Bài viết theo Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14 và Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14
Bốn hình thức tổ chức lại, hai câu hỏi luôn phải trả lời trước: pháp nhân nào chấm dứt tồn tại, và ai gánh nợ cùng hợp đồng lao động sau khi xong. Trả lời sai hai câu này là nguồn của phần lớn tranh chấp về sau.
- Chia: công ty bị chia chấm dứt tồn tại, các công ty mới liên đới chịu trách nhiệm.
- Tách: công ty bị tách vẫn tồn tại, hai bên liên đới chịu trách nhiệm.
- Hợp nhất: các công ty bị hợp nhất chấm dứt, công ty mới kế thừa toàn bộ.
- Sáp nhập: công ty bị sáp nhập chấm dứt, công ty nhận sáp nhập kế thừa toàn bộ.
- Hợp nhất và sáp nhập phải tuân thủ Luật Cạnh tranh.
- Cả bốn hình thức đều phải có phương án sử dụng lao động trong nghị quyết hoặc hợp đồng.
- Phải gửi nghị quyết hoặc hợp đồng đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động trong 15 ngày.
- Riêng chia và tách, các bên được thỏa thuận khác với chủ nợ, khách hàng và người lao động.
Bốn hình thức trong một bảng
| Hình thức | Pháp nhân cũ | Kết quả | Trách nhiệm về nợ và hợp đồng lao động |
|---|---|---|---|
| Chia | Chấm dứt tồn tại sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp | Hai hoặc nhiều công ty mới | Các công ty mới cùng liên đới chịu trách nhiệm, hoặc thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện |
| Tách | Vẫn tồn tại | Một hoặc một số công ty được tách | Công ty bị tách và công ty được tách cùng liên đới chịu trách nhiệm, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác |
| Hợp nhất | Các công ty bị hợp nhất chấm dứt tồn tại | Một công ty hợp nhất mới | Công ty hợp nhất đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp |
| Sáp nhập | Công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại | Công ty nhận sáp nhập đã có sẵn | Công ty nhận sáp nhập đương nhiên kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp |
Với chia, các công ty mới liên đới chịu trách nhiệm, hoặc thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện nghĩa vụ.
Với tách, hai bên liên đới chịu trách nhiệm, trừ trường hợp công ty bị tách, công ty được tách, chủ nợ, khách hàng và người lao động có thỏa thuận khác.
Với hợp nhất và sáp nhập, luật dùng chữ đương nhiên kế thừa toàn bộ, không mở đường thỏa thuận. Nghĩa vụ đi theo pháp nhân còn lại.
Nội dung bắt buộc
| Hình thức | Văn bản | Nội dung chủ yếu |
|---|---|---|
| Chia | Nghị quyết, quyết định chia | Tên, địa chỉ trụ sở chính công ty bị chia, tên các công ty sẽ thành lập; nguyên tắc, cách thức và thủ tục chia tài sản; phương án sử dụng lao động; cách thức phân chia, thời hạn và thủ tục chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu; nguyên tắc giải quyết nghĩa vụ; thời hạn thực hiện |
| Tách | Nghị quyết, quyết định tách | Tên, địa chỉ trụ sở chính công ty bị tách; tên công ty được tách sẽ thành lập; phương án sử dụng lao động; cách thức tách; giá trị tài sản, quyền và nghĩa vụ được chuyển; thời hạn thực hiện |
| Hợp nhất | Hợp đồng hợp nhất | Tên, địa chỉ trụ sở chính các công ty bị hợp nhất và công ty hợp nhất; thủ tục và điều kiện hợp nhất; phương án sử dụng lao động; thời hạn, thủ tục và điều kiện chuyển đổi tài sản, phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu; thời hạn thực hiện |
| Sáp nhập | Hợp đồng sáp nhập | Tên, địa chỉ trụ sở chính công ty nhận sáp nhập và công ty bị sáp nhập; thủ tục và điều kiện sáp nhập; phương án sử dụng lao động; cách thức, thủ tục, thời hạn và điều kiện chuyển đổi tài sản, phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu; thời hạn thực hiện |
Phương án sử dụng lao động xuất hiện trong cả bốn hình thức. Đây cũng chính là phương án theo Điều 44 Bộ luật Lao động, phải có năm nội dung chủ yếu và phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở.
Mốc 15 ngày
| Hình thức | Phải gửi cho ai | Trong bao lâu |
|---|---|---|
| Chia, tách | Tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động | 15 ngày kể từ ngày ra quyết định hoặc thông qua nghị quyết |
| Hợp nhất, sáp nhập | Các chủ nợ và thông báo cho người lao động | 15 ngày kể từ ngày thông qua hợp đồng |
Đây là nghĩa vụ chủ động, không chờ chủ nợ hỏi. Thiếu bước này thì chủ nợ có căn cứ phản đối khi phát hiện, và có thể làm chậm việc cập nhật tình trạng pháp lý.
Hai điểm riêng
Tách công ty phải đăng ký giảm vốn
Công ty bị tách phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ, số lượng thành viên, cổ đông tương ứng với phần vốn góp, cổ phần và số lượng thành viên, cổ đông giảm xuống nếu có; đồng thời đăng ký doanh nghiệp đối với các công ty được tách.
