Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Tài khoản 121, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Mua hàng tồn kho thì chi phí vận chuyển cộng vào giá gốc. Mua tài sản cố định thì chi phí lắp đặt cộng vào nguyên giá. Mua chứng khoán kinh doanh thì phí môi giới đi thẳng vào chi phí tài chính, không cộng vào giá trị khoản đầu tư.
- Ghi nhận ban đầu theo giá trị hợp lý của các khoản thanh toán tại thời điểm giao dịch.
- Chi phí môi giới, giao dịch, thông tin, thuế, phí ngân hàng vào chi phí tài chính trong kỳ.
- Chứng khoán niêm yết ghi nhận tại thời điểm khớp lệnh, chưa niêm yết tại thời điểm chính thức có quyền sở hữu.
- Cổ tức bằng tiền cho giai đoạn trước ngày đầu tư ghi giảm giá trị khoản đầu tư.
- Cổ tức bằng cổ phiếu chỉ theo dõi số lượng trên thuyết minh, không ghi giá trị.
- Giá vốn khi bán theo bình quân gia quyền hoặc nhập trước xuất trước, áp dụng nhất quán.
- Không được tái phân loại chứng khoán kinh doanh thành đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn và ngược lại.
- Chứng khoán đáo hạn trên 12 tháng nhưng mua bán để kiếm lời vẫn là chứng khoán kinh doanh.
Cái gì vào tài khoản 121
Tài khoản 121 phản ánh các loại chứng khoán nắm giữ vì mục đích kinh doanh, kể cả chứng khoán có thời gian đáo hạn trên 12 tháng nhưng được doanh nghiệp mua vào, bán ra để kiếm lời. Tiêu chí phân loại là mục đích nắm giữ, không phải kỳ hạn.
Danh mục gồm cổ phiếu, trái phiếu, các loại chứng khoán và công cụ tài chính khác như chứng chỉ quỹ, quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, thương phiếu, hối phiếu, các khoản nợ và cho vay được mua bán lại để kiếm lời.
Tài khoản 121 không phản ánh các khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn, như khoản cho vay theo khế ước giữa hai bên, tiền gửi có kỳ hạn, trái phiếu, thương phiếu, tín phiếu, kỳ phiếu nắm giữ đến ngày đáo hạn.
Cùng một trái phiếu, mua để bán lại kiếm chênh lệch giá thì vào 121, mua để thu lãi hằng kỳ đến khi đáo hạn thì vào 128.
Trong quá trình nắm giữ, doanh nghiệp không được tái phân loại chứng khoán kinh doanh thành khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn và ngược lại. Quyết định phân loại lúc mua là quyết định cuối cùng.
Ghi nhận ban đầu
| Nội dung | Cách xử lý |
|---|---|
| Giá trị ghi nhận | Giá trị hợp lý của các khoản thanh toán tại thời điểm giao dịch phát sinh |
| Chi phí mua: môi giới, giao dịch, cung cấp thông tin, thuế, phí ngân hàng | Hạch toán vào chi phí tài chính trong kỳ, ghi Nợ TK 635 |
| Thời điểm ghi nhận, chứng khoán niêm yết | Thời điểm khớp lệnh |
| Thời điểm ghi nhận, chứng khoán chưa niêm yết | Thời điểm chính thức có quyền sở hữu theo quy định của pháp luật |
Bút toán mua: Nợ TK 121 / Có TK 111, 112, 141, 244, 331. Chi phí mua tách riêng: Nợ TK 635 / Có TK 111, 112, 331.
Cổ tức và lãi
Doanh nghiệp chỉ được ghi nhận cổ tức được chia bằng tiền vào doanh thu hoạt động tài chính cho giai đoạn sau ngày đầu tư.
Khoản cổ tức bằng tiền hoặc các khoản lãi thu bằng tiền cho giai đoạn trước ngày đầu tư được ghi giảm giá trị khoản đầu tư.
Lý do: phần lãi dồn tích trước ngày mua đã nằm trong giá mua, thu về là thu hồi vốn.
Bút toán khi nhận cổ tức, lợi nhuận hoặc lãi trái phiếu bằng tiền: Nợ TK 111, 112, 138 tổng tiền lãi thu được; Có TK 121 phần tiền lãi đầu tư dồn tích trước khi mua lại khoản đầu tư; Có TK 515 phần tiền lãi của các kỳ sau khi mua.
Trường hợp nhận tiền lãi trái phiếu và dùng ngay tiền lãi để mua bổ sung trái phiếu, tín phiếu, không mang tiền về doanh nghiệp: ghi Nợ TK 121 / Có TK 515.
Cổ tức bằng cổ phiếu
Khi nhận thêm cổ phiếu do đơn vị nhận đầu tư dùng thặng dư vốn, các quỹ thuộc vốn chủ sở hữu và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối để phát hành thêm cổ phiếu, nhà đầu tư chỉ theo dõi số lượng cổ phiếu tăng thêm trên thuyết minh.
- Không ghi nhận giá trị cổ phiếu được nhận.
- Không ghi nhận doanh thu hoạt động tài chính.
- Không ghi nhận tăng chứng khoán kinh doanh.
Lý do nằm ở bản chất: tài sản của bên phát hành không tăng thêm, chỉ đổi tên khoản mục trong vốn chủ sở hữu. Giá trị khoản đầu tư giữ nguyên, chỉ chia cho nhiều cổ phiếu hơn nên giá vốn bình quân mỗi cổ phiếu giảm xuống.
