Bài viết theo Điều 59, Điều 61 và Điều 62 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, trong đó điểm a khoản 2 Điều 59 và khoản 3 Điều 61 được sửa đổi bởi Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Doanh nghiệp nhận người vào vừa học vừa làm là chuyện thường gặp ở nhà hàng, xưởng cơ khí, tiệm tóc, kho vận. Từ ngày 01/01/2026, thủ tục cho việc này nhẹ hẳn đi: hai nghĩa vụ nặng nhất trong quy định cũ đã bị bỏ.
- Học nghề là tuyển người vào để đào tạo nghề nghiệp tại nơi làm việc.
- Tập nghề là tuyển người vào để hướng dẫn thực hành công việc, tập làm nghề theo vị trí việc làm. Thời hạn tập nghề không quá 03 tháng.
- Từ 01/01/2026, doanh nghiệp tuyển người học nghề, tập nghề cho mình chỉ còn một nghĩa vụ: không được thu học phí.
- Hai nghĩa vụ đã bỏ: đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp, và ký hợp đồng đào tạo theo Luật Giáo dục nghề nghiệp.
- Tuổi tối thiểu là đủ 14 tuổi, riêng nghề nặng nhọc độc hại nguy hiểm phải từ đủ 18 tuổi, trừ nghệ thuật và thể dục thể thao.
- Người học nghề, tập nghề có tham gia lao động thì được trả lương theo mức hai bên thỏa thuận.
- Hết thời hạn, hai bên phải ký hợp đồng lao động khi đủ điều kiện.
Học nghề và tập nghề khác nhau ở đâu
| Tiêu chí | Học nghề | Tập nghề |
|---|---|---|
| Bản chất | Người sử dụng lao động tuyển người vào để đào tạo nghề nghiệp tại nơi làm việc | Người sử dụng lao động tuyển người vào để hướng dẫn thực hành công việc, tập làm nghề theo vị trí việc làm tại nơi làm việc |
| Thời gian | Theo chương trình đào tạo của từng trình độ theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp | Không quá 03 tháng |
| Mục tiêu | Nắm được nghề ở một trình độ đào tạo | Làm được việc ở một vị trí cụ thể |
Điểm khác cốt lõi nằm ở chỗ học nghề gắn với chương trình đào tạo theo trình độ, còn tập nghề gắn với vị trí việc làm cụ thể và có trần thời gian cứng. Doanh nghiệp nhận người vào làm quen việc trong vài tuần thì đó là tập nghề.
Thay đổi từ ngày 01/01/2026
Khoản 3 Điều 61 Bộ luật Lao động trước đây đặt ba nghĩa vụ cho doanh nghiệp. Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 rút xuống còn một.
| Nghĩa vụ | Trước 01/01/2026 | Từ 01/01/2026 |
|---|---|---|
| Đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp | Không phải đăng ký | Không còn nhắc trong điều luật |
| Thu học phí | Không được thu | Không được thu |
| Ký hợp đồng đào tạo theo Luật Giáo dục nghề nghiệp | Phải ký | Đã bỏ |
Điều 62 Bộ luật Lao động về hợp đồng đào tạo nghề vẫn còn nguyên, áp dụng cho trường hợp doanh nghiệp đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề hoặc đào tạo ở nước ngoài từ kinh phí của người sử dụng lao động, kể cả kinh phí do đối tác tài trợ.
Doanh nghiệp muốn ràng buộc thời gian cam kết làm việc và trách nhiệm hoàn trả chi phí đào tạo thì vẫn cần một văn bản thỏa thuận, vì nếu không có thì không có căn cứ đòi hoàn trả.
Tuổi và sức khỏe của người học nghề, tập nghề
- Phải đủ 14 tuổi trở lên và có đủ sức khỏe phù hợp với yêu cầu học nghề, tập nghề.
- Thuộc danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm do Bộ trưởng Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội ban hành thì phải từ đủ 18 tuổi trở lên.
- Ngoại lệ của quy định trên là lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao.
Trả lương trong thời gian học nghề, tập nghề
Khoản 5 Điều 61 quy định: trong thời gian học nghề, tập nghề, nếu người học nghề, người tập nghề trực tiếp hoặc tham gia lao động thì được người sử dụng lao động trả lương theo mức do hai bên thỏa thuận. Điều kiện kích hoạt nghĩa vụ trả lương là có tham gia lao động, không phụ thuộc vào việc gọi tên quan hệ đó là học nghề hay tập nghề.
Vì mức lương do hai bên thỏa thuận nên không bị ràng buộc bởi mức lương tối thiểu vùng như hợp đồng lao động. Đây là điểm doanh nghiệp hay dùng, và cũng là điểm dễ bị đẩy quá xa thành lách luật khi công việc thực chất là làm chính thức.
