02/09/2026
Từ ngày 01/09/2026, doanh nghiệp kiểm toán làm theo Thông tư 76/2026/TT-BTC khi chọn giữa mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề và trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp. Thông tư đưa ra mức trích cụ thể, trần số dư quỹ và cách xử lý phần vượt trần, nên phòng kế toán của các công ty kiểm toán cần rà lại số liệu ngay trong kỳ quyết toán năm nay.
- Doanh nghiệp kiểm toán phải chọn một trong hai: mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề, hoặc trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp.
- Mức trích quỹ là 1% trên doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm, trích vào cuối năm tài chính.
- Số dư quỹ không được vượt quá 10% doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm tài chính hiện hành; phần vượt phải hoàn nhập và ghi giảm chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Chi phí mua bảo hiểm và khoản trích quỹ đều tính vào chi phí quản lý doanh nghiệp.
- Nghĩa vụ phải duy trì liên tục và không ngắt quãng trong suốt thời gian đủ điều kiện cung cấp dịch vụ kiểm toán.
Ai phải làm và làm cái gì
Đối tượng là doanh nghiệp kiểm toán, gồm cả chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam có đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ kiểm toán theo Luật Kiểm toán độc lập. Điều 4 đặt nghĩa vụ ở dạng lựa chọn: mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề, hoặc trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp.
Một khái niệm quyết định con số là dịch vụ đảm bảo. Thông tư dẫn chiếu tới khuôn khổ Việt Nam về hợp đồng dịch vụ đảm bảo do Bộ Tài chính ban hành năm 2015 cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế. Doanh nghiệp cần tách doanh thu dịch vụ đảm bảo khỏi tổng doanh thu, vì cả mức trích 1% và trần 10% đều tính trên chỉ tiêu này.
Nếu sổ doanh thu đang gộp chung dịch vụ kiểm toán báo cáo tài chính, soát xét, các hợp đồng dịch vụ đảm bảo khác và các dịch vụ phi đảm bảo, cần mở chi tiết ngay để cuối năm có số làm căn cứ trích quỹ. Trích sai gốc doanh thu thì cả mức trích lẫn trần đều sai theo.
Cách một: mua bảo hiểm
Doanh nghiệp kiểm toán mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề theo quy định của pháp luật kinh doanh bảo hiểm. Chi phí mua bảo hiểm được tính vào chi phí quản lý doanh nghiệp.
Cách này chuyển rủi ro sang doanh nghiệp bảo hiểm, chi phí phát sinh đều đặn theo phí hợp đồng, phù hợp với đơn vị có doanh thu dịch vụ đảm bảo lớn hoặc khách hàng thuộc nhóm rủi ro cao. Điểm cần theo dõi là ngày hết hạn hợp đồng, vì Điều 7 đòi hỏi duy trì không ngắt quãng.
Cách hai: trích lập quỹ dự phòng
| Nội dung | Quy định tại Điều 6 |
|---|---|
| Thời điểm trích | Cuối năm tài chính |
| Mức trích | 1% trên doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm đó |
| Hạch toán khoản trích | Tính vào chi phí quản lý doanh nghiệp |
| Trần số dư quỹ | Không vượt quá 10% doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm tài chính hiện hành |
| Xử lý phần vượt trần | Hoàn nhập phần vượt và hạch toán giảm chi phí quản lý doanh nghiệp |
| Nghĩa vụ kèm theo | Xây dựng và ban hành quy chế nội bộ quản lý và sử dụng quỹ |
Trần 10% được đối chiếu theo doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm tài chính hiện hành, tức là mỗi năm đều phải tính lại. Một doanh nghiệp trích đủ nhiều năm liền mà doanh thu dịch vụ đảm bảo năm nay giảm thì số dư quỹ có thể vượt trần dù năm nay không trích thêm, khi đó vẫn phải hoàn nhập phần vượt.
Quy chế nội bộ quản lý và sử dụng quỹ là tài liệu bắt buộc. Nội dung nên nêu rõ thẩm quyền quyết định chi bồi thường, hồ sơ chứng minh thiệt hại, trình tự xác định lỗi và cách ghi nhận số thu hồi từ cá nhân gây ra thiệt hại.
Khi phải bồi thường
Điều 8 xử lý tình huống doanh nghiệp kiểm toán phải bồi thường thiệt hại do lỗi của mình gây ra cho đơn vị được kiểm toán và người sử dụng kết quả kiểm toán. Nguồn bồi thường là số tiền doanh nghiệp bảo hiểm hoặc chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài chi trả theo hợp đồng đã cam kết, hoặc là quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp.
