Quản lý vật liệu xây dựng theo Nghị định 209/2026/NĐ-CP

02/09/2026

Từ ngày 01/07/2026, việc quản lý vật liệu xây dựng chuyển sang khuôn khổ mới theo Nghị định 209/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Xây dựng. Với doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu vật liệu xây dựng và với nhà thầu, chủ đầu tư, thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở cách phân loại hàng hóa theo mức độ rủi ro và ở bộ hồ sơ phải lưu khi dùng chất thải làm nguyên liệu.

Vật liệu xây dựng gồm những gì

Nghị định định nghĩa vật liệu xây dựng là sản phẩm, hàng hóa được dùng để tạo nên công trình xây dựng, loại trừ trang thiết bị điện và thiết bị công nghệ. Bốn nhóm được kể tên gồm vật liệu xây dựng chủ yếu, vật liệu xây dựng thông thường, vật liệu xây dựng kim loại và vật liệu xây dựng không sản xuất trực tiếp từ khoáng sản.

Cấu kiện xây dựng là sản phẩm vật liệu xây dựng được chế tạo để lắp ghép thành kết cấu công trình. Cấu kiện chịu cùng các nghĩa vụ về chất lượng như vật liệu xây dựng, nên các đơn vị sản xuất cấu kiện bê tông đúc sẵn, khung thép tiền chế cần đọc kỹ phần chất lượng bên dưới.

Bên cạnh đó, nghị định đặt tên cho một nhóm vật liệu được ưu tiên. Đây là các khái niệm về sau sẽ xuất hiện trong hồ sơ thầu và hồ sơ ưu đãi, nên nhà sản xuất nên đối chiếu sản phẩm của mình với từng định nghĩa.

Chất lượng hàng hóa vật liệu xây dựng

Đây là phần có tác động trực tiếp tới chi phí và tiến độ của doanh nghiệp. Nghị định giao việc phân loại sản phẩm theo mức độ rủi ro và ban hành danh mục tương ứng cho pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, còn nghĩa vụ của từng nhóm thì quy định ngay tại Điều 14.

Hàng sản xuất trong nước

• Trước khi đưa ra thị trường phải đạt tiêu chuẩn đã công bố.
• Sản phẩm thuộc mức độ rủi ro trung bình và mức độ rủi ro cao phải công bố hợp quy theo quy chuẩn kỹ thuật tương ứng.
• Sản phẩm chưa có tiêu chuẩn quốc gia thì nhà sản xuất phải tự xây dựng và công bố tiêu chuẩn cơ sở.

Hàng nhập khẩu

• Phải công bố tiêu chuẩn áp dụng và tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng.
• Hàng thuộc mức độ rủi ro trung bình phải công bố hợp quy.
• Hàng thuộc mức độ rủi ro cao phải đăng ký kiểm tra nhà nước theo quy định của pháp luật.

Dùng vật liệu trong công trình

Vật liệu và cấu kiện dùng trong công trình phải đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng, đồng thời tuân thủ thiết kế xây dựng và chỉ dẫn kỹ thuật nếu có, cùng các yêu cầu về an toàn và bảo vệ môi trường.

Trong khâu lập, thẩm định, phê duyệt dự án, thiết kế xây dựng, quyết định đầu tư và tổ chức đấu thầu, chủ đầu tư cùng cơ quan chuyên môn về xây dựng và người quyết định đầu tư được yêu cầu ưu tiên nhóm vật liệu mới, tái chế, xanh, nhẹ, thông minh, thân thiện môi trường, vật liệu tại chỗ và vật liệu sản xuất trong nước có tỷ lệ nội địa hóa cao.

Ưu tiên này gắn với nhiều điều kiện: phải phù hợp tính chất công trình, yêu cầu kỹ thuật, hiệu quả kinh tế kỹ thuật, chi phí vòng đời, tiến độ cung ứng, yêu cầu bảo vệ môi trường, quy chuẩn và tiêu chuẩn áp dụng, quy định của pháp luật về đấu thầu, đầu tư công, cạnh tranh và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Chủ đầu tư nên ghi rõ căn cứ lựa chọn vào hồ sơ để thuận lợi khi giải trình.

