Bài viết theo các Điều 4, 5 và 6 Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ 01/01/2026
Doanh nghiệp bán hàng thu ngoại tệ và trả chi phí bằng ngoại tệ có thể ghi sổ luôn bằng đồng tiền đó. Đổi lại, cuối kỳ phải chuyển toàn bộ báo cáo tài chính sang đồng Việt Nam theo bốn nhóm tỷ giá khác nhau.
- Đơn vị tiền tệ trong kế toán mặc định là Đồng Việt Nam.
- Doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ được chọn một loại ngoại tệ để ghi sổ.
- Báo cáo tài chính nộp cơ quan có thẩm quyền và được kiểm toán phải trình bày bằng Đồng Việt Nam.
- Chênh lệch tỷ giá do chuyển đổi báo cáo ghi vào phần vốn chủ sở hữu.
Khi nào được ghi sổ bằng ngoại tệ
Đơn vị tiền tệ trong kế toán là Đồng Việt Nam, ký hiệu quốc gia là đ và ký hiệu quốc tế là VND, dùng để ghi sổ kế toán, lập và trình bày báo cáo tài chính.
Doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ và đáp ứng các yếu tố dưới đây thì được chọn một loại ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ trong kế toán, và chịu trách nhiệm về lựa chọn đó trước pháp luật.
Căn cứ xác định đơn vị tiền tệ
Hai yếu tố chính, xét trước:
- Đồng tiền ảnh hưởng chính đến giá bán hàng hóa, dịch vụ, thường là đồng tiền dùng để niêm yết giá bán và thanh toán.
- Đồng tiền ảnh hưởng chính đến chi phí nhân công, chi phí nguyên vật liệu và các chi phí sản xuất, kinh doanh khác, thường là đồng tiền dùng để thanh toán các chi phí đó.
Hai yếu tố chính chưa cho ra kết luận thì xét thêm:
- Đồng tiền dùng để huy động nguồn lực tài chính, tức đồng tiền dùng khi phát hành công cụ nợ, công cụ vốn.
- Đồng tiền thường xuyên thu được từ hoạt động kinh doanh và được dùng để tích trữ.
Sau khi xác định đơn vị tiền tệ trong kế toán, doanh nghiệp không được thay đổi.
Ngoại lệ duy nhất là khi có thay đổi lớn về hoạt động quản lý và kinh doanh dẫn đến thay đổi trọng yếu trong các giao dịch, sự kiện và điều kiện làm căn cứ chọn ban đầu.
Thay đổi đơn vị tiền tệ
- Việc thay đổi chỉ được thực hiện tại thời điểm bắt đầu niên độ kế toán mới.
- Kỳ kế toán đầu tiên sau khi đổi, doanh nghiệp chuyển số dư các khoản mục trên sổ kế toán và Báo cáo tình hình tài chính sang đơn vị tiền tệ mới theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình tại ngày thay đổi.
- Thông tin so sánh cột kỳ trước trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ dùng tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của kỳ trước liền kề.
- Phải trình bày lý do thay đổi và ảnh hưởng của việc thay đổi trên Bản thuyết minh Báo cáo tài chính.
Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình là trung bình cộng giữa tỷ giá mua chuyển khoản và tỷ giá bán chuyển khoản.
Ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch là ngân hàng mà doanh nghiệp có tần suất hoặc giá trị giao dịch nhiều hơn so với các ngân hàng khác.
Báo cáo tài chính nộp cơ quan nhà nước
- Báo cáo tài chính mang tính pháp lý để công bố ra công chúng và nộp cho các cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam là báo cáo trình bày bằng Đồng Việt Nam.
- Doanh nghiệp thuộc diện phải kiểm toán độc lập thì báo cáo tài chính được kiểm toán cũng là bản bằng Đồng Việt Nam.
Cách quy đổi từng nhóm chỉ tiêu
| Nhóm chỉ tiêu | Tỷ giá áp dụng |
|---|---|
| Tài sản và nợ phải trả | Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch, tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán |
| Vốn góp của chủ sở hữu, thặng dư vốn, vốn khác, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu | Tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày góp vốn |
| Chênh lệch đánh giá lại tài sản | Tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày đánh giá |
| Các khoản mục thuộc Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ | Tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh giao dịch |
Riêng lợi nhuận sau thuế chưa phân phối và các quỹ trích từ lợi nhuận sau thuế chưa phân phối phát sinh trong từng kỳ thì quy đổi bằng cách tính theo các khoản mục của Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh. Phần lợi nhuận sau thuế chưa phân phối còn lại quy đổi theo tỷ giá ghi sổ của khoản mục lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.
