Bài viết theo Luật tiết kiệm, chống lãng phí 2025 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026
Doanh nghiệp tư nhân hay hỏi luật này có dính đến mình không. Đối tượng áp dụng có bảy nhóm, và nhóm thứ bảy là doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác có liên quan.
- Doanh nghiệp nhà nước thuộc đối tượng áp dụng trực tiếp.
- Doanh nghiệp khác thuộc nhóm có liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí.
- Sáu nhóm hành vi gây lãng phí về vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
- Trích lập, sử dụng các quỹ sai mục đích, sai chế độ cũng là hành vi gây lãng phí.
- Đất chậm đưa vào sử dụng hoặc không dùng hết diện tích được giao là hành vi gây lãng phí.
- Người đứng đầu và cấp phó bị kỷ luật khi để xảy ra lãng phí trong phạm vi phụ trách.
- Bốn trường hợp được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm.
- Cấm luân chuyển, điều động, biệt phái người đấu tranh chống lãng phí khi đang giải quyết vụ việc.
- Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp chuyển đổi số, tối ưu quy trình, dùng năng lượng tái tạo.
Ai thuộc đối tượng áp dụng
- Tổ chức chính trị, cơ quan nhà nước.
- Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
- Đơn vị lực lượng vũ trang nhân dân.
- Đơn vị sự nghiệp công lập.
- Doanh nghiệp nhà nước.
- Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong khu vực nhà nước.
- Doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác có liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí.
Nhóm thứ bảy mở cho mọi doanh nghiệp có liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí.
Doanh nghiệp nhận thầu dự án đầu tư công, dự án PPP, hoặc được giao đất, thuê đất, khai thác tài nguyên đều rơi vào đó.
Với doanh nghiệp nhà nước thì đây là đối tượng áp dụng trực tiếp, không cần điều kiện có liên quan.
Sáu hành vi gây lãng phí về vốn nhà nước tại doanh nghiệp
- Quyết định chủ trương đầu tư dự án PPP có sử dụng vốn nhà nước không phù hợp chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, hoặc không xác định được nguồn vốn nhà nước, hoặc không đúng thẩm quyền, trình tự.
- Phê duyệt dự án PPP có sử dụng vốn nhà nước khi chưa có chủ trương đầu tư, hoặc không phù hợp với chủ trương đầu tư.
- Quyết định đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp không đúng thẩm quyền, phạm vi, trình tự; đầu tư vốn nhà nước ra nước ngoài hoặc đầu tư vốn ra ngoài doanh nghiệp không đúng mục đích, kém hiệu quả.
- Thực hiện không đúng quyền hạn, trách nhiệm của đại diện chủ sở hữu nhà nước trong đầu tư, quản lý, sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
- Quản lý vốn nhà nước đầu tư tại doanh nghiệp không chặt chẽ, kém hiệu quả dẫn đến thất thoát, mất vốn chủ sở hữu nhà nước.
- Trích lập và quản lý, sử dụng các quỹ không đúng mục đích, chế độ do cấp có thẩm quyền ban hành.
Việc trích lập quỹ khen thưởng, phúc lợi và các quỹ khác vượt mức hoặc chi sai mục đích lâu nay bị coi là sai chế độ tài chính.
Từ 01/07/2026 việc đó còn được xếp thẳng vào nhóm hành vi gây lãng phí, kéo theo trách nhiệm kỷ luật của người phê duyệt.
Đất đai, tài nguyên
- Sử dụng đất không đúng mục đích, không hiệu quả.
- Chậm đưa đất vào sử dụng theo quyết định giao đất, hợp đồng thuê đất.
- Không thực hiện đúng thời hạn trả lại đất theo quyết định thu hồi đất.
- Không sử dụng hết diện tích được giao.
- Chậm thực hiện thủ tục xác định giá đất, dẫn đến chậm hoặc không thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai.
- Khai thác, chế biến tài nguyên khoáng sản, rừng, nước vượt quá khả năng tái tạo.
- Cố ý sử dụng công nghệ lạc hậu trong khai thác tài nguyên.
Trách nhiệm của người đứng đầu
- Tổ chức, cá nhân thực hiện hành vi gây lãng phí thì tùy tính chất, mức độ mà bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính, truy cứu trách nhiệm hình sự; gây thiệt hại thì phải bồi thường.
- Người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu bị xử lý kỷ luật khi để xảy ra hành vi gây lãng phí ở cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, lĩnh vực thuộc thẩm quyền được giao quản lý, phụ trách.
Bốn trường hợp được xem xét loại trừ, miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm
- Cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
- Chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.
- Hoạt động thử nghiệm có kiểm soát.
- Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Bốn trường hợp trên áp dụng cho cán bộ, công chức, viên chức, người giữ chức danh, chức vụ và người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Việc xem xét theo quy định của Đảng, quy định của pháp luật và của cấp có thẩm quyền.
Bảo vệ người đấu tranh chống lãng phí
- Cấm phân biệt đối xử, đề ra tiêu chí, điều kiện, nhận xét, đánh giá mang tính áp đặt gây bất lợi trong công tác cán bộ, khen thưởng, kỷ luật đối với người đấu tranh chống lãng phí và người thân.
- Cấm luân chuyển, điều động, biệt phái người đấu tranh chống lãng phí khi đang giải quyết vụ việc.
- Cấm dùng bạo lực, gây áp lực, vu khống, cô lập, xúc phạm người đấu tranh chống lãng phí và người thân.