Hợp nhất và sáp nhập chịu ràng buộc cạnh tranh
Công ty bị hợp nhất phải bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Cạnh tranh về hợp nhất công ty. Các công ty thực hiện việc sáp nhập cũng phải bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Cạnh tranh về sáp nhập công ty.
Điều 198 và Điều 199 về chia và tách không có yêu cầu này, vì hai hình thức đó làm giảm mức tập trung thị trường thay vì tăng.
Khi trụ sở khác tỉnh
Cả bốn hình thức đều có quy tắc phối hợp giữa các cơ quan đăng ký kinh doanh: nếu trụ sở chính của pháp nhân mới và pháp nhân cũ nằm ở hai tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương khác nhau, thì cơ quan đăng ký kinh doanh nơi cấp giấy chứng nhận mới phải thông báo cho cơ quan đăng ký kinh doanh nơi pháp nhân cũ đặt trụ sở, để cập nhật tình trạng pháp lý trên Cơ sở dữ liệu quốc gia.
Việc cần làm
- Chọn hình thức dựa trên pháp nhân nào cần giữ lại, vì đó là điểm khác nhau lớn nhất giữa bốn hình thức.
- Lập danh sách đầy đủ chủ nợ trước khi thông qua nghị quyết hoặc hợp đồng.
- Chuẩn bị phương án sử dụng lao động theo Điều 44 Bộ luật Lao động, có trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động.
- Gửi nghị quyết hoặc hợp đồng đến chủ nợ và thông báo cho người lao động trong 15 ngày, lưu chứng từ gửi.
- Với chia và tách, thương lượng và ghi rõ thỏa thuận phân chia nghĩa vụ nếu không muốn liên đới.
- Với hợp nhất và sáp nhập, đánh giá ngưỡng thông báo tập trung kinh tế theo Luật Cạnh tranh trước khi ký.
- Với tách công ty, làm đồng thời hồ sơ giảm vốn của công ty bị tách và hồ sơ đăng ký công ty được tách.
Chia công ty thì công ty cũ còn tồn tại không?
Không. Công ty bị chia chấm dứt tồn tại sau khi các công ty mới được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.
Tách công ty thì công ty cũ có mất đi không?
Không. Tách là chuyển một phần tài sản, quyền, nghĩa vụ, thành viên, cổ đông của công ty hiện có để thành lập công ty mới mà không chấm dứt tồn tại của công ty bị tách.
Sau khi chia, ai trả nợ của công ty cũ?
Các công ty mới phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về nghĩa vụ, các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị chia, hoặc thỏa thuận với chủ nợ, khách hàng và người lao động để một trong số các công ty đó thực hiện nghĩa vụ này.
Công ty được tách có phải chịu nợ của công ty bị tách không?
Có. Sau khi đăng ký doanh nghiệp, công ty bị tách và công ty được tách phải cùng liên đới chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ, các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa vụ tài sản khác của công ty bị tách, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác.
Hợp nhất khác sáp nhập ở chỗ nào?
Hợp nhất là hai hoặc một số công ty hợp thành một công ty mới, đồng thời chấm dứt tồn tại của các công ty bị hợp nhất. Sáp nhập là một hoặc một số công ty chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ sang một công ty khác đã có sẵn, đồng thời chấm dứt tồn tại của công ty bị sáp nhập.
Phải báo cho chủ nợ trong bao lâu?
15 ngày. Nghị quyết, quyết định chia hoặc tách phải được gửi đến tất cả chủ nợ và thông báo cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày ra quyết định hoặc thông qua nghị quyết. Hợp đồng hợp nhất, hợp đồng sáp nhập phải được gửi đến các chủ nợ và thông báo cho người lao động trong 15 ngày kể từ ngày thông qua.
Hình thức nào phải xem Luật Cạnh tranh?
Hợp nhất và sáp nhập. Công ty bị hợp nhất phải bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Cạnh tranh về hợp nhất công ty; các công ty thực hiện việc sáp nhập phải bảo đảm tuân thủ quy định của Luật Cạnh tranh về sáp nhập công ty.
Có bắt buộc phương án sử dụng lao động không?
Có. Phương án sử dụng lao động là nội dung chủ yếu bắt buộc trong nghị quyết chia, nghị quyết tách, hợp đồng hợp nhất và hợp đồng sáp nhập. Ngoài ra Điều 43 Bộ luật Lao động cũng buộc xây dựng phương án sử dụng lao động khi việc tổ chức lại ảnh hưởng đến việc làm của nhiều người lao động.
Tách công ty có phải làm thủ tục giảm vốn không?
Có. Công ty bị tách phải đăng ký thay đổi vốn điều lệ, số lượng thành viên, cổ đông tương ứng với phần vốn góp, cổ phần và số lượng thành viên, cổ đông giảm xuống nếu có, đồng thời đăng ký doanh nghiệp đối với các công ty được tách.
- Luật Doanh nghiệp số 59/2020/QH14, Điều 198, Điều 199, Điều 200 và Điều 201
- Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, Điều 43 và Điều 44
Xem thêm: Phương án sử dụng lao động khi chia, tách, sáp nhập
