Thời điểm chuyển rủi ro và quyền sở hữu hàng hóa

02/09/2026

Hàng rời kho ngày 30, xe giao tới khách ngày 02 tháng sau. Doanh thu ghi vào tháng nào phụ thuộc vào thời điểm rủi ro chuyển sang bên mua, và thời điểm đó do hợp đồng quyết định. Luật Thương mại đặt ra các quy tắc mặc định cho trường hợp hợp đồng im lặng.

Nắm nhanh

Mọi quy tắc chuyển rủi ro đều bắt đầu bằng cụm trừ trường hợp có thỏa thuận khác.
Có địa điểm giao hàng xác định thì rủi ro chuyển khi bên mua nhận hàng tại đó.
Không có địa điểm xác định mà hợp đồng có vận chuyển thì rủi ro chuyển khi giao cho người vận chuyển đầu tiên.
Hàng đang trên đường vận chuyển thì rủi ro chuyển ngay từ thời điểm giao kết hợp đồng.
Quyền sở hữu chuyển từ thời điểm hàng hóa được chuyển giao.

Năm quy tắc chuyển rủi ro

Tình huống	Thời điểm rủi ro chuyển sang bên mua	Căn cứ
Có địa điểm giao hàng xác định	Khi hàng hóa đã được giao cho bên mua hoặc người được bên mua ủy quyền đã nhận hàng tại địa điểm đó	Điều 57
Không có địa điểm giao hàng xác định, hợp đồng có quy định vận chuyển	Khi hàng hóa đã được giao cho người vận chuyển đầu tiên	Điều 58
Hàng do người nhận hàng để giao nắm giữ, không phải người vận chuyển	Khi bên mua nhận được chứng từ sở hữu hàng hóa, hoặc khi người nhận hàng để giao xác nhận quyền chiếm hữu của bên mua	Điều 59
Hàng hóa đang trên đường vận chuyển	Kể từ thời điểm giao kết hợp đồng	Điều 60
Các trường hợp khác	Kể từ thời điểm hàng hóa thuộc quyền định đoạt của bên mua và bên mua vi phạm hợp đồng do không nhận hàng	Điều 61

Đọc hợp đồng trước khi tra luật

Cả năm điều từ 57 đến 61 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 đều mở đầu bằng cụm trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Các quy tắc này chỉ áp dụng khi hợp đồng không nói gì về thời điểm chuyển rủi ro.

Chi tiết dễ bỏ sót ở Điều 57

Điều 57 Luật Thương mại 2005 nói rõ rủi ro chuyển cho bên mua khi bên mua hoặc người được bên mua ủy quyền đã nhận hàng tại địa điểm giao hàng, kể cả trong trường hợp bên bán được ủy quyền giữ lại các chứng từ xác lập quyền sở hữu đối với hàng hóa.

Nghĩa là việc bên bán còn giữ giấy tờ sở hữu không giữ lại rủi ro cho bên bán. Đây là điểm quan trọng khi doanh nghiệp bán hàng có bảo lưu quyền sở hữu cho tới khi thanh toán xong.

Giao cho người vận chuyển đầu tiên

Điều 58 áp cho trường hợp hợp đồng có quy định về việc vận chuyển hàng hóa và bên bán không có nghĩa vụ giao hàng tại một địa điểm nhất định. Khi đó rủi ro chuyển sang bên mua ngay khi hàng đã được giao cho người vận chuyển đầu tiên.

Chữ đầu tiên có ý nghĩa với lô hàng đi qua nhiều chặng vận chuyển. Rủi ro đã chuyển ở chặng đầu, dù hàng còn phải qua nhiều nhà vận chuyển khác mới tới tay bên mua.

Quyền sở hữu và rủi ro là hai việc khác nhau

Điều 62 Luật Thương mại 2005 quy định: trừ trường hợp pháp luật có quy định khác hoặc các bên có thỏa thuận khác, quyền sở hữu được chuyển từ bên bán sang bên mua kể từ thời điểm hàng hóa được chuyển giao.

Hai mốc này có thể lệch nhau. Với hàng đang trên đường vận chuyển theo Điều 60, rủi ro chuyển từ thời điểm giao kết hợp đồng, trong khi việc chuyển giao hàng hóa diễn ra sau đó. Kế toán cần xác định rõ mình đang dựa vào mốc nào khi ghi nhận.

Ý nghĩa với việc ghi nhận doanh thu

Nguyên tắc ghi nhận doanh thu bán hàng gắn với việc doanh nghiệp đã chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu hàng hóa cho người mua. Các quy tắc tại Luật Thương mại giúp xác định thời điểm đó khi hợp đồng không quy định.

Thực hành tốt là ghi rõ trong hợp đồng: địa điểm giao hàng, thời điểm chuyển rủi ro, và điều khoản giao hàng nếu dùng tập quán thương mại quốc tế. Khi đó cả hai bên và kế toán cùng nhìn về một mốc.

Hàng còn trên xe của bên bán mà bị cháy thì ai chịu?

Tùy hợp đồng. Nếu hợp đồng quy định địa điểm giao hàng là kho bên mua và hàng chưa tới nơi thì rủi ro vẫn thuộc bên bán theo Điều 57 Luật Thương mại 2005. Nếu hợp đồng có quy định vận chuyển và bên bán không có nghĩa vụ giao tại địa điểm nhất định thì rủi ro đã chuyển khi giao cho người vận chuyển đầu tiên theo Điều 58.

Bán hàng có bảo lưu quyền sở hữu tới khi thanh toán xong thì rủi ro thuộc ai?

Điều 57 Luật Thương mại 2005 nêu rõ rủi ro vẫn chuyển cho bên mua khi bên mua đã nhận hàng, kể cả trường hợp bên bán được ủy quyền giữ lại chứng từ xác lập quyền sở hữu. Việc bảo lưu quyền sở hữu không kéo dài trách nhiệm về rủi ro của bên bán.

Mua lô hàng đang trên tàu thì rủi ro chuyển khi nào?

Kể từ thời điểm giao kết hợp đồng, theo Điều 60 Luật Thương mại 2005, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Bên mua gánh rủi ro cho cả quãng đường còn lại.

Bên mua không đến nhận hàng thì rủi ro xử lý thế nào?

Điều 61 Luật Thương mại 2005 quy định rủi ro chuyển cho bên mua kể từ thời điểm hàng hóa thuộc quyền định đoạt của bên mua và bên mua vi phạm hợp đồng do không nhận hàng.

Hợp đồng dùng điều khoản giao hàng quốc tế thì áp dụng thế nào?

Đó là thỏa thuận của các bên nên được ưu tiên áp dụng, vì các điều từ 57 đến 62 Luật Thương mại 2005 đều dành chỗ cho thỏa thuận khác. Kế toán căn cứ vào điều khoản giao hàng ghi trong hợp đồng để xác định thời điểm chuyển rủi ro.