Bài viết theo Thông tư số 43/2026/TT-BTC sửa đổi Thông tư số 202/2014/TT-BTC, hiệu lực từ ngày 20/04/2026
Thông tư 202 hướng dẫn hợp nhất báo cáo tài chính đã đứng yên hơn mười năm. Chế độ kế toán mới đổi tên hàng loạt chỉ tiêu, nên Thông tư 43 ra đời để khớp lại, đồng thời sửa hẳn cách chọn tỷ giá khi chuyển đổi báo cáo của công ty con ở nước ngoài.
- Áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026.
- Lợi thế thương mại đổi từ Mã số 269 sang Mã số 279 và phản ánh giá trị còn lại.
- Phần lãi hoặc lỗ trong công ty liên doanh, liên kết đổi từ Mã số 24 sang Mã số 27.
- Tài sản và nợ phải trả của công ty con đều quy đổi theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình cuối kỳ.
- Biên độ dùng tỷ giá bình quân theo biên độ tỷ giá giao ngay của Ngân hàng Nhà nước, thay cho mức 2% cũ.
- Được chọn một loại tiền tệ trung gian khi ngân hàng không công bố tỷ giá của ngoại tệ đó.
- Hợp nhất giữa niên độ lập theo pháp luật liên quan hoặc yêu cầu quản lý của đơn vị.
- Cổ tức nhận từ công ty liên doanh, liên kết được điều chỉnh giảm doanh thu hoạt động tài chính.
Mã số chỉ tiêu đổi
| Chỉ tiêu | Mã số cũ | Mã số mới | Nội dung phản ánh |
|---|---|---|---|
| Lợi thế thương mại | 269 | 279 | Giá trị còn lại của lợi thế thương mại phát sinh từ giao dịch hợp nhất kinh doanh tại thời điểm báo cáo |
| Lợi ích cổ đông không kiểm soát | 429 | 429 | Giá trị lợi ích lũy kế đến thời điểm báo cáo của cổ đông không kiểm soát |
| Phần lãi hoặc lỗ trong công ty liên doanh, liên kết | 24 | 27 | Phần lãi lỗ trong kỳ báo cáo thuộc sở hữu của nhà đầu tư |
| Lợi nhuận sau thuế của công ty mẹ | 61 | 61 | Đổi tên từ Lợi nhuận sau thuế của cổ đông của công ty mẹ |
| Lợi nhuận sau thuế của cổ đông không kiểm soát | 62 | 62 | Giữ nguyên |
Lợi thế thương mại nay ghi rõ là giá trị còn lại tại thời điểm báo cáo, tức số sau khi trừ phần đã phân bổ, thay vì cách diễn đạt cũ là lợi thế thương mại phát sinh trong giao dịch hợp nhất kinh doanh.
Lợi ích cổ đông không kiểm soát nay ghi rõ là giá trị lũy kế đến thời điểm báo cáo.
Hai chữ thêm vào này làm rõ điều mà thực tế vẫn làm, nhưng phần mềm hợp nhất và mẫu biểu nội bộ cần cập nhật lại mã số.
Đổi tên chỉ tiêu cho khớp chế độ mới
| Cách gọi cũ | Cách gọi mới |
|---|---|
| Bảng cân đối kế toán | Báo cáo tình hình tài chính |
| Thặng dư vốn cổ phần | Thặng dư vốn |
| Chi phí trả trước | Chi phí chờ phân bổ |
| Cổ phiếu quỹ | Cổ phiếu mua lại của chính mình |
| Dự phòng đầu tư tài chính dài hạn | Dự phòng tổn thất đầu tư vào đơn vị khác dài hạn |
| Chi phí lãi vay, Tiền lãi vay | Chi phí đi vay |
| Phải thu, phải trả theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng | Phải thu, phải trả theo tiến độ hợp đồng xây dựng |
Riêng một cặp chỉ tiêu giữ tên cũ trên báo cáo hợp nhất: chỉ tiêu Doanh thu chưa thực hiện ngắn hạn và dài hạn trên Báo cáo tài chính hợp nhất tương ứng với chỉ tiêu Doanh thu chờ phân bổ ngắn hạn và dài hạn trên Báo cáo tài chính riêng, và lấy số liệu từ chính hai chỉ tiêu đó.
Tỷ giá chuyển đổi báo cáo công ty con
Đây là thay đổi có sức nặng nhất với tập đoàn có công ty con ở nước ngoài. Thông tư 43 bãi bỏ khoản 3 Điều 57 của Thông tư 202, tức bỏ hẳn quy tắc tách tỷ giá mua với tỷ giá bán.
| Nội dung | Quy định cũ | Quy định mới |
|---|---|---|
| Tài sản | Tỷ giá mua của ngân hàng tại thời điểm báo cáo | Tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán, hoặc tỷ giá xấp xỉ |
| Nợ phải trả | Tỷ giá bán của ngân hàng tại thời điểm báo cáo | Cùng một tỷ giá như tài sản |
| Khi mua bán chênh nhau ít | Chênh không quá 0,2% thì được dùng bình quân | Quy tắc này đã bị bãi bỏ |
| Dùng tỷ giá bình quân kỳ báo cáo | Chênh lệch không quá 2% so với tỷ giá giao dịch thực tế | Chênh lệch không vượt quá biên độ tỷ giá giao ngay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam |
Các mốc khác giữ nguyên: giá trị tài sản thuần của công ty con do công ty mẹ nắm giữ tại ngày mua quy đổi theo tỷ giá ghi sổ tại ngày mua; cổ tức đã trả quy đổi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại ngày trả cổ tức; các khoản mục của Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ quy đổi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh giao dịch.
Nếu ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên giao dịch không công bố tỷ giá của loại ngoại tệ đó, doanh nghiệp được chọn một loại tiền tệ trung gian để quy đổi sang đồng tiền báo cáo của công ty mẹ.
Hai điều kiện đi kèm: phải áp dụng nhất quán theo chuẩn mực kế toán Việt Nam, và phải trình bày trên thuyết minh căn cứ lựa chọn loại tiền tệ trung gian cùng cách thức quy đổi.
Ngoài ra, doanh nghiệp phải thuyết minh rõ các loại tỷ giá đã dùng để chuyển đổi báo cáo tài chính.
Thời hạn nộp và hợp nhất giữa niên độ
| Loại báo cáo | Quy định cũ | Quy định mới |
|---|---|---|
| Hợp nhất năm, nộp cho chủ sở hữu và cơ quan quản lý Nhà nước | Chậm nhất 90 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm | Giữ nguyên 90 ngày |
| Công khai báo cáo hợp nhất năm | Trong 120 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán năm | Theo Luật Kế toán và các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế |
| Hợp nhất giữa niên độ | Nộp chậm nhất 45 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán | Lập và nộp theo quy định của pháp luật có liên quan hoặc yêu cầu quản lý của đơn vị |
Với doanh nghiệp thuộc lĩnh vực chứng khoán, tín dụng, bảo hiểm, nếu pháp luật chuyên ngành quy định hình thức và thời hạn công khai khác thì theo pháp luật lĩnh vực đó.
Về nơi nộp, Thông tư 43 viết lại Điều 7 theo hướng gọn: nộp cho cơ quan có thẩm quyền theo quy định của pháp luật có liên quan. Trường hợp báo cáo hợp nhất được lưu giữ tại Hệ thống thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp thì được cung cấp, chia sẻ cho các cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức, cá nhân có yêu cầu theo quy định.
Ba bút toán hợp nhất được sửa
Cổ tức từ công ty liên doanh, liên kết
Điều 66 bổ sung điểm h khoản 1: riêng cổ tức, lợi nhuận đã nhận trong kỳ từ công ty liên doanh, liên kết được điều chỉnh Nợ Doanh thu hoạt động tài chính / Có Phần lãi hoặc lỗ trong công ty liên doanh, liên kết. Bút toán này tránh ghi nhận hai lần khi nhà đầu tư áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu.