Khi bán
Giá vốn xác định theo phương pháp bình quân gia quyền hoặc nhập trước xuất trước, tính theo từng loại chứng khoán. Phải áp dụng nhất quán qua các kỳ; thay đổi phương pháp thì trình bày và thuyết minh như thay đổi chính sách kế toán.
| Kết quả | Bút toán |
|---|---|
| Có lãi | Nợ TK 111, 112, 131 (tổng tiền thu được); Nợ TK 229 (số dự phòng đã trích tương ứng, nếu có) / Có TK 121 (giá trị ghi sổ); Có TK 515 (số chênh lệch) |
| Bị lỗ | Nợ TK 111, 112 (tổng tiền thu được); Nợ TK 229 (2291) (số dự phòng đã trích tương ứng, nếu có); Nợ TK 635 (chênh lệch giữa tổn thất thực tế với số dự phòng đã trích) / Có TK 121 (giá trị ghi sổ) |
Chi phí về bán chứng khoán kinh doanh ghi Nợ TK 635 / Có TK 111, 112, 331, giống chiều mua.
Việc hoàn nhập dự phòng giảm giá có thể ghi nhận ngay cho từng giao dịch tại thời điểm bán, hoặc khi xác định số trích lập dự phòng vào cuối mỗi kỳ kế toán, nhưng phải nhất quán.
Hoán đổi cổ phiếu
Doanh nghiệp phải xác định giá trị hợp lý của cổ phiếu nhận về tại thời điểm hoán đổi. Phần chênh lệch giữa giá trị hợp lý cổ phiếu nhận về và giá trị ghi sổ của cổ phiếu mang đi hoán đổi ghi vào doanh thu hoạt động tài chính nếu lãi, chi phí tài chính nếu lỗ.
Cuối kỳ
Tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán, nếu giá trị thị trường của chứng khoán kinh doanh giảm xuống thấp hơn giá gốc, doanh nghiệp phải trích lập dự phòng tổn thất theo hướng dẫn tại tài khoản 229 Dự phòng tổn thất tài sản.
Doanh nghiệp phải mở sổ theo dõi chi tiết theo từng loại chứng khoán, từng đối tượng, mệnh giá, giá mua thực tế và từng loại nguyên tệ sử dụng để đầu tư. Với chứng khoán là khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ, việc xác định tỷ giá và đánh giá lại theo hướng dẫn của tài khoản 413.
Phí môi giới mua cổ phiếu có cộng vào giá vốn không?
Không. Các chi phí mua chứng khoán kinh doanh như chi phí môi giới, giao dịch, cung cấp thông tin, thuế, phí ngân hàng được hạch toán vào chi phí tài chính trong kỳ, ghi Nợ tài khoản 635.
Trái phiếu kỳ hạn 5 năm mua để bán lại thì ghi vào tài khoản nào?
Tài khoản 121. Tài khoản này phản ánh cả chứng khoán có thời gian đáo hạn trên 12 tháng nhưng được doanh nghiệp mua vào, bán ra để kiếm lời.
Đang để ở 121 rồi đổi ý giữ đến đáo hạn thì chuyển sang 128 được không?
Không. Trong quá trình nắm giữ, doanh nghiệp không được tái phân loại chứng khoán kinh doanh thành khoản đầu tư nắm giữ đến ngày đáo hạn và ngược lại.
Ghi nhận cổ phiếu niêm yết vào ngày nào?
Tại thời điểm khớp lệnh, tức thời điểm nhà đầu tư có quyền sở hữu. Chứng khoán chưa niêm yết ghi nhận tại thời điểm chính thức có quyền sở hữu theo quy định của pháp luật.
Nhận cổ tức cho kỳ trước ngày mua cổ phiếu thì ghi vào doanh thu tài chính phải không?
Không. Khoản cổ tức được chia bằng tiền hoặc các khoản lãi thu bằng tiền cho giai đoạn trước ngày đầu tư được ghi giảm giá trị khoản đầu tư. Chỉ phần cho giai đoạn sau ngày đầu tư mới vào doanh thu hoạt động tài chính.
Nhận cổ tức bằng cổ phiếu thưởng thì ghi tăng khoản đầu tư bao nhiêu?
Không ghi tăng. Nhà đầu tư chỉ theo dõi số lượng cổ phiếu tăng thêm trên thuyết minh Báo cáo tài chính, không ghi nhận giá trị cổ phiếu được nhận, không ghi doanh thu hoạt động tài chính và không ghi tăng chứng khoán kinh doanh.
Bán cổ phiếu mua nhiều lần thì tính giá vốn thế nào?
Theo phương pháp bình quân gia quyền hoặc nhập trước xuất trước, tính theo từng loại chứng khoán. Doanh nghiệp phải áp dụng nhất quán phương pháp đã chọn qua các kỳ kế toán.
Đổi phương pháp tính giá vốn chứng khoán có được không?
Được, nhưng phải trình bày và thuyết minh như thay đổi chính sách kế toán theo quy định của chuẩn mực kế toán Việt Nam.
Hoán đổi cổ phiếu này lấy cổ phiếu khác ghi thế nào?
Xác định giá trị hợp lý của cổ phiếu nhận về tại thời điểm hoán đổi, ghi Nợ tài khoản 121 theo giá trị hợp lý cổ phiếu nhận về, Có tài khoản 121 theo giá trị ghi sổ cổ phiếu mang đi. Phần chênh lệch ghi vào tài khoản 515 nếu lãi hoặc tài khoản 635 nếu lỗ.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Tài khoản 121 Chứng khoán kinh doanh và Tài khoản 229 Dự phòng tổn thất tài sản
[…] Xem thêm: Chứng khoán kinh doanh và cách ghi nhận […]