Hết thời hạn thì phải làm gì
Khoản 6 Điều 61 viết rõ: hết thời hạn học nghề, tập nghề, hai bên phải ký kết hợp đồng lao động khi đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật này. Đây là câu chốt khiến quan hệ học nghề, tập nghề không thể kéo dài vô hạn.
Thời hạn tập nghề tối đa 03 tháng là mức trần cứng.
Giữ người ở trạng thái tập nghề quá 03 tháng, hoặc gọi là tập nghề nhưng giao việc như nhân viên chính thức, thì quan hệ thực chất là quan hệ lao động và kéo theo nghĩa vụ hợp đồng, bảo hiểm xã hội, lương tối thiểu.
Chính sách khuyến khích doanh nghiệp đào tạo
Điểm a khoản 2 Điều 59 sau khi sửa đổi ghi nhận hai hướng cho doanh nghiệp: thành lập cơ sở giáo dục nghề nghiệp hoặc mở lớp đào tạo nghề tại nơi làm việc; và phối hợp với cơ sở giáo dục nghề nghiệp đào tạo chương trình giáo dục trung học nghề cùng các chương trình đào tạo trình độ sơ cấp, trung cấp, cao đẳng theo quy định.
Cụm chương trình giáo dục trung học nghề là điểm mới do Luật Giáo dục nghề nghiệp 2025 đưa vào. Điểm b khoản 2 Điều 59 giữ nguyên: tổ chức thi kỹ năng nghề, tham gia hội đồng kỹ năng nghề, dự báo nhu cầu và xây dựng tiêu chuẩn kỹ năng nghề, tổ chức đánh giá và công nhận kỹ năng nghề.
Bốn việc nên làm khi nhận người vào tập nghề
- Ghi rõ ngày bắt đầu và ngày kết thúc tập nghề, đối chiếu với trần 03 tháng.
- Kiểm tra tuổi và giấy khám sức khỏe, đặc biệt với công việc thuộc danh mục nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
- Lập thỏa thuận ghi mức tiền trả cho thời gian có tham gia lao động, tránh tranh chấp về sau.
- Đặt lịch nhắc trước ngày hết hạn để kịp ký hợp đồng lao động hoặc kết thúc quan hệ.
Xem thêm: Hợp đồng lao động: loại, hình thức và nội dung bắt buộc
Tập nghề được kéo dài bao lâu?
Không quá 03 tháng, theo khoản 2 Điều 61 Bộ luật Lao động.
Doanh nghiệp nhận người học nghề có phải đăng ký gì không?
Từ ngày 01/01/2026, khoản 3 Điều 61 sau khi được Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15 sửa đổi chỉ còn quy định người sử dụng lao động không được thu học phí. Yêu cầu đăng ký hoạt động giáo dục nghề nghiệp và ký hợp đồng đào tạo đã được bỏ khỏi khoản này.
Có được thu tiền của người học nghề không?
Không. Người sử dụng lao động tuyển người vào học nghề, tập nghề để làm việc cho mình thì không được thu học phí.
Người tập nghề có được trả lương không?
Có, nếu trực tiếp hoặc tham gia lao động. Mức lương do hai bên thỏa thuận theo khoản 5 Điều 61.
Bao nhiêu tuổi thì được học nghề tại doanh nghiệp?
Đủ 14 tuổi trở lên và có đủ sức khỏe phù hợp. Nghề thuộc danh mục nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm phải từ đủ 18 tuổi trở lên, trừ lĩnh vực nghệ thuật, thể dục, thể thao.
Hết tập nghề có bắt buộc nhận vào làm không?
Khoản 6 Điều 61 quy định hết thời hạn học nghề, tập nghề thì hai bên phải ký kết hợp đồng lao động khi đủ các điều kiện theo quy định của Bộ luật Lao động.
Muốn ràng buộc người được đào tạo phải làm việc một thời gian thì làm sao?
Dùng hợp đồng đào tạo nghề theo Điều 62 Bộ luật Lao động, áp dụng cho trường hợp đào tạo nâng cao trình độ, kỹ năng nghề hoặc đào tạo ở nước ngoài từ kinh phí của người sử dụng lao động, kể cả kinh phí do đối tác tài trợ.
Người tập nghề có phải đóng bảo hiểm xã hội không?
Nghĩa vụ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc gắn với quan hệ lao động theo hợp đồng. Khi hết thời hạn tập nghề mà hai bên ký hợp đồng lao động thì nghĩa vụ đóng phát sinh theo hợp đồng đó.
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14: Điều 59, Điều 61 và Điều 62.
- Luật Giáo dục nghề nghiệp số 124/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 01/01/2026: khoản 1 Điều 43 sửa đổi điểm a khoản 2 Điều 59 và khoản 3 Điều 61 Bộ luật Lao động.