- Cấm lợi dụng việc đấu tranh chống lãng phí để vu khống cơ quan, tổ chức, cá nhân khác.
- Người đấu tranh chống lãng phí được bồi thường khi cơ quan có thẩm quyền không áp dụng hoặc áp dụng không kịp thời biện pháp bảo vệ, gây thiệt hại.
Khi nào chấm dứt bảo vệ
- Người được bảo vệ có văn bản đề nghị chấm dứt, từ chối, không hợp tác hoặc không chấp hành nghĩa vụ.
- Nội dung đấu tranh đã được thẩm tra, xác minh, kết luận là không có căn cứ, sai sự thật.
- Căn cứ áp dụng biện pháp bảo vệ không còn.
- Các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Bốn việc nhà nước khuyến khích doanh nghiệp làm
- Đầu tư nghiên cứu, ứng dụng giải pháp, sáng kiến, cải tiến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
- Tối ưu hóa quy trình sản xuất, tăng năng suất lao động, giảm bớt hao phí trong sản xuất, kinh doanh.
- Sử dụng sản phẩm tiết kiệm năng lượng, phương tiện, thiết bị sử dụng năng lượng tái tạo.
- Áp dụng các biện pháp, giải pháp khác mang lại hiệu quả tiết kiệm, chống lãng phí.
Việc cần làm
- Doanh nghiệp nhà nước: rà lại quy chế trích lập và sử dụng các quỹ, đối chiếu với chế độ do cấp có thẩm quyền ban hành.
- Rà soát các thửa đất được giao, thuê: có thửa nào chậm đưa vào sử dụng hoặc chưa dùng hết diện tích không.
- Kiểm tra tiến độ thủ tục xác định giá đất để không chậm nghĩa vụ tài chính về đất đai.
- Soát lại các khoản đầu tư vốn ra ngoài doanh nghiệp và ra nước ngoài, đánh giá hiệu quả bằng số liệu.
- Người đứng đầu và cấp phó: lập hồ sơ theo dõi các quyết định thuộc phạm vi mình phụ trách.
- Việc thử nghiệm, đổi mới sáng tạo: lưu đủ hồ sơ chứng minh thuộc diện chấp nhận rủi ro hoặc thử nghiệm có kiểm soát.
- Bộ phận nhân sự: rà quy chế đánh giá, khen thưởng, kỷ luật để không vướng điều cấm phân biệt đối xử.
- Đang giải quyết vụ việc phản ánh lãng phí: không điều động, luân chuyển người phản ánh cho tới khi xong.
- Doanh nghiệp tư nhân nhận thầu dự án đầu tư công hoặc PPP: xác định rõ mình thuộc nhóm có liên quan và soát lại quy trình nội bộ.
Luật tiết kiệm, chống lãng phí có áp dụng cho doanh nghiệp tư nhân không?
Có, khi doanh nghiệp thuộc nhóm doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình, cá nhân khác có liên quan đến công tác tiết kiệm, chống lãng phí. Doanh nghiệp nhà nước là đối tượng áp dụng trực tiếp.
Luật này có hiệu lực từ khi nào?
Luật tiết kiệm, chống lãng phí 2025 số 110/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/07/2026.
Trích lập quỹ sai chế độ có bị coi là gây lãng phí không?
Có. Trích lập và quản lý, sử dụng các quỹ không đúng mục đích, chế độ do cấp có thẩm quyền ban hành là một trong sáu hành vi gây lãng phí trong quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
Đất để trống có bị coi là lãng phí không?
Có. Sử dụng đất không đúng mục đích, không hiệu quả, chậm đưa đất vào sử dụng theo quyết định giao đất hoặc hợp đồng thuê đất, và không sử dụng hết diện tích được giao đều là hành vi gây lãng phí.
Người đứng đầu có bị xử lý khi cấp dưới gây lãng phí không?
Người đứng đầu và cấp phó của người đứng đầu bị xử lý kỷ luật khi để xảy ra hành vi gây lãng phí trong cơ quan, tổ chức, đơn vị, doanh nghiệp, lĩnh vực thuộc thẩm quyền được giao quản lý, phụ trách.
Trường hợp nào được miễn hoặc giảm nhẹ trách nhiệm?
Bốn trường hợp: cán bộ năng động, đổi mới, sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung; chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo; hoạt động thử nghiệm có kiểm soát; và các trường hợp khác theo quy định.
Có được điều chuyển người tố cáo lãng phí sang bộ phận khác không?
Không. Luật nghiêm cấm luân chuyển, điều động, biệt phái người đấu tranh chống lãng phí khi đang giải quyết vụ việc.
Khi nào người đấu tranh chống lãng phí không còn được bảo vệ?
Khi họ đề nghị chấm dứt, từ chối hoặc không hợp tác, không chấp hành nghĩa vụ; khi nội dung đấu tranh được kết luận là không có căn cứ, sai sự thật; khi căn cứ áp dụng biện pháp bảo vệ không còn; và các trường hợp khác theo quy định.
Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp làm gì để chống lãng phí?
Đầu tư nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tối ưu hóa quy trình sản xuất, tăng năng suất, giảm hao phí; sử dụng sản phẩm tiết kiệm năng lượng và thiết bị dùng năng lượng tái tạo.
- Luật tiết kiệm, chống lãng phí 2025 số 110/2025/QH15, Điều 2, Điều 4, Điều 5, Điều 8, Điều 21, Điều 22 và Điều 37
