Kỳ kế toán, giá trị pháp lý của số liệu và ghi nhận theo giá trị hợp lý

Bài viết theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13, các Điều 12, 14, 15 và 28, bản hợp nhất số 25/VBHN-VPQH

Doanh nghiệp lập cuối tháng 11 thì kỳ kế toán đầu tiên chỉ dài hơn một tháng. Lập báo cáo cho một quãng ngắn như vậy vừa mất công vừa ít ý nghĩa, và luật có sẵn cách xử lý. Bài này gom các quy tắc về kỳ kế toán, cùng hai điều ít được nhắc: giá trị pháp lý của số liệu kế toán, và việc đánh giá lại theo giá trị hợp lý.

Ba loại kỳ kế toán

Kỳ kế toán đầu tiên

Với doanh nghiệp mới thành lập, kỳ kế toán đầu tiên tính từ đầu ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đến hết ngày cuối cùng của kỳ kế toán tương ứng. Với đơn vị kế toán khác, mốc bắt đầu là ngày quyết định thành lập có hiệu lực.

Kỳ kế toán cuối cùng

Khi đơn vị bị chia, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình hoặc hình thức sở hữu, giải thể, chấm dứt hoạt động hay phá sản, kỳ kế toán cuối cùng tính từ đầu kỳ đến hết ngày trước ngày quyết định tương ứng có hiệu lực.

Gộp kỳ khi kỳ đầu hoặc kỳ cuối quá ngắn

Khoản 4 Điều 12 là quy tắc giúp doanh nghiệp mới lập cuối năm đỡ hẳn một kỳ báo cáo. Kỳ kế toán năm đầu tiên hoặc kỳ kế toán năm cuối cùng có thời gian không quá 03 kỳ kế toán tháng liên tiếp thì được phép cộng với kỳ kế toán năm tiếp theo, hoặc cộng với kỳ kế toán năm trước đó, để tính thành một kỳ kế toán năm.

Kèm theo một giới hạn trần: kỳ kế toán năm đầu tiên hoặc kỳ kế toán năm cuối cùng sau khi gộp phải không quá 15 tháng.

Giá trị pháp lý của tài liệu và số liệu kế toán

Điều 14 gói gọn trong hai câu, nhưng đó là hai câu đặt nền cho mọi thứ khác. Tài liệu và số liệu kế toán có giá trị pháp lý của đơn vị kế toán, và được dùng để công bố, công khai theo quy định pháp luật.

Khoản 2 đi xa hơn: tài liệu, số liệu kế toán là cơ sở để xây dựng và xét duyệt kế hoạch, dự toán, quyết toán, và để xem xét, xử lý hành vi vi phạm pháp luật. Nói cách khác, con số ghi trên sổ chính là bằng chứng khi có tranh chấp hoặc khi cơ quan có thẩm quyền vào cuộc.

Đi kèm là Điều 15: đơn vị kế toán có trách nhiệm quản lý, sử dụng, bảo quản và lưu trữ tài liệu kế toán; đồng thời cung cấp thông tin, tài liệu kế toán kịp thời, đầy đủ, trung thực, minh bạch cho cơ quan, tổ chức, cá nhân theo quy định của pháp luật.

Đánh giá và ghi nhận theo giá trị hợp lý

Nguyên tắc chung của Luật Kế toán là ghi nhận ban đầu theo giá gốc. Điều 28 mở ra ngoại lệ cho ba nhóm được đánh giá và ghi nhận theo giá trị hợp lý tại thời điểm cuối kỳ lập báo cáo tài chính.

• Công cụ tài chính mà chuẩn mực kế toán yêu cầu phải ghi nhận và đánh giá lại theo giá trị hợp lý.
• Các khoản mục tiền tệ có gốc ngoại tệ, đánh giá theo tỷ giá giao dịch thực tế.
• Các tài sản hoặc nợ phải trả khác có giá trị biến động thường xuyên, mà chuẩn mực kế toán yêu cầu đánh giá lại theo giá trị hợp lý.

Danh mục cụ thể các tài sản và nợ phải trả được ghi nhận, đánh giá lại theo giá trị hợp lý, cùng phương pháp kế toán tương ứng, do Bộ Tài chính quy định.

Mốc mở sổ, khóa sổ và các kỳ báo cáo nên được đặt sẵn ngay từ khi dựng bộ sổ. Phần mềm kế toán VFRS được tặng miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ tại app.vfrs.vn.

Xem thêm: Sổ kế toán: mở sổ, ghi sổ, khóa sổ và ba cách sửa sai