Dùng chất thải làm nguyên liệu

Nghị định khuyến khích dùng chất thải làm nguyên liệu sản xuất vật liệu xây dựng và dùng trong công trình, hướng tới tiết kiệm tài nguyên và kinh tế tuần hoàn. Chất thải đưa vào sử dụng phải được phân loại, xử lý, kiểm soát chất lượng và đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn áp dụng.

Nghĩa vụ về hồ sơ được quy định rõ tại khoản 3 Điều 15. Cơ sở sản xuất, chủ đầu tư, nhà thầu và các bên liên quan phải lưu giữ hồ sơ, tài liệu về:

• Nguồn gốc chất thải đưa vào sử dụng.
• Khối lượng và chất lượng chất thải.
• Mục đích sử dụng chất thải.
• Kết quả thử nghiệm.
• Kết quả đánh giá sự phù hợp theo pháp luật về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Bộ hồ sơ này là chứng cứ khi cơ quan quản lý kiểm tra chất lượng công trình hoặc kiểm tra về bảo vệ môi trường. Kế toán nên xếp cùng hồ sơ nhập kho nguyên liệu để tránh tình trạng chứng từ mua bán một nơi, hồ sơ kỹ thuật một nơi.

Điều 10 cũng khuyến khích tận dụng đất, đá thải, phế thải phát sinh trong khai thác và chế biến khoáng sản để sản xuất vật liệu xây dựng. Điều kiện đi kèm là phải phân loại, đánh giá chất lượng, đánh giá mức độ an toàn và đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường cùng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Amiăng trắng và ưu đãi cho vật liệu mới

Việc sử dụng amiăng trắng nhóm serpentine trong sản xuất vật liệu xây dựng vẫn được phép, kèm điều kiện tuân thủ pháp luật về an toàn vệ sinh lao động và bảo vệ môi trường. Cơ sở sử dụng có trách nhiệm kiểm soát bụi amiăng trong quá trình sản xuất, quan trắc môi trường lao động, khám sức khỏe nghề nghiệp cho người lao động trực tiếp tiếp xúc, trang bị phương tiện bảo vệ cá nhân, huấn luyện an toàn vệ sinh lao động và thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải theo quy định. Cơ sở sản xuất tấm lợp được khuyến khích chuyển sang các loại sợi thay thế.

Với nhóm vật liệu được ưu tiên nêu ở phần đầu, Điều 12 mở ra các hướng hỗ trợ: ưu đãi về tín dụng và tiếp cận nguồn vốn theo pháp luật về các tổ chức tín dụng và pháp luật về bảo vệ môi trường; hỗ trợ lãi suất theo pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, pháp luật về ngân sách nhà nước và đầu tư công; ưu đãi, hỗ trợ về đất đai theo pháp luật về đất đai và đầu tư. Đây là các chính sách dẫn chiếu, doanh nghiệp muốn hưởng phải bám theo điều kiện của từng luật chuyên ngành.

Chuyển tiếp và hiệu lực

• Nghị định 209/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/07/2026.
• Nghị định năm 2021 của Chính phủ về quản lý vật liệu xây dựng hết hiệu lực từ cùng ngày.
• Bãi bỏ Điều 14 Nghị định 144/2025/NĐ-CP về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Xây dựng.
• Chiến lược, kế hoạch, chương trình, đề án phát triển vật liệu xây dựng đã được phê duyệt trước 01/07/2026 tiếp tục thực hiện đến hết thời hạn hoặc đến khi được thay thế, điều chỉnh.
• Cơ sở sản xuất đang hoạt động và dự án đã được chấp thuận hoặc quyết định chủ trương đầu tư trước 01/07/2026 tiếp tục thực hiện theo hồ sơ pháp lý đã được chấp thuận.
• Hồ sơ đã nộp trước 01/07/2026 mà đang được xem xét thì tiếp tục giải quyết theo quy định của pháp luật tại thời điểm nộp hồ sơ.

Hỏi đáp