Quỹ khen thưởng, phúc lợi của công ty con
Nếu báo cáo tài chính của công ty con dùng để hợp nhất đã trích quỹ khen thưởng, phúc lợi theo điều lệ, khi lập báo cáo hợp nhất, công ty điều chỉnh lại lợi ích cổ đông không kiểm soát tương ứng với phần sở hữu của cổ đông không kiểm soát: Nợ Lợi ích cổ đông không kiểm soát / Có Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối.
Bảo hành công trình xây dựng
Điều 41 khoản 2 sửa lại: nếu các đơn vị trong tập đoàn thực hiện việc bảo hành, ghi Nợ Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, Có Chi phí bán hàng nếu bảo hành phát sinh trong kỳ lập dự phòng, hoặc Có Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối lũy kế đến cuối kỳ trước nếu phát sinh trong kỳ sau.
Khấu hao trên báo cáo lưu chuyển tiền tệ hợp nhất
Điều 73 khoản 2 được viết lại chi tiết cho chỉ tiêu Khấu hao TSCĐ và BĐSĐT, Mã số 02, tách theo việc doanh nghiệp có bóc tách được số khấu hao còn nằm trong hàng tồn kho hay không.
| Trường hợp | Chỉ tiêu Khấu hao (Mã 02) | Chỉ tiêu Tăng, giảm hàng tồn kho |
|---|---|---|
| Bóc tách được | Chỉ gồm số khấu hao đã tính vào báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh trong kỳ, cộng khoản phân bổ chi phí chờ phân bổ về tiền thuê đất trả một lần không đủ điều kiện ghi nhận là TSCĐ vô hình | Không bao gồm số khấu hao nằm trong giá trị hàng tồn kho cuối kỳ |
| Không bóc tách được | Gồm cả số khấu hao liên quan đến hàng tồn kho chưa tiêu thụ | Bao gồm cả số khấu hao nằm trong giá trị hàng tồn kho cuối kỳ |
Trong mọi trường hợp phải loại trừ khỏi báo cáo lưu chuyển tiền tệ số khấu hao nằm trong xây dựng cơ bản dở dang, quỹ khen thưởng phúc lợi đã hình thành TSCĐ và Quỹ phát triển khoa học và công nghệ đã hình thành TSCĐ phát sinh trong kỳ.
Tài sản có nguyên giá tại bên bán là 1.000 triệu đồng, thời gian sử dụng 10 năm, mức khấu hao 100 triệu đồng một năm.
Bên bán đã dùng và khấu hao 6 năm, giá trị còn lại 400 triệu đồng, rồi chuyển giao trong nội bộ tập đoàn với giá 600 triệu đồng. Bên mua khấu hao tiếp 4 năm với mức 150 triệu đồng một năm.
Khi lập chỉ tiêu Mã số 02, phải ghi giảm 50 triệu đồng để đưa mức khấu hao mới về mức khấu hao theo nguyên giá cũ. Trường hợp giao dịch nội bộ bị lỗ thì làm ngược lại, ghi tăng.
Chuyển tiếp
- Thông tư có hiệu lực kể từ ngày ký, ngày 20/04/2026.
- Áp dụng cho việc lập và trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026.
- Áp dụng lần đầu các quy định của pháp luật hoặc Chuẩn mực kế toán Việt Nam mà không có quy định phải điều chỉnh hồi tố thì được áp dụng phương pháp phi hồi tố.
- Doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán thì phải áp dụng hồi tố đối với thay đổi đó.
- Phụ lục 1 và Phụ lục 2 của Thông tư 202 được thay bằng Phụ lục I và Phụ lục II của Thông tư 43.
