Bài viết theo Luật Kế toán số 88/2015/QH13, các Điều 10, 11, 22, 23, và Thông tư số 99/2025/TT-BTC, Điều 11
Ba câu hỏi hay gặp khi dựng bộ sổ cho một doanh nghiệp mới: có được tự đặt thêm tài khoản không, công ty thu tiền bằng đô la thì ghi sổ bằng gì, và bảng số liệu nộp cho công ty mẹ nước ngoài dùng dấu chấm hay dấu phẩy. Cả ba đều có câu trả lời rõ trong luật.
- Mỗi đơn vị chỉ được dùng một hệ thống tài khoản kế toán cho mục đích kế toán tài chính.
- Doanh nghiệp được sửa tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản, với điều kiện ban hành quy chế hạch toán kế toán và không làm đổi các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính.
- Đơn vị chủ yếu thu chi bằng một loại ngoại tệ được chọn ngoại tệ đó làm đơn vị tiền tệ kế toán, sau khi thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
- Báo cáo tài chính dùng tại Việt Nam vẫn phải quy đổi ra Đồng Việt Nam.
- Dấu chấm dùng cho hàng nghìn, dấu phẩy cho phần thập phân; doanh nghiệp có công ty mẹ nước ngoài được đảo ngược nhưng phải chú thích.
Một đơn vị, một hệ thống tài khoản
Khoản 2 Điều 22 Luật Kế toán chốt: mỗi đơn vị kế toán chỉ được sử dụng một hệ thống tài khoản kế toán cho mục đích kế toán tài chính, theo quy định của Bộ Tài chính. Đơn vị căn cứ hệ thống do Bộ Tài chính ban hành để chọn hệ thống áp dụng cho mình, rồi được chi tiết thêm các tài khoản đã chọn cho hợp với yêu cầu quản lý.
Với doanh nghiệp áp dụng Thông tư 99/2025/TT-BTC, hệ thống tài khoản nằm ở Phụ lục II của thông tư.
Được sửa tài khoản tới đâu
Khoản 2 Điều 11 Thông tư 99/2025/TT-BTC cho doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của các tài khoản, khi cần cho hợp với đặc điểm hoạt động và yêu cầu quản lý. Quyền này đi kèm bốn ràng buộc.
- Vẫn phân loại và hệ thống hóa được các nghiệp vụ phát sinh theo nội dung kinh tế.
- Không trùng lặp đối tượng.
- Tuân thủ các nguyên tắc kế toán theo quy định.
- Không được làm thay đổi hoặc ảnh hưởng đến các chỉ tiêu, thông tin trình bày trên báo cáo tài chính.
Khi sửa đổi hoặc bổ sung tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản, doanh nghiệp có trách nhiệm ban hành Quy chế hạch toán kế toán hoặc tài liệu tương đương về phần đã sửa. Quy chế phải nêu rõ sự cần thiết của việc sửa đổi và trách nhiệm của doanh nghiệp trước pháp luật về nội dung đã sửa.
Đây là cùng một cơ chế mà thông tư áp cho việc bổ sung chỉ tiêu trên báo cáo tài chính. Sửa mà thiếu quy chế thì phần sửa đó mất chỗ dựa khi bị kiểm tra.
Nghiệp vụ chưa được hướng dẫn thì làm sao
Khoản 3 Điều 11 Thông tư 99/2025/TT-BTC nói thẳng rằng thông tư chỉ hướng dẫn nội dung và phương pháp kế toán của một số nghiệp vụ chủ yếu. Gặp nghiệp vụ chưa có hướng dẫn, doanh nghiệp căn cứ vào bốn thứ.
- Nội dung và bản chất của giao dịch kinh tế phát sinh.
- Quy định của Luật Kế toán và văn bản hướng dẫn Luật Kế toán.
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam.
- Các nguyên tắc hướng dẫn tại chính thông tư này.
Đơn vị tiền tệ trong kế toán
Khoản 1 Điều 10 Luật Kế toán đặt mặc định là Đồng Việt Nam. Nghiệp vụ phát sinh bằng ngoại tệ thì ghi theo nguyên tệ và Đồng Việt Nam theo tỷ giá hối đoái thực tế. Ngoại tệ nào không có tỷ giá với Đồng Việt Nam thì quy đổi thông qua một loại ngoại tệ khác có tỷ giá với Đồng Việt Nam.
| Tình huống | Cách xử lý |
|---|---|
| Đơn vị bình thường | Ghi sổ bằng Đồng Việt Nam |
| Nghiệp vụ phát sinh bằng ngoại tệ | Ghi cả nguyên tệ và Đồng Việt Nam theo tỷ giá hối đoái thực tế |
| Ngoại tệ không có tỷ giá với Đồng Việt Nam | Quy đổi thông qua một loại ngoại tệ khác có tỷ giá với Đồng Việt Nam |
| Đơn vị chủ yếu thu, chi bằng một loại ngoại tệ | Được tự chọn loại ngoại tệ đó làm đơn vị tiền tệ kế toán, chịu trách nhiệm trước pháp luật và thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp |
| Lập báo cáo tài chính dùng tại Việt Nam | Phải quy đổi ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá hối đoái thực tế |
Việc lấy ngoại tệ làm đơn vị tiền tệ kế toán là quyền của đơn vị, nhưng kèm hai nghĩa vụ: chịu trách nhiệm trước pháp luật về lựa chọn đó, và thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Bỏ khâu thông báo là bỏ mất chỗ dựa cho toàn bộ bộ sổ ghi bằng ngoại tệ.