Với các khoản mục của Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, doanh nghiệp có thể áp dụng tỷ giá bình quân kỳ kế toán thay cho tỷ giá tại từng thời điểm phát sinh.
Điều kiện là tỷ giá bình quân kỳ xấp xỉ tỷ giá thực tế tại thời điểm phát sinh, cụ thể là chênh lệch không vượt quá biên độ tỷ giá giao ngay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Hạch toán chênh lệch tỷ giá khi chuyển đổi
- Chênh lệch tỷ giá phát sinh khi chuyển đổi báo cáo tài chính lập bằng ngoại tệ sang Đồng Việt Nam được ghi nhận trên chỉ tiêu Chênh lệch tỷ giá hối đoái.
- Chỉ tiêu này nằm ở phần vốn chủ sở hữu của Báo cáo tình hình tài chính.
- Doanh nghiệp phải trình bày rõ trên Bản thuyết minh Báo cáo tài chính những ảnh hưởng phát sinh do việc chuyển đổi.
Việc kế toán cần chuẩn bị
- Xác định và ghi lại căn cứ chọn đơn vị tiền tệ, vì doanh nghiệp chịu trách nhiệm trước pháp luật về lựa chọn này.
- Chọn cố định một ngân hàng thương mại thường xuyên giao dịch và lưu bảng tỷ giá của ngân hàng đó theo từng ngày cần dùng.
- Theo dõi riêng tỷ giá tại ngày góp vốn cho từng lần góp, vì phần vốn chủ sở hữu quy đổi theo tỷ giá lịch sử.
- Lưu bảng tính tỷ giá bình quân kỳ và bằng chứng so sánh với biên độ tỷ giá giao ngay nếu chọn cách này.
- Chuẩn bị sẵn phần thuyết minh về ảnh hưởng của việc chuyển đổi cho bộ báo cáo cuối năm.
Việc song song hai bộ số liệu, một bằng ngoại tệ ghi sổ và một bằng Đồng Việt Nam để nộp, dễ sai nếu làm tay. Phần mềm kế toán VFRS lưu tỷ giá theo từng chứng từ và kết xuất được cả hai bộ báo cáo, xem tại app.vfrs.vn.
Xem thêm: Chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Xem thêm: Lập và công khai báo cáo tài chính
Doanh nghiệp có được ghi sổ kế toán bằng đô la Mỹ không?
Được, nếu doanh nghiệp chủ yếu thu, chi bằng ngoại tệ đó và đáp ứng các yếu tố tại Điều 4 Thông tư 99/2025/TT-BTC. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về lựa chọn này trước pháp luật.
Ghi sổ bằng ngoại tệ thì nộp báo cáo tài chính bằng đồng tiền nào?
Bằng Đồng Việt Nam. Báo cáo tài chính mang tính pháp lý để công bố ra công chúng và nộp cho cơ quan có thẩm quyền tại Việt Nam là báo cáo trình bày bằng Đồng Việt Nam.
Căn cứ nào để chọn đơn vị tiền tệ trong kế toán?
Trước hết là đồng tiền ảnh hưởng chính đến giá bán hàng hóa, dịch vụ và đồng tiền ảnh hưởng chính đến chi phí nhân công, nguyên vật liệu, chi phí sản xuất kinh doanh khác. Chưa xác định được thì xét thêm đồng tiền dùng huy động nguồn lực tài chính và đồng tiền thường xuyên thu được rồi dùng để tích trữ.
Đổi đơn vị tiền tệ kế toán vào lúc nào?
Chỉ được thực hiện tại thời điểm bắt đầu niên độ kế toán mới, và chỉ khi có thay đổi lớn về hoạt động quản lý và kinh doanh dẫn đến thay đổi trọng yếu.
Tài sản và nợ phải trả quy đổi theo tỷ giá nào?
Theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch, tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
Vốn góp quy đổi theo tỷ giá cuối kỳ hay tỷ giá lúc góp?
Theo tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày góp vốn. Cách này áp dụng cho vốn góp của chủ sở hữu, thặng dư vốn, vốn khác và quyền chọn chuyển đổi trái phiếu.
Chênh lệch tỷ giá khi chuyển đổi báo cáo hạch toán vào đâu?
Vào chỉ tiêu Chênh lệch tỷ giá hối đoái thuộc phần vốn chủ sở hữu của Báo cáo tình hình tài chính.
Có được dùng tỷ giá bình quân kỳ không?
Được với các khoản mục thuộc Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ, khi tỷ giá bình quân kỳ xấp xỉ tỷ giá thực tế tại thời điểm phát sinh, cụ thể là chênh lệch không vượt quá biên độ tỷ giá giao ngay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
- Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, các Điều 4, 5 và 6, hiệu lực từ 01/01/2026