- Cụm từ các đơn vị trực thuộc không có tư cách pháp nhân hạch toán phụ thuộc tại khoản 3 Điều 1 đổi thành các đơn vị trực thuộc, mở rộng phạm vi.
Từ năm nào phải áp dụng Thông tư 43?
Thông tư có hiệu lực từ ngày ký 20/04/2026 và áp dụng cho việc lập, trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày 01/01/2026. Với doanh nghiệp có năm tài chính trùng năm dương lịch, báo cáo hợp nhất năm 2026 đã theo quy định mới.
Lợi thế thương mại giờ ghi ở mã số nào?
Mã số 279 trong phần Tài sản của Báo cáo tình hình tài chính hợp nhất, thay cho mã số 269 trước đây, và phản ánh giá trị còn lại của lợi thế thương mại tại thời điểm báo cáo.
Tài sản của công ty con ở nước ngoài quy đổi theo tỷ giá mua hay tỷ giá bán?
Không còn tách hai loại. Cả tài sản, nợ phải trả và lợi thế thương mại phát sinh khi mua công ty con ở nước ngoài đều quy đổi theo tỷ giá mua bán chuyển khoản trung bình của ngân hàng thương mại nơi doanh nghiệp thường xuyên có giao dịch tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán, hoặc tỷ giá xấp xỉ với tỷ giá đó.
Còn được dùng tỷ giá bình quân kỳ báo cáo không?
Được, nếu chênh lệch giữa tỷ giá bình quân kỳ báo cáo với tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm phát sinh giao dịch không vượt quá biên độ tỷ giá giao ngay theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Mốc 2% trước đây đã được thay bằng biên độ này.
Công ty con dùng đồng tiền mà ngân hàng không niêm yết thì làm sao?
Doanh nghiệp được lựa chọn một loại tiền tệ trung gian để quy đổi sang đồng tiền báo cáo của công ty mẹ, nhưng phải áp dụng nhất quán theo quy định của chuẩn mực kế toán Việt Nam và trình bày trên thuyết minh căn cứ lựa chọn cùng cách thức quy đổi.
Có bắt buộc lập báo cáo tài chính hợp nhất quý không?
Việc lập Báo cáo tài chính hợp nhất giữa niên độ và theo kỳ kế toán khác thực hiện theo quy định của pháp luật có liên quan hoặc yêu cầu quản lý của đơn vị. Thời hạn nộp cũng theo pháp luật liên quan, thay cho mốc 45 ngày cố định trước đây.
Nhận cổ tức từ công ty liên kết thì bút toán hợp nhất ra sao?
Ghi Nợ Doanh thu hoạt động tài chính, Có Phần lãi hoặc lỗ trong công ty liên doanh, liên kết. Đây là điểm h khoản 1 Điều 66 mới bổ sung.
Áp dụng lần đầu quy định mới có phải điều chỉnh hồi tố không?
Trường hợp do áp dụng lần đầu các quy định của pháp luật hoặc Chuẩn mực kế toán Việt Nam, chế độ kế toán mà không có quy định phải điều chỉnh hồi tố thì được áp dụng phương pháp phi hồi tố. Riêng khi doanh nghiệp tự nguyện thay đổi chính sách kế toán thì phải áp dụng hồi tố.
Chỉ tiêu Doanh thu chưa thực hiện lấy số ở đâu?
Chỉ tiêu Doanh thu chưa thực hiện ngắn hạn và dài hạn trên Báo cáo tài chính hợp nhất lấy số liệu tương ứng từ chỉ tiêu Doanh thu chờ phân bổ ngắn hạn và dài hạn trên Báo cáo tài chính riêng.
- Thông tư số 43/2026/TT-BTC sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 202/2014/TT-BTC
- Thông tư số 202/2014/TT-BTC hướng dẫn phương pháp lập và trình bày Báo cáo tài chính hợp nhất
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp
Xem thêm: Lập và công khai báo cáo tài chính
[…] Xem thêm: Báo cáo tài chính hợp nhất và những điểm mới […]