Khai thuế thay, nộp thay và cách xử lý khi hợp tác kinh doanh với cá nhân

Bài viết theo Nghị định số 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý thuế, Điều 22, hiệu lực từ ngày 01/07/2026

Có những khoản thuế mà người phải nộp lại chẳng phải người tự đi khai. Doanh nghiệp làm thay, và làm sai thì doanh nghiệp chịu. Nhóm tình huống hay gặp nhất là khi công ty hợp tác kinh doanh với một cá nhân, chẳng hạn thuê xe của cá nhân để chạy dịch vụ, hoặc góp mặt bằng của cá nhân vào một hoạt động chung.

Hai nhóm khác nhau

Khoản 2 Điều 22 còn liệt kê thêm những trường hợp khác ngoài các ví dụ trên. Khi rơi vào một tình huống chưa chắc chắn, nên đối chiếu trực tiếp toàn văn Điều 22 Nghị định 252/2026/NĐ-CP.

Hợp tác kinh doanh với cá nhân

Điểm b khoản 2 Điều 22 đặt ra hai nghĩa vụ cho phía tổ chức.

• Khai thuế giá trị gia tăng đối với toàn bộ doanh thu của hoạt động hợp tác kinh doanh, không phân biệt hình thức phân chia kết quả hợp tác.
• Khai thay và nộp thay thuế thu nhập cá nhân cho cá nhân hợp tác kinh doanh, theo pháp luật thuế thu nhập cá nhân.

Ngoại lệ: cá nhân đã là hộ kinh doanh cùng ngành nghề

Cũng tại điểm b khoản 2, có một trường hợp được tách ra. Khi cá nhân hợp tác là hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh, và ngành nghề đang hoạt động của cá nhân đó trùng với ngành nghề hợp tác với tổ chức, thì tổ chức và cá nhân tự thực hiện khai thuế tương ứng với kết quả thực tế của việc hợp tác.

Nghĩa là hai bên khai phần của mình, thay vì tổ chức gánh toàn bộ. Điều kiện then chốt nằm ở chỗ ngành nghề đang hoạt động phải trùng với ngành nghề hợp tác, nên cần đối chiếu đăng ký kinh doanh của cá nhân trước khi chọn cách khai.

Bán tài sản bảo đảm

Nghị định tách hai vai. Tổ chức bán đấu giá, khi trực tiếp thu, quản lý hoặc được ủy quyền thu tiền bán tài sản bảo đảm từ người mua, có trách nhiệm khấu trừ và nộp thay nghĩa vụ thuế từ chính số tiền bán tài sản thu được. Bên nhận bảo đảm, ngoại trừ Ngân hàng Nhà nước, khi bán tài sản bảo đảm để xử lý nợ thì khai thay và nộp thay thuế.

• Bên bán tài sản bảo đảm lập hóa đơn theo loại hóa đơn đơn vị đang áp dụng, và khai thuế riêng cho hoạt động bán tài sản bảo đảm.
• Số thuế giá trị gia tăng phải khấu trừ và nộp thay xác định theo phương pháp tính thuế mà bên bán tài sản bảo đảm đang áp dụng.
• Trường hợp bên bán đề nghị cấp hóa đơn điện tử theo từng lần phát sinh, thì khai thuế giá trị gia tăng theo phương pháp tính thuế phù hợp với loại hóa đơn được cấp.
• Số thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân phải khấu trừ, nộp thay xác định theo pháp luật về thuế.

Xem thêm: Sàn thương mại điện tử khấu trừ và nộp thay thuế cho người bán

Việc nên rà ở doanh nghiệp

• Liệt kê các thỏa thuận đang có với cá nhân mang tính hợp tác kinh doanh. Hợp đồng mua bán hay thuê thuần túy nằm ngoài phạm vi này.
• Với mỗi thỏa thuận, xác định cá nhân đó có phải hộ kinh doanh hay cá nhân kinh doanh hay không, và ngành nghề đang hoạt động của họ là gì.
• Đối chiếu doanh thu đã khai thuế giá trị gia tăng với tổng doanh thu của hoạt động hợp tác, xem có khai thiếu phần chia cho cá nhân hay chưa.
• Kiểm lại việc khai thay và nộp thay thuế thu nhập cá nhân cho từng cá nhân hợp tác.

Doanh thu hợp tác và phần chia cho cá nhân nên theo dõi tách riêng ngay trên sổ, để đối chiếu với tờ khai không phải làm lại từ đầu. Phần mềm kế toán VFRS được tặng miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ tại app.vfrs.vn.