Đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và bốn nhóm mới phải đóng

Bài viết theo Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15, Điều 2, hiệu lực từ ngày 01/07/2025

Danh sách người phải đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đã rộng ra đáng kể. Bốn nhóm được thêm vào khiến nhiều hộ kinh doanh, nhiều công ty gia đình và nhiều nơi dùng lao động bán thời gian phải rà lại toàn bộ danh sách nhân sự của mình.

Bốn điểm mới doanh nghiệp cần rà ngay

Danh sách đầy đủ theo khoản 1 Điều 2

• Người làm việc theo hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hoặc hợp đồng xác định thời hạn từ đủ 01 tháng trở lên, kể cả khi thỏa thuận mang tên gọi khác.
• Cán bộ, công chức, viên chức.
• Công nhân và viên chức quốc phòng, công nhân công an, người làm công tác khác trong tổ chức cơ yếu.
• Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ và chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làm công tác cơ yếu hưởng lương như quân nhân.
• Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân; hạ sĩ quan, chiến sĩ nghĩa vụ công an nhân dân; học viên quân đội, công an, cơ yếu đang theo học được hưởng sinh hoạt phí.
• Dân quân thường trực.
• Người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, trừ khi điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.
• Vợ hoặc chồng không hưởng lương từ ngân sách nhà nước được cử đi công tác nhiệm kỳ cùng thành viên cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, được hưởng chế độ sinh hoạt phí.
• Người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp; thành viên Hội đồng quản trị, Tổng giám đốc, Giám đốc, thành viên Ban kiểm soát và các chức danh quản lý khác được bầu của hợp tác xã, có hưởng tiền lương.
• Người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã, ở thôn, tổ dân phố.
• Người làm việc không trọn thời gian có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất.
• Chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh, tham gia theo quy định của Chính phủ.
• Các chức danh quản lý doanh nghiệp và hợp tác xã như trên nhưng không hưởng tiền lương.

Người lao động nước ngoài

Khoản 2 Điều 2 đặt ngưỡng riêng: người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc diện đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc khi làm việc theo hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 12 tháng trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam.

Khoản này có kèm danh sách trường hợp loại trừ, mở đầu bằng trường hợp người lao động di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp theo pháp luật về người lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam. Trước khi kết luận một nhân sự nước ngoài có thuộc diện đóng hay không, nên đối chiếu trực tiếp với toàn văn khoản 2 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội.

Chủ hộ kinh doanh: nhóm mới rộng nhất

Điểm m khoản 1 Điều 2 đưa chủ hộ kinh doanh của hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh vào diện tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, theo quy định của Chính phủ. Đây là nhóm đông đảo và cũng là nhóm ít quen với thủ tục bảo hiểm nhất.

Điểm cần lưu ý là điều kiện có đăng ký kinh doanh. Hộ kinh doanh chưa đăng ký thì chưa thuộc diện theo điểm này.

Việc nên làm ngay ở doanh nghiệp

• Rà lại danh sách người đang ký hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cộng tác viên, xem nội dung công việc có mang dấu hiệu quản lý, điều hành, giám sát hay không.
• Rà danh sách nhân sự bán thời gian, đối chiếu tiền lương tháng của từng người với mức tiền lương làm căn cứ đóng thấp nhất.
• Rà các chức danh quản lý và kiểm soát viên đang không nhận lương từ công ty.
• Với hộ kinh doanh có đăng ký, xác định thời điểm và cách tham gia cho chính chủ hộ.

Danh sách nhân sự và số phải đóng hằng tháng nên theo dõi cùng chỗ với sổ lương. Phần mềm kế toán VFRS được tặng miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ tại app.vfrs.vn.

Xem thêm: Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc: tỷ lệ, căn cứ đóng và hạn nộp