nhất giữa kế toán xây lắp và kế toán sản xuất công nghiệp.
Tài khoản 622 phải mở chi tiết theo đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, kinh doanh.
Chi phí sản xuất chung
Tài khoản 627 phản ánh chi phí phục vụ sản xuất kinh doanh chung phát sinh ở phân xưởng, bộ phận, đội, công trường: lương nhân viên quản lý phân xưởng, khấu hao tài sản cố định dùng trực tiếp để sản xuất, các khoản trích theo lương của nhân viên phân xưởng và chi phí liên quan trực tiếp khác.
Tài khoản này phải hạch toán chi tiết theo từng phân xưởng, bộ phận, tổ, đội sản xuất, và chi tiết theo hai loại chi phí.
| Loại | Đặc điểm | Cách phân bổ |
|---|---|---|
| Cố định | Thường không thay đổi theo số lượng sản phẩm sản xuất, như chi phí bảo dưỡng máy móc thiết bị, nhà xưởng, chi phí quản lý hành chính ở phân xưởng | Phân bổ dựa trên công suất bình thường của máy móc sản xuất |
| Biến đổi | Thay đổi trực tiếp hoặc gần như trực tiếp theo số lượng sản phẩm, như chi phí nguyên vật liệu gián tiếp, chi phí nhân công gián tiếp | Phân bổ hết vào chi phí chế biến theo chi phí thực tế phát sinh |
Công suất bình thường
Công suất bình thường là số lượng sản phẩm đạt được ở mức trung bình trong các điều kiện sản xuất bình thường.
| Sản lượng thực tế | Chi phí sản xuất chung cố định phân bổ |
|---|---|
| Cao hơn công suất bình thường | Phân bổ vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo chi phí thực tế phát sinh |
| Thấp hơn công suất bình thường | Chỉ phân bổ theo mức công suất bình thường. Phần còn lại không phân bổ, ghi nhận vào giá vốn hàng bán trong kỳ |
Tháng nhà máy chạy dưới công suất, phần chi phí cố định không được phân bổ hết vào sản phẩm mà rơi thẳng vào giá vốn hàng bán trong kỳ.
Cách này giữ cho giá thành đơn vị sản phẩm ổn định giữa các tháng, thay vì đội lên trong tháng sản xuất ít.
Ghi hết chi phí cố định vào giá thành khi sản xuất dưới công suất là định giá hàng tồn kho cao hơn thực tế và đẩy lỗ sang kỳ sau.
Trường hợp một quy trình sản xuất ra nhiều loại sản phẩm trong cùng khoảng thời gian mà chi phí sản xuất chung của mỗi loại không được phản ánh tách biệt, thì chi phí sản xuất chung phân bổ theo tiêu thức phù hợp và nhất quán giữa các kỳ kế toán.
Tài khoản 627 không sử dụng cho hoạt động kinh doanh thương mại. Tài khoản này chỉ dùng ở doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, nông lâm ngư nghiệp, xây dựng cơ bản, giao thông, bưu điện, du lịch, dịch vụ.
Việc cần làm
- Xây dựng và phê duyệt định mức tiêu hao vật tư và định mức nhân công làm chuẩn xác định phần vượt.
- Xác định công suất bình thường cho từng dây chuyền, ghi vào quy chế nội bộ.
- Tách sổ chi tiết tài khoản 627 thành cố định và biến đổi.
- Mỗi kỳ, so sản lượng thực tế với công suất bình thường để tính phần chi phí cố định không phân bổ.
- Với doanh nghiệp xây lắp, rà lại việc đẩy lương lái máy thi công và các khoản trích theo lương sang tài khoản 627.
- Chọn tiêu thức phân bổ cho quy trình nhiều sản phẩm và giữ nhất quán giữa các kỳ.
- Kiểm tra ba tài khoản 621, 622, 627 không còn số dư cuối kỳ.
Hao hụt vật tư vượt định mức có được tính vào giá thành không?
Không. Phần chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp vượt trên mức bình thường không được tính vào giá thành sản phẩm, dịch vụ mà phải kết chuyển ngay vào tài khoản 632 Giá vốn hàng bán.
Lương công nhân thuê ngoài có vào tài khoản 622 không?
Có. Chi phí nhân công trực tiếp bao gồm các khoản phải trả cho người lao động trực tiếp thuộc danh sách quản lý của doanh nghiệp và lao động thuê ngoài theo từng loại công việc.
Lương quản đốc phân xưởng ghi vào 622 hay 627?
Tài khoản 627. Thông tư 99 nêu rõ không hạch toán vào tài khoản 622 những khoản phải trả về tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp cho nhân viên quản lý phân xưởng, nhân viên quản lý doanh nghiệp, nhân viên bán hàng.
Doanh nghiệp xây lắp ghi lương lái máy thi công vào đâu?
Không vào tài khoản 622. Với hoạt động xây lắp, tiền lương, tiền công và các khoản phụ cấp có tính chất lương trả cho công nhân trực tiếp điều khiển xe, máy thi công, phục vụ máy thi công không hạch toán vào tài khoản 622.
Khoản trích bảo hiểm của công nhân xây lắp ghi vào đâu?
Vào tài khoản 627. Với hoạt động kinh doanh xây lắp, tài khoản 627 phản ánh cả các khoản trích bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp của công nhân trực tiếp xây lắp, nhân viên sử dụng máy thi công và nhân viên quản lý đội thuộc danh sách lao động trong doanh nghiệp.
Công suất bình thường xác định thế nào?
Là số lượng sản phẩm đạt được ở mức trung bình trong các điều kiện sản xuất bình thường.
Tháng sản xuất ít hơn công suất thì chi phí cố định xử lý ra sao?
Chi phí sản xuất chung cố định chỉ được phân bổ vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo mức công suất bình thường. Khoản chi phí sản xuất chung còn lại không phân bổ được ghi nhận vào giá vốn hàng bán trong kỳ.
Sản xuất vượt công suất bình thường thì phân bổ ra sao?
Chi phí sản xuất chung cố định được phân bổ vào chi phí chế biến cho mỗi đơn vị sản phẩm theo chi phí thực tế phát sinh.
Doanh nghiệp thương mại có dùng tài khoản 627 không?
Không. Tài khoản 627 không sử dụng cho hoạt động kinh doanh thương mại; tài khoản này chỉ dùng ở các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, nông lâm ngư nghiệp, xây dựng cơ bản, giao thông, bưu điện, du lịch, dịch vụ.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Tài khoản 621 Chi phí nguyên liệu, vật liệu trực tiếp; Tài khoản 622 Chi phí nhân công trực tiếp; Tài khoản 627 Chi phí sản xuất chung
Xem thêm: Chi phí sản xuất kinh doanh dở dang và tính giá thành