Về đơn vị hiện vật và đơn vị thời gian lao động, luật yêu cầu dùng đơn vị đo pháp định của Việt Nam. Dùng đơn vị đo khác thì phải quy đổi. Khi lập hoặc công khai báo cáo tài chính, đơn vị được làm tròn số và dùng đơn vị tính rút gọn.
Chữ viết và chữ số trong kế toán
Chữ viết dùng trong kế toán là tiếng Việt. Khi phải dùng tiếng nước ngoài trên báo cáo tài chính tại Việt Nam, phải dùng đồng thời tiếng Việt và tiếng nước ngoài. Tài liệu kế toán bằng tiếng nước ngoài phải dịch ra tiếng Việt khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu.
| Trường hợp | Dấu hàng nghìn | Dấu thập phân |
|---|---|---|
| Mặc định theo khoản 2 Điều 11 | Dấu chấm | Dấu phẩy |
| Doanh nghiệp, chi nhánh của doanh nghiệp hoặc tổ chức nước ngoài phải chuyển báo cáo về công ty mẹ, hoặc dùng chung phần mềm quản lý, thanh toán với công ty mẹ | Được dùng dấu phẩy | Được dùng dấu chấm |
Doanh nghiệp thuộc trường hợp thứ hai phải chú thích trong tài liệu, sổ kế toán và báo cáo tài chính về cách dùng dấu của mình.
Riêng báo cáo tài chính nộp cơ quan thuế, cơ quan thống kê và các cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác thì vẫn phải theo quy tắc mặc định: dấu chấm cho hàng nghìn, dấu phẩy cho phần thập phân.
Hệ thống tài khoản dựng sẵn theo chế độ kế toán đang áp dụng giúp bỏ hẳn khâu tự chỉnh danh mục. Phần mềm kế toán VFRS được tặng miễn phí cho doanh nghiệp nhỏ tại app.vfrs.vn.
Xem thêm: Chế độ kế toán doanh nghiệp: chọn chế độ nào và đổi ra sao
Doanh nghiệp có được tự đặt thêm tài khoản kế toán không?
Được. Khoản 2 Điều 11 Thông tư 99/2025/TT-BTC cho sửa đổi, bổ sung tên, số hiệu, kết cấu và nội dung phản ánh của tài khoản, với điều kiện vẫn phân loại được theo nội dung kinh tế, không trùng lặp đối tượng, tuân thủ nguyên tắc kế toán, và không làm thay đổi các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính. Doanh nghiệp phải ban hành quy chế hạch toán kế toán cho phần đã sửa.
Một công ty có được dùng hai hệ thống tài khoản không?
Không. Khoản 2 Điều 22 Luật Kế toán quy định mỗi đơn vị kế toán chỉ được sử dụng một hệ thống tài khoản kế toán cho mục đích kế toán tài chính.
Công ty thu tiền chủ yếu bằng đô la Mỹ thì ghi sổ bằng gì?
Khoản 1 Điều 10 Luật Kế toán cho đơn vị chủ yếu thu, chi bằng một loại ngoại tệ được tự chọn loại ngoại tệ đó làm đơn vị tiền tệ kế toán, chịu trách nhiệm trước pháp luật và thông báo cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp. Khi lập báo cáo tài chính dùng tại Việt Nam thì vẫn phải quy đổi ra Đồng Việt Nam theo tỷ giá hối đoái thực tế.
Nghiệp vụ bằng ngoại tệ thì ghi sổ thế nào?
Ghi theo nguyên tệ và Đồng Việt Nam theo tỷ giá hối đoái thực tế. Ngoại tệ nào không có tỷ giá với Đồng Việt Nam thì quy đổi thông qua một loại ngoại tệ khác có tỷ giá với Đồng Việt Nam.
Báo cáo cho công ty mẹ nước ngoài có được dùng dấu phẩy cho hàng nghìn không?
Được. Khoản 3 Điều 11 Luật Kế toán cho doanh nghiệp, chi nhánh của doanh nghiệp hoặc tổ chức nước ngoài phải chuyển báo cáo tài chính về công ty mẹ, hoặc dùng chung phần mềm với công ty mẹ, được dùng dấu phẩy sau hàng nghìn và dấu chấm cho phần thập phân, với điều kiện chú thích rõ. Báo cáo nộp cơ quan thuế và cơ quan thống kê vẫn phải theo quy tắc mặc định.
Gặp nghiệp vụ mà Thông tư 99 chưa hướng dẫn thì hạch toán ra sao?
Khoản 3 Điều 11 Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn căn cứ vào nội dung và bản chất của giao dịch, quy định của Luật Kế toán cùng văn bản hướng dẫn, Chuẩn mực kế toán Việt Nam, và các nguyên tắc hướng dẫn tại chính thông tư.
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13, các Điều 10, 11, 22, 23, bản hợp nhất số 25/VBHN-VPQH
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Điều 11, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
