Khai sai và trốn thuế: mức phạt, thời hiệu và cách tránh bị phạt

Bài viết theo Điều 44 và Điều 45 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 01/7/2026

Cùng một số thuế khai thiếu, rơi vào nhóm khai sai thì phạt 20%, rơi vào nhóm trốn thuế thì phạt một đến ba lần. Ranh giới giữa hai nhóm nằm ở chỗ nghiệp vụ đã được ghi vào sổ kế toán hay chưa.

Ba mức phạt tiền

Khi nào không bị xử phạt

• Khai sai nhưng đã khai bổ sung và tự giác nộp đủ số thuế phải nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, trước khi cơ quan có thẩm quyền khác công bố quyết định thanh tra, kiểm tra tại trụ sở, hoặc trước thời điểm cơ quan thuế phát hiện mà không qua kiểm tra tại trụ sở.
• Cá nhân trực tiếp quyết toán thuế thu nhập cá nhân chậm nộp hồ sơ quyết toán mà có phát sinh số thuế được hoàn.
• Với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu: đã khai bổ sung trước khi cơ quan hải quan thông báo kiểm tra trực tiếp hồ sơ, hoặc khai bổ sung trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày thông quan và trước thời điểm có quyết định thanh tra, kiểm tra, kiểm tra sau thông quan.

Đây là lý do việc tự rà soát và khai bổ sung sớm có giá trị thực tế: cùng một sai sót, phát hiện trước khi có quyết định kiểm tra thì chỉ phải nộp thuế và tiền chậm nộp, phát hiện sau thì cộng thêm 20% tiền phạt.

Mười một hành vi trốn thuế

• Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn nộp hoặc hết hạn gia hạn, dẫn đến thiếu thuế phải nộp hoặc tăng số được miễn, giảm, hoàn.
• Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp.
• Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng, hoặc ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá thanh toán thực tế để khai thuế.
• Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào, làm giảm thuế phải nộp hoặc tăng số được miễn, giảm, khấu trừ, hoàn.
• Dùng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số thuế.
• Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không tự nguyện khắc phục bằng cách nộp đủ số thuế phải nộp.
• Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.
• Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm trốn thuế.
• Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng.
• Có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng kinh doanh mà không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Thời hiệu xử phạt

Miễn tiền phạt do bất khả kháng

• Người nộp thuế bị phạt tiền mà bị thiệt hại trong trường hợp bất khả kháng thì được miễn tiền phạt.
• Tổng số tiền miễn phạt tối đa không quá giá trị tài sản, hàng hóa bị thiệt hại.
• Không miễn tiền phạt với trường hợp đã thực hiện xong quyết định xử phạt của cơ quan quản lý thuế hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Ngoài ra, bị ấn định thuế thì tùy tính chất và mức độ hành vi, người nộp thuế vẫn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Vi phạm đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì xử lý theo pháp luật hình sự.

Cách giữ mình khỏi nhóm nặng

• Ghi đủ mọi khoản thu vào sổ kế toán, vì bỏ sổ là chuyển thẳng từ nhóm khai sai sang nhóm trốn thuế.
• Lập hóa đơn cho mọi giao dịch bán hàng, ghi đúng giá thanh toán thực tế.
• Kiểm tra tình trạng nhà cung cấp trước khi hạch toán hóa đơn đầu vào.
• Rà soát tờ khai theo quý và khai bổ sung ngay khi phát hiện sai, trước khi có quyết định kiểm tra.
• Lỡ hạn nộp hồ sơ khai thuế thì nộp đủ tiền thuế và tiền chậm nộp trước khi cơ quan thuế lập biên bản.
• Tạm ngừng kinh doanh thì đừng phát sinh giao dịch, hoặc phải thông báo lại với cơ quan quản lý thuế.

Ghi sổ đầy đủ và tra được chứng từ theo từng bút toán là ranh giới giữa hai nhóm hành vi. Phần mềm kế toán VFRS gắn chứng từ vào bút toán và soát các khoản thu chưa vào sổ, xem tại app.vfrs.vn.

Xem thêm: Khai bổ sung hồ sơ khai thuế: thời hạn, trường hợp và cách kê khai