Hàng hóa dịch vụ không chịu thuế giá trị gia tăng và cách phân biệt với thuế suất 0%

Bài viết theo Điều 5 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 và Nghị định 181/2025/NĐ-CP

Xếp một mặt hàng vào diện không chịu thuế giá trị gia tăng có hệ quả lớn hơn nhiều so với việc chọn nhầm thuế suất. Không chịu thuế thì phần thuế đầu vào tương ứng cũng mất quyền khấu trừ, kéo theo cả cách hạch toán và cả cấu trúc giá bán.

Khác biệt căn bản với thuế suất 0%

Nhóm nông nghiệp

• Sản phẩm cây trồng, rừng trồng, chăn nuôi, thủy sản nuôi trồng và đánh bắt chưa chế biến thành sản phẩm khác hoặc chỉ qua sơ chế thông thường, do chính tổ chức, cá nhân tự sản xuất, đánh bắt bán ra, và ở khâu nhập khẩu.
• Sản phẩm giống vật nuôi theo pháp luật về chăn nuôi; vật liệu nhân giống cây trồng theo pháp luật về trồng trọt.
• Thức ăn chăn nuôi theo pháp luật về chăn nuôi; thức ăn thủy sản theo pháp luật về thủy sản.
• Sản phẩm muối sản xuất từ nước biển, muối mỏ tự nhiên, muối tinh, muối i-ốt mà thành phần chính là Na-tri-clo-rua.
• Tưới tiêu nước; cày bừa đất; nạo vét kênh mương nội đồng phục vụ sản xuất nông nghiệp; dịch vụ thu hoạch sản phẩm nông nghiệp.

Điểm dễ nhầm nhất nằm ở khoản 1. Điều kiện tự sản xuất, tự đánh bắt là bắt buộc. Doanh nghiệp thương mại mua nông sản chưa chế biến rồi bán lại thì đi theo Điều 9 và thuộc nhóm thuế suất 5%.

Nhóm tài chính, ngân hàng, chứng khoán

• Dịch vụ cấp tín dụng theo pháp luật về các tổ chức tín dụng, và các khoản phí nêu cụ thể trong hợp đồng vay vốn của Chính phủ Việt Nam với bên cho vay nước ngoài.
• Dịch vụ cho vay của người nộp thuế không phải tổ chức tín dụng.
• Kinh doanh chứng khoán: môi giới, tự doanh, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư, quản lý quỹ, quản lý danh mục đầu tư.
• Chuyển nhượng vốn, gồm chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ vốn đã đầu tư vào tổ chức kinh tế khác, chuyển nhượng chứng khoán, chuyển nhượng quyền góp vốn, kể cả bán doanh nghiệp mà bên mua kế thừa toàn bộ quyền và nghĩa vụ.
• Bán nợ, gồm bán khoản phải trả và khoản phải thu.
• Kinh doanh ngoại tệ.
• Sản phẩm phái sinh: hoán đổi lãi suất, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng tương lai, hợp đồng quyền chọn mua và chọn bán, và các sản phẩm phái sinh khác.
• Bán tài sản bảo đảm của khoản nợ của tổ chức do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ, được Chính phủ thành lập với chức năng mua bán nợ để xử lý nợ xấu của các tổ chức tín dụng Việt Nam.

Nhóm bảo hiểm

Bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm người học và các dịch vụ bảo hiểm khác liên quan đến con người. Bảo hiểm vật nuôi, bảo hiểm cây trồng và các dịch vụ bảo hiểm nông nghiệp khác. Bảo hiểm tàu thuyền, trang thiết bị và dụng cụ phục vụ trực tiếp đánh bắt thủy sản. Tái bảo hiểm. Bảo hiểm công trình, thiết bị dầu khí và tàu chứa dầu mang quốc tịch nước ngoài do nhà thầu dầu khí hoặc nhà thầu phụ nước ngoài thuê hoạt động tại vùng biển Việt Nam và vùng biển chồng lấn đặt dưới chế độ khai thác chung.

Nhóm y tế, giáo dục, văn hóa

• Dịch vụ y tế: khám bệnh, chữa bệnh, phòng bệnh cho người; sinh đẻ có kế hoạch; điều dưỡng sức khỏe, phục hồi chức năng; chăm sóc người cao tuổi và người khuyết tật, gồm cả chăm sóc y tế, dinh dưỡng, hoạt động văn hóa thể thao giải trí, vật lý trị liệu; vận chuyển người bệnh; cho thuê phòng bệnh, giường bệnh; xét nghiệm, chiếu, chụp; máu và chế phẩm máu dùng cho người bệnh. Gói dịch vụ chữa bệnh theo quy định của Bộ Y tế mà bao gồm cả thuốc thì khoản thu tiền thuốc trong gói đó cũng không chịu thuế.
• Dịch vụ thú y: khám bệnh, chữa bệnh, phòng bệnh cho vật nuôi.
• Dạy học, dạy nghề theo pháp luật về giáo dục và giáo dục nghề nghiệp.
• Dịch vụ tang lễ.
• Phát sóng truyền thanh, truyền hình bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước.
• Xuất bản, nhập khẩu, phát hành báo, tạp chí, bản tin, đặc san, sách chính trị, sách giáo khoa, giáo trình, sách văn bản pháp luật, sách khoa học kỹ thuật, sách phục vụ thông tin đối ngoại, sách in bằng chữ dân tộc thiểu số, tranh ảnh áp phích tuyên truyền cổ động, kể cả dạng băng, đĩa ghi tiếng ghi hình và dữ liệu điện tử; tiền và in tiền.
• Duy tu, sửa chữa, xây dựng bằng vốn đóng góp của nhân dân hoặc vốn viện trợ nhân đạo chiếm từ 50% tổng vốn công trình trở lên, đối với di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, công trình văn hóa nghệ thuật, công trình công cộng, cơ sở hạ tầng và nhà ở cho đối tượng chính sách xã hội.

Nhóm hàng nhập khẩu và thương mại đặc thù

• Máy móc, thiết bị, phụ tùng, vật tư trong nước chưa sản xuất được, nhập khẩu để dùng trực tiếp cho nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; hoặc để tìm kiếm thăm dò, phát triển mỏ dầu khí; máy bay, trực thăng, tàu lượn, giàn khoan, tàu thuyền trong nước chưa sản xuất được, nhập khẩu để tạo tài sản cố định hoặc thuê của nước ngoài.
• Sản phẩm quốc phòng, an ninh theo danh mục của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng và Bộ trưởng Bộ Công an; sản phẩm, dịch vụ nhập khẩu phục vụ công nghiệp quốc phòng, an ninh theo danh mục của Thủ tướng Chính phủ.
• Hàng hóa nhập khẩu trong trường hợp viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại; hàng hóa, dịch vụ bán cho tổ chức, cá nhân nước ngoài và tổ chức quốc tế để viện trợ cho Việt Nam.
• Hàng chuyển khẩu, quá cảnh qua lãnh thổ Việt Nam; hàng tạm nhập tái xuất; hàng tạm xuất tái nhập; nguyên liệu nhập khẩu để sản xuất, gia công hàng xuất khẩu theo hợp đồng ký với bên nước ngoài; hàng hóa, dịch vụ mua bán giữa nước ngoài với khu phi thuế quