Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC (hiệu lực từ ngày 01/01/2026), Phụ lục IV Mục 1, và Luật Kế toán số 88/2015/QH13, một số điều được sửa đổi bởi Điều 2 Luật số 56/2024/QH15
Bản thuyết minh là tờ dài nhất trong bộ báo cáo tài chính và cũng là tờ hay bị làm cho có. Mẫu số B 09 – DN tại Phụ lục IV Thông tư 99 đã liệt kê sẵn từng đầu mục phải khai, nên chuyện cần làm là đi hết danh sách đó.
- Mẫu áp dụng cho doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục là B 09 – DN, doanh nghiệp không đáp ứng dùng B 09 – DNKLT.
- Bản thuyết minh chia thành chín phần đánh số La Mã, phần dài nhất là thông tin bổ sung cho Báo cáo tình hình tài chính với 32 mục con.
- Phần chính sách kế toán có 29 đầu mục, từ tỷ giá, hàng tồn kho, tài sản cố định đến doanh thu và thuế thu nhập doanh nghiệp.
- Doanh nghiệp phải tuyên bố về khả năng so sánh thông tin, và giải trình lý do nếu không so sánh được.
- Phần cuối dành cho những chỉ tiêu doanh nghiệp đã sửa đổi hoặc bổ sung so với biểu mẫu Bộ Tài chính quy định.
- Bản thuyết minh phải có chữ ký của người lập, kế toán trưởng và người đại diện theo pháp luật.
Chín phần của mẫu B 09 – DN
| Phần | Khai những gì |
|---|---|
| Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp | Hình thức sở hữu vốn, lĩnh vực và ngành nghề kinh doanh, chu kỳ sản xuất kinh doanh thông thường, cấu trúc doanh nghiệp, số lao động, tuyên bố về khả năng so sánh thông tin |
| Kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ | Ngày bắt đầu và ngày kết thúc kỳ kế toán năm, đơn vị tiền tệ sử dụng, lý do và ảnh hưởng nếu đổi đơn vị tiền tệ so với năm trước |
| Chuẩn mực và chế độ kế toán áp dụng | Chế độ kế toán đang áp dụng và tuyên bố về việc tuân thủ Chuẩn mực kế toán Việt Nam |
| Các chính sách kế toán, ước tính kế toán áp dụng | 29 đầu mục, từ nguyên tắc chuyển đổi báo cáo lập bằng ngoại tệ, các loại tỷ giá, hàng tồn kho, tài sản cố định, dự phòng đến doanh thu và chi phí thuế |
| Thông tin bổ sung cho Báo cáo tình hình tài chính | 32 mục con, gồm tiền, đầu tư tài chính, phải thu, nợ xấu, hàng tồn kho, tăng giảm tài sản cố định, phải trả, thuế phải nộp, dự phòng phải trả, vốn chủ sở hữu |
| Thông tin bổ sung cho Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh | Chi tiết doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, các khoản giảm trừ, giá vốn, doanh thu và chi phí tài chính, chi phí theo yếu tố |
| Thông tin bổ sung cho Báo cáo lưu chuyển tiền tệ | Tiền nắm giữ nhưng không được sử dụng, giao dịch không bằng tiền, số tiền vay thực thu và gốc vay thực trả, mua và thanh lý công ty con |
| Những thông tin khác | Nợ tiềm tàng, sự kiện phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán năm, bên liên quan, báo cáo bộ phận, thông tin so sánh, giả định và ước tính quan trọng |
| Những nội dung sửa đổi, bổ sung biểu mẫu | Tên chỉ tiêu đã sửa, nội dung chỉ tiêu đã sửa và lý do thay đổi so với biểu mẫu Bộ Tài chính quy định |
Phần đặc điểm hoạt động có chín đầu mục
- Hình thức sở hữu vốn.
- Lĩnh vực kinh doanh.
- Ngành nghề kinh doanh.
- Chu kỳ sản xuất, kinh doanh thông thường.
- Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp trong năm tài chính có ảnh hưởng đến báo cáo tài chính.
- Cấu trúc doanh nghiệp, gồm danh sách công ty con, danh sách công ty liên doanh liên kết và danh sách đơn vị trực thuộc.
- Số lượng người lao động tại thời điểm cuối niên độ hoặc số lượng bình quân trong niên độ.
- Tuyên bố về khả năng so sánh thông tin trên báo cáo tài chính.
- Thuyết minh các thông tin khác theo pháp luật liên quan như pháp luật doanh nghiệp và pháp luật chứng khoán.
Phần chính sách kế toán là phần nặng nhất
Đây là chỗ doanh nghiệp phải nói rõ mình đang làm theo cách nào trong những cách mà chuẩn mực cho phép. Mẫu B 09 – DN liệt kê 29 đầu mục. Vài đầu mục dưới đây là nơi hay bị bỏ trắng.
- Các loại tỷ giá hối đoái áp dụng, gồm cả tỷ giá tính chéo khi ngân hàng không công bố tỷ giá của đồng ngoại tệ, và giá mua vàng dùng khi đánh giá lại vàng tiền tệ cuối kỳ.
- Nguyên tắc xác định lãi suất thực tế dùng để chiết khấu dòng tiền.
- Chính sách kế toán nợ phải thu và cơ sở ước tính quan trọng dùng cho dự phòng phải thu khó đòi.
- Chính sách kế toán hàng tồn kho đối với những hợp đồng có rủi ro lớn, cùng tiêu thức phân bổ nguyên liệu, vật liệu.
- Nguyên tắc ghi nhận trái phiếu chuyển đổi và quyền chọn trái phiếu chuyển đổi trong vốn chủ sở hữu.
- Ghi nhận chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành, bao gồm cả chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu.
Doanh nghiệp có sửa đổi hoặc bổ sung chỉ tiêu so với biểu mẫu Bộ Tài chính quy định thì phải ghi vào phần cuối bản thuyết minh.
Ba dòng cần điền là tên các chỉ tiêu có thay đổi, nội dung các chỉ tiêu có thay đổi, và lý do thay đổi.
Đây chính là nghĩa vụ thuyết minh mà khoản 1 Điều 18 Thông tư 99 đặt ra khi doanh nghiệp bổ sung chỉ tiêu.
Hai chỗ dễ quên trong phần thông tin khác
Phần này thường bị rút gọn thành một câu không có gì. Trên thực tế mẫu đòi khá nhiều, và hai nhóm dưới đây là nơi kiểm toán hay đặt câu hỏi.
- Khi Ban giám đốc thấy có sự kiện hoặc điều kiện gây nghi ngờ đáng kể về khả năng hoạt động liên tục, bản thuyết minh phải mô tả đầy đủ các sự kiện đó, nêu kế hoạch xử lý, nêu những yếu tố không chắc chắn mà Ban giám đốc biết được, và kết luận của Ban giám đốc.
- Với các giả định và ước tính quan trọng, phải nêu bản chất của giả định, lý do và số tiền có thể bị ảnh hưởng, đánh giá khả năng xảy ra các trường hợp khác nhau, và biện pháp dự kiến để hạn chế ảnh hưởng trong năm tài chính tiếp theo.
Ký ai và ký lúc nào
Cuối mẫu B 09 – DN có dòng phê duyệt kèm ngày tháng và ba chữ ký: người lập, kế toán trưởng, người đại diện theo pháp luật ký kèm đóng dấu. Điểm d khoản 2 Điều 29 Luật Kế toán đặt cùng yêu cầu này cho cả bộ báo cáo tài chính, và người ký chịu trách nhiệm về nội dung của báo cáo.
Xem thêm: Sửa đổi, bổ sung báo cáo tài chính theo Thông tư 99
Mẫu thuyết minh báo cáo tài chính theo Thông tư 99 ký hiệu là gì?
Mẫu số B 09 – DN cho doanh nghiệp đáp ứng giả định hoạt động liên tục, Mẫu số B 09 – DNKLT cho doanh nghiệp không đáp ứng, và Mẫu số B 09a – DN cho bản thuyết minh chọn lọc giữa niên độ.
Chỉ tiêu không có số liệu thì có phải trình bày không?
Không. Khoản 4 Điều 17 Thông tư 99 cho miễn trình bày chỉ tiêu không có số liệu, doanh nghiệp đánh lại số thứ tự liên tục trong mỗi phần nhưng giữ nguyên Mã số chỉ tiêu.
Doanh nghiệp đổi đơn vị tiền tệ trong kế toán thì thuyết minh ở đâu?
Ở phần kỳ kế toán và đơn vị tiền tệ, phải giải trình rõ lý do và ảnh hưởng của sự thay đổi so với năm trước.
Có phải khai số lượng người lao động không?
Có. Phần đặc điểm hoạt động đòi số lượng người lao động tại thời điểm cuối niên độ hoặc số lượng bình quân trong niên độ.
Thuế tối thiểu toàn cầu có phải thuyết minh không?
Có. Đầu mục 28 phần chính sách kế toán nói rõ nguyên tắc và phương pháp ghi nhận chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành bao gồm cả chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định về thuế tối thiểu toàn cầu.
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13, một số điều được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 2 Luật số 56/2024/QH15, hiệu lực từ 01/01/2025: Điều 29.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ 01/01/2026: Điều 17, Điều 18 và Phụ lục IV Mục 1, Mẫu số B 09 – DN.
