Bài viết theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp 68/2025/QH15, Điều 37 đến Điều 41
Điều kiện dễ vướng nhất là quan hệ thân thích: danh sách người thân rất dài và trải trên bảy nhóm chức danh, kể cả kế toán trưởng. Điểm dễ nhầm thứ hai là nguồn trả lương của người đại diện chuyên trách và không chuyên trách hoàn toàn khác nhau.
Bài viết áp dụng cho người đại diện phần vốn nhà nước và người đại diện phần vốn của doanh nghiệp theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
- Bảy nhóm tiêu chuẩn, gồm cả điều kiện về quan hệ thân thích.
- Bị chặn quan hệ thân thích với bảy nhóm chức danh, có cả kế toán trưởng.
- Từng bị cách chức ở doanh nghiệp có vốn nhà nước thì không được cử.
- Chuyên trách: chỉ làm việc trực tiếp tại 01 doanh nghiệp.
- Không chuyên trách: tối đa 03 doanh nghiệp.
- Người không chuyên trách tại một doanh nghiệp không quá 30% số thành viên hội đồng.
- Phải xin ý kiến trước khi biểu quyết tại đại hội đồng cổ đông và cuộc họp hội đồng.
- Chuyên trách hưởng lương do doanh nghiệp chi trả.
- Không chuyên trách hưởng lương do cơ quan đại diện chủ sở hữu chi trả.
Bảy nhóm tiêu chuẩn
- Là công dân Việt Nam, thường trú tại Việt Nam.
- Có năng lực hành vi dân sự đầy đủ.
- Có năng lực, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, kinh nghiệm công tác phù hợp với yêu cầu của vị trí, chức danh.
- Không trong thời gian cấm đảm nhiệm chức vụ, xem xét xử lý kỷ luật, điều tra, truy tố, xét xử, chấp hành hình phạt tù, thi hành quyết định kỷ luật.
- Không có quan hệ thân thích với bảy nhóm chức danh nêu dưới đây.
- Chưa từng bị cách chức Chủ tịch hoặc thành viên Hội đồng thành viên, Chủ tịch hoặc thành viên Hội đồng quản trị, Chủ tịch công ty, Tổng giám đốc hoặc Giám đốc của doanh nghiệp có vốn nhà nước.
- Tiêu chuẩn, điều kiện khác theo Điều lệ công ty và quy định pháp luật liên quan.
Bảy nhóm chức danh bị chặn quan hệ thân thích
- Người đứng đầu, cấp phó của người đứng đầu cơ quan đại diện chủ sở hữu.
- Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên.
- Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên Hội đồng quản trị.
- Chủ tịch công ty.
- Tổng giám đốc, Giám đốc.
- Kiểm soát viên.
- Kế toán trưởng.
Quan hệ bị chặn gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, cha chồng, mẹ chồng, cha vợ, mẹ vợ, cha dượng, mẹ kế, con đẻ, con nuôi, con rể, con dâu, anh ruột, chị ruột, em ruột, anh rể, em rể, chị dâu, em dâu, anh chồng, chị chồng, em chồng, anh vợ, chị vợ, em vợ.
Được làm ở mấy doanh nghiệp
| Loại người đại diện | Giới hạn |
|---|---|
| Người đại diện phần vốn nhà nước chuyên trách | Chỉ được làm việc trực tiếp tại 01 doanh nghiệp |
| Người đại diện phần vốn của doanh nghiệp chuyên trách | Chỉ được làm việc trực tiếp tại 01 doanh nghiệp |
| Người đại diện phần vốn nhà nước không chuyên trách | Không quá 03 doanh nghiệp; số người không chuyên trách tại một doanh nghiệp không quá 30% số thành viên Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị |
| Người đại diện phần vốn của doanh nghiệp không chuyên trách | Có thể tham gia tại một hoặc một số doanh nghiệp khác theo Điều lệ công ty |
Nghĩa vụ báo cáo
- Xin ý kiến trước khi tham gia ý kiến, biểu quyết, quyết định tại Đại hội đồng cổ đông và cuộc họp Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị.
- Báo cáo kịp thời khi doanh nghiệp hoạt động thua lỗ, không bảo đảm khả năng thanh toán, có vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng, có trường hợp sai phạm, hoặc bị đề nghị giải thể, có nguy cơ phá sản.
- Cảnh báo và đề xuất biện pháp can thiệp khi doanh nghiệp có nguy cơ, rủi ro dẫn đến thất thoát.
- Báo cáo định kỳ, đột xuất và theo yêu cầu của cơ quan đại diện chủ sở hữu.
- Chịu trách nhiệm về việc xây dựng chiến lược phát triển, kế hoạch kinh doanh hằng năm, phương án phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp.
Thực hiện quyền và trách nhiệm một cách trung thực, cẩn trọng, bảo đảm lợi ích hợp pháp tối đa của Nhà nước và doanh nghiệp.
Không lạm dụng địa vị, chức vụ và không sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh, tài sản của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác.
Không được tiếp tục làm người đại diện khi không còn đáp ứng tiêu chuẩn hoặc thực hiện không đúng quyền, trách nhiệm được giao.
Người đại diện phần vốn của doanh nghiệp
- Báo cáo, xin ý kiến doanh nghiệp cử người đại diện, tức đầu mối khác với người đại diện phần vốn nhà nước.
- Báo cáo kịp thời khi công ty thua lỗ, không bảo đảm khả năng thanh toán, không hoàn thành nhiệm vụ được giao hoặc có sai phạm.
- Chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi vi phạm gây tổn thất vốn của doanh nghiệp cử người đại diện.
Ai trả lương
| Loại người đại diện phần vốn nhà nước | Nguồn chi trả |
|---|---|
| Chuyên trách | Tiền lương, tiền thưởng và quyền lợi khác do doanh nghiệp chi trả |
| Không chuyên trách | Thù lao do doanh nghiệp chi trả nếu có, còn tiền lương, tiền thưởng và quyền lợi khác do cơ quan đại diện chủ sở hữu chi trả |
Việc cần làm
- Rà quan hệ thân thích của người dự kiến cử với đủ bảy nhóm chức danh, đừng bỏ sót kế toán trưởng.
- Kiểm tra lịch sử bị cách chức tại các doanh nghiệp có vốn nhà nước.
- Đếm số doanh nghiệp mà người không chuyên trách đang tham gia, giữ dưới mốc 03.
- Tính tỷ lệ người không chuyên trách trong hội đồng, giữ dưới 30%.
- Ban hành quy chế hoạt động của người đại diện để có căn cứ quy trách nhiệm.
- Lập danh mục nội dung phải xin ý kiến trước khi biểu quyết và gắn vào lịch họp.
- Thiết lập kênh báo cáo nhanh cho các tình huống thua lỗ, mất khả năng thanh toán, nguy cơ thất thoát.
- Tách bạch nguồn chi trả lương giữa người chuyên trách và không chuyên trách trên sổ sách.
Người đại diện phần vốn nhà nước phải đáp ứng tiêu chuẩn gì?
Là công dân Việt Nam thường trú tại Việt Nam, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, có năng lực và trình độ chuyên môn phù hợp, không trong thời gian bị cấm đảm nhiệm chức vụ hay đang bị xử lý, không có quan hệ thân thích với bảy nhóm chức danh, chưa từng bị cách chức tại doanh nghiệp có vốn nhà nước, và đáp ứng tiêu chuẩn khác theo Điều lệ công ty.
Con của kế toán trưởng có được làm người đại diện phần vốn nhà nước không?
Không. Kế toán trưởng nằm trong bảy nhóm chức danh mà người đại diện không được là người thân thích, và con đẻ, con nuôi nằm trong danh sách quan hệ bị chặn.
Một người được làm đại diện ở mấy doanh nghiệp?
Người đại diện chuyên trách chỉ được làm việc trực tiếp tại 01 doanh nghiệp. Người đại diện phần vốn nhà nước không chuyên trách tham gia tại không quá 03 doanh nghiệp.
Tỷ lệ người đại diện không chuyên trách trong hội đồng là bao nhiêu?
Số lượng người đại diện không chuyên trách tại một doanh nghiệp không quá 30% số lượng thành viên Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị.
Người đại diện có phải xin ý kiến trước khi biểu quyết không?
Có. Phải kịp thời báo cáo xin ý kiến cơ quan đại diện chủ sở hữu trước khi tham gia ý kiến, biểu quyết, quyết định tại Đại hội đồng cổ đông và cuộc họp của Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị.
Ai trả lương cho người đại diện phần vốn nhà nước?
Người chuyên trách hưởng tiền lương, tiền thưởng và quyền lợi khác do doanh nghiệp chi trả. Người không chuyên trách hưởng thù lao do doanh nghiệp chi trả nếu có, còn tiền lương, tiền thưởng và quyền lợi khác do cơ quan đại diện chủ sở hữu chi trả.
Khi nào phải thôi làm người đại diện?
Khi không còn đáp ứng tiêu chuẩn của người đại diện, hoặc thực hiện không đúng quyền và trách nhiệm được giao.
Người đại diện phần vốn của doanh nghiệp báo cáo cho ai?
Báo cáo và xin ý kiến doanh nghiệp cử người đại diện, và chịu trách nhiệm trước pháp luật về hành vi vi phạm gây tổn thất vốn của doanh nghiệp đó.
- Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp số 68/2025/QH15, Điều 37, 38, 39, 40 và 41
Xem thêm: Đánh giá, xếp loại doanh nghiệp nhà nước: năm chỉ tiêu và ba hạng
