Giảm trừ gia cảnh và người phụ thuộc: ai được tính và cần điều kiện gì

Bài viết theo Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 và Nghị định 253/2026/NĐ-CP

Đăng ký thiếu một người phụ thuộc là mỗi tháng mất 6,2 triệu đồng thu nhập được trừ. Đăng ký thừa hoặc trùng với người khác thì bị truy thu khi quyết toán. Danh sách ai được tính và điều kiện đi kèm nằm ở Điều 47 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, chi tiết hơn hẳn phần khung của luật.

Hai mức giảm trừ

Giảm trừ gia cảnh chỉ áp cho cá nhân cư trú và chỉ trừ vào thu nhập từ tiền lương, tiền công. Thu nhập từ đầu tư vốn, chuyển nhượng bất động sản hay trúng thưởng đều tính riêng, không được hưởng khoản trừ này.

Ai được tính là người phụ thuộc

Nhóm con

Con ở đây gồm con đẻ, con nuôi hợp pháp, con riêng của vợ và con riêng của chồng. Có ba trường hợp:

• Con dưới 18 tuổi, không cần thêm điều kiện nào.
• Con từ 18 tuổi trở lên thuộc một trong ba diện: mất năng lực hành vi dân sự, người khuyết tật, hoặc không có khả năng lao động.
• Con đang học đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp hoặc học nghề, kể cả con từ 18 tuổi trở lên đang học bậc phổ thông, và không có thu nhập hoặc thu nhập bình quân tháng trong năm từ mọi nguồn không vượt mức do Bộ trưởng Bộ Tài chính quy định.

Riêng con lớp 12, nghị định ghi rõ được tính cả thời gian chờ kết quả thi từ tháng 6 đến tháng 9. Ba tháng này trước đây hay bị bỏ sót khi làm bảng lương.

Nhóm người thân trực hệ

Gồm vợ hoặc chồng của người nộp thuế; cha đẻ, mẹ đẻ, cha dượng, mẹ kế, cha nuôi, mẹ nuôi hợp pháp; cha vợ, mẹ vợ hoặc cha chồng, mẹ chồng.

Nhóm người khác không nơi nương tựa

Anh ruột, chị ruột, em ruột; ông bà nội, ông bà ngoại; cô ruột, dì ruột, cậu ruột, chú ruột, bác ruột; cháu ruột; và người phải trực tiếp nuôi dưỡng khác theo quy định của pháp luật.

Nhóm này có thêm hai ràng buộc: người đó phải đang sống cùng người nộp thuế, và người nộp thuế phải có nghĩa vụ nuôi dưỡng theo các Điều 104, 105 và 106 Luật Hôn nhân và gia đình.

Điều kiện thu nhập của hai nhóm sau

Nhóm người thân trực hệ và nhóm người khác không nơi nương tựa phải đáp ứng thêm điều kiện, và điều kiện khác nhau theo độ tuổi.

Người nộp thuế tự khai và tự chịu trách nhiệm

Khoản 5 Điều 47 giao cho người nộp thuế tự đăng ký số lượng người phụ thuộc kèm giấy tờ hợp pháp, và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính chính xác của việc đăng ký cùng thu nhập của người phụ thuộc. Hồ sơ xác định người phụ thuộc theo quy định của Bộ trưởng Bộ Tài chính.

Với doanh nghiệp, điều này có nghĩa: bộ phận nhân sự thu hồ sơ và đăng ký hộ, nhưng trách nhiệm về nội dung vẫn thuộc về người lao động. Nên có mẫu cam kết kèm hồ sơ để rõ ràng khi bị kiểm tra.

Khoản giảm trừ mới: y tế và giáo dục

Khoản 2 Điều 11 Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15 bổ sung một khoản giảm trừ chưa từng có: khoản chi cho y tế, giáo dục và đào tạo của chính người nộp thuế và của người phụ thuộc được trừ vào thu nhập trước khi tính thuế, theo mức do Chính phủ quy định.

Điều kiện đi kèm ở khoản 3: các khoản chi này phải đáp ứng yêu cầu về hóa đơn, chứng từ và không được chi trả từ nguồn khác. Nghĩa là phần viện phí đã được bảo hiểm chi trả hoặc học phí do công ty đài thọ thì không được tính lại vào đây.

Đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học

Khoản 1 Điều 11 giữ ba nhóm quen thuộc, và điểm phải nhớ là tổ chức nhận tiền phải hợp lệ.

• Đóng góp vào tổ chức, cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, người khuyết tật, người già không nơi nương tựa.
• Đóng góp vào quỹ từ thiện, quỹ nhân đạo, quỹ khuyến học.
• Đóng góp vào các tổ chức có chức năng huy động tài trợ được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật.

Tổ chức, cơ sở và quỹ nhận đóng góp phải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép thành lập hoặc công nhận, hoạt động vì mục đích từ thiện, nhân đạo, khuyến học và không vì mục tiêu lợi nhuận. Chuyển tiền ủng hộ cho một nhóm thiện nguyện tự phát thì không đủ điều kiện giảm trừ.

Việc nhân sự và kế toán nên làm mỗi đầu năm

• Rà lại danh sách người phụ thuộc của từng người lao động, đặc biệt các cháu vừa qua 18 tuổi.
• Với con đang học, xin lại giấy xác nhận của trường cho năm học mới.
• Với con vừa xong lớp 12, nhớ tính cả các tháng 6 đến 9 chờ kết quả thi.
• Với người phụ thuộc trong độ tuổi lao động, kiểm tra có kết luận giám định suy giảm khả năng lao động từ 81% hay chưa.
• Nhắc người lao động ký cam kết về tính chính xác của hồ sơ, vì trách nhiệm pháp lý thuộc về họ.
• Theo dõi văn bản của Chính phủ về mức giảm trừ chi phí y tế và giáo dục để áp dụng ngay khi có.

Với văn phòng làm lương cho nhiều khách, hồ sơ người phụ thuộc là thứ rời rạc nhất, mỗi năm lại phải xin bổ sung. Phần mềm kế toán VFRS lưu hồ sơ người phụ thuộc theo từng người lao động và báo hồ sơ hết hạn, xem tại <a href=”https://app.vfrs.vn” target=”_blank” rel=”noopener”>app.vfrs.vn. Kế toán muốn dùng AI để soát và bóc dữ liệu từ hồ sơ giấy thì có khoá học tại <a href=”https://ai.ketoanthue.net/” target=”_blank” rel=”noopener”>ai.ketoanthue.net.

Xem thêm: Chứng từ khấu trừ thuế thu nhập cá nhân: lập khi nào và ghi những gì