Trường hợp số phải chi trả lớn hơn số bảo hiểm bồi thường hoặc lớn hơn số dư tồn quỹ, phần chênh lệch lớn hơn được tính vào chi phí quản lý doanh nghiệp sau khi trừ số thu bồi thường của đơn vị, cá nhân gây ra nếu có. Trình tự này cần được phản ánh trong quy chế nội bộ để kế toán có căn cứ ghi sổ khi vụ việc phát sinh.
Điều 9 chỉ ghi việc xác định nghĩa vụ thuế thực hiện theo quy định của pháp luật về thuế. Thông tư không tự tuyên bố khoản trích quỹ hay khoản chi bồi thường là chi phí được trừ, nên khi quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp vẫn phải đối chiếu từng khoản với điều kiện chi phí được trừ của pháp luật thuế và chuẩn bị hồ sơ tương ứng.
Xem thêm: Chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp
Duy trì và thời điểm áp dụng
- Trong suốt thời gian đủ điều kiện cung cấp dịch vụ kiểm toán, doanh nghiệp phải duy trì liên tục và không ngắt quãng việc mua bảo hiểm hoặc trích lập quỹ.
- Thông tư 76/2026/TT-BTC có hiệu lực từ 01/09/2026.
- Thông tư bãi bỏ một điểm trong thông tư năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn nghị định về kiểm toán độc lập, phần quy định về nội dung này.
Hỏi đáp
Doanh nghiệp kiểm toán có được vừa mua bảo hiểm vừa trích quỹ không?
Điều 4 đặt nghĩa vụ ở dạng chọn một trong hai. Doanh nghiệp chọn mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề, hoặc chọn trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp, miễn là bảo đảm duy trì liên tục và không ngắt quãng theo Điều 7.
Mức 1% tính trên tổng doanh thu hay chỉ doanh thu kiểm toán?
Tính trên doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm đó. Dịch vụ đảm bảo được xác định theo khuôn khổ Việt Nam về hợp đồng dịch vụ đảm bảo do Bộ Tài chính ban hành cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế. Doanh thu từ dịch vụ phi đảm bảo không nằm trong gốc tính.
Số dư quỹ đang vượt 10% thì xử lý thế nào?
Hoàn nhập đối với phần vượt mức và hạch toán giảm chi phí quản lý doanh nghiệp. Trần 10% được đối chiếu theo doanh thu dịch vụ đảm bảo của năm tài chính hiện hành, nên phải tính lại mỗi năm ngay cả khi năm đó không trích thêm.
Bồi thường vượt số dư quỹ thì phần thiếu hạch toán ở đâu?
Phần chênh lệch lớn hơn được tính vào chi phí quản lý doanh nghiệp, sau khi trừ số thu bồi thường của đơn vị, cá nhân gây ra thiệt hại nếu có. Cách xử lý này áp dụng cho cả trường hợp số phải chi trả lớn hơn số doanh nghiệp bảo hiểm bồi thường.
Khoản trích quỹ có được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp không?
Thông tư chỉ dẫn chiếu việc xác định nghĩa vụ thuế theo quy định của pháp luật về thuế. Doanh nghiệp phải đối chiếu khoản trích với điều kiện chi phí được trừ của pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và chuẩn bị hồ sơ chứng minh, gồm quy chế nội bộ quản lý và sử dụng quỹ cùng số liệu doanh thu dịch vụ đảm bảo làm gốc tính.
Quy chế nội bộ về quỹ cần có nội dung gì?
Thông tư yêu cầu doanh nghiệp xây dựng và ban hành quy chế nội bộ quản lý và sử dụng quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp. Thực tế nên quy định thẩm quyền quyết định chi bồi thường, hồ sơ chứng minh thiệt hại, trình tự xác định lỗi và cách ghi nhận số thu hồi từ cá nhân gây ra thiệt hại, để khớp với cách xử lý tại Điều 8.
- Thông tư 76/2026/TT-BTC hướng dẫn mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp cho kiểm toán viên hành nghề hoặc trích lập quỹ dự phòng rủi ro nghề nghiệp trong hoạt động kiểm toán độc lập, hiệu lực từ 01/09/2026
- Luật Kiểm toán độc lập số 67/2011/QH12
- Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán, Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập và một số luật khác
Bài liên quan
- Lãi cơ bản và lãi suy giảm trên cổ phiếu: cách tính hai chỉ tiêu mã số 70 và 71
- Quy chế mẫu kiểm toán nội bộ cho cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập
- Theo dõi và kiểm tra thực hiện kiến nghị kiểm toán: các mốc thời gian và quyền phản biện
- Hệ thống 43 chuẩn mực kiểm toán nhà nước: bảng tra theo số hiệu
[…] […]