Bài viết theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026
- Vi phạm thủ tục: nộp muộn, sai mẫu, sai thời điểm.
- Khai sai: số liệu lệch nhưng sổ sách phản ánh đủ nghiệp vụ.
- Trốn thuế: giấu nghiệp vụ, giấu doanh thu, dùng chứng từ sai bản chất.
Bốn nhóm hành vi vi phạm
| Khoản | Nhóm hành vi |
|---|---|
| Khoản 1 | Vi phạm thủ tục thuế, hóa đơn, chứng từ điện tử |
| Khoản 2 | Khai sai căn cứ tính thuế, xác định sai trường hợp miễn giảm hoàn, hoặc dùng hóa đơn không hợp pháp mà lỗi thuộc về bên khác, và nghiệp vụ đã ghi đủ trên sổ |
| Khoản 3 | Khai sai dẫn đến thiếu thuế với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu |
| Khoản 4 | Trốn thuế |
Doanh nghiệp mua hàng rồi bị phát hiện hóa đơn của bên bán có vấn đề là nỗi lo thường trực. Luật Quản lý thuế mới đặt ra một lối thoát rõ ràng cho người mua ngay tại khoản 2 Điều 45, với hai điều kiện đi kèm.
Điều kiện để chỉ bị coi là khai sai
- Việc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp không thuộc lỗi của người mua.
- Các nghiệp vụ kinh tế đó đã được ghi nhận, phản ánh đầy đủ trên hệ thống sổ kế toán.
- Hội đủ hai điều kiện thì hành vi nằm ở nhóm khai sai tại khoản 2, tách khỏi nhóm trốn thuế tại khoản 4.
Điều kiện thứ hai đặt trọng lượng lên chính hệ thống sổ của doanh nghiệp.
Nghiệp vụ được ghi nhận đầy đủ chứng tỏ doanh nghiệp mua bán thật và hạch toán ngay ngắn.
Ngược lại, khoản 4 điểm b xếp việc không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu vào nhóm trốn thuế.
Nghĩa là giữ sổ sạch và đủ có giá trị pháp lý cao hơn nhiều so với việc giải trình sau khi bị kiểm tra.
Mười hành vi trốn thuế
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn, dẫn đến thiếu thuế hoặc tăng số được miễn, giảm, hoàn.
- Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp.
- Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán, hoặc ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế.
- Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào.
- Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế.
- Khai sai với thực tế hàng hóa xuất nhập khẩu mà không tự nguyện khắc phục hậu quả.
- Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
- Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế.
- Sử dụng hàng hóa thuộc diện không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế sai mục đích mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng.
- Kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động mà không thông báo với cơ quan quản lý thuế.
Ba trường hợp chỉ bị xử phạt về thủ tục
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, hoặc không nộp hồ sơ khai thuế, hoặc nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày mà không phát sinh số thuế phải nộp.
- Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày, có phát sinh số thuế phải nộp, nhưng đã nộp đủ tiền thuế và tiền chậm nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế.
- Hoặc đã nộp đủ trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.
- Nộp bù kịp trước hai mốc đó đưa vụ việc ra khỏi nhóm trốn thuế.
Việc cần làm
- Ghi nhận đầy đủ mọi nghiệp vụ mua vào trên sổ kế toán, kể cả nghiệp vụ nhỏ.
- Lưu hồ sơ chứng minh giao dịch có thật: hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ thanh toán.
- Kiểm tra tình trạng hoạt động của nhà cung cấp trước khi ký hợp đồng lớn.
- Rà lại các tờ khai đã quá hạn, nộp bù trước khi cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra.
- Nộp kèm tiền chậm nộp khi nộp bù tờ khai muộn.
- Thông báo với cơ quan quản lý thuế nếu vẫn phát sinh hoạt động trong thời gian tạm ngừng.
- Ghi đúng giá trị thực tế lên hóa đơn, tránh mọi chênh lệch với số tiền thanh toán.
- Doanh nghiệp xuất nhập khẩu tự phát hiện sai thì khai bổ sung và nộp đủ thuế ngay.
Mua phải hóa đơn của công ty bỏ trốn thì có bị coi là trốn thuế không?
Nếu việc sử dụng hóa đơn không hợp pháp không thuộc lỗi của người mua và các nghiệp vụ kinh tế đã được ghi nhận, phản ánh đầy đủ trên hệ thống sổ kế toán thì hành vi thuộc nhóm khai sai tại khoản 2 Điều 45.
Hai điều kiện đó có phải thỏa cả hai không?
Cả hai. Vừa phải không thuộc lỗi người mua, vừa phải đã ghi nhận đầy đủ trên sổ kế toán.
Nộp tờ khai muộn bao lâu thì thành trốn thuế?
Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hoặc hết thời hạn gia hạn, dẫn đến thiếu số thuế phải nộp hoặc tăng số thuế được miễn, giảm, hoàn.
Nộp muộn quá 90 ngày mà không phát sinh thuế phải nộp thì sao?
Trường hợp này bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế.
Nộp muộn có phát sinh thuế nhưng đã nộp đủ rồi thì thế nào?
Nếu đã nộp đủ số tiền thuế và tiền chậm nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước thời điểm lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế thì bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế.
Ghi hóa đơn thấp hơn số tiền thực nhận có nặng không?
Ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế để khai thuế nằm trong nhóm hành vi trốn thuế.
Đang tạm ngừng kinh doanh mà vẫn bán hàng thì sao?
Có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng mà không thông báo với cơ quan quản lý thuế là hành vi trốn thuế.
Không ghi sổ khoản doanh thu nhỏ có bị coi là trốn thuế không?
Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp thuộc nhóm hành vi trốn thuế.
Hàng nhập khẩu khai sai nhưng tự nộp đủ thuế thì sao?
Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu chỉ bị xếp vào trốn thuế khi cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp.
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Điều 45
Xem thêm: Hóa đơn không hợp pháp và sử dụng không hợp pháp hóa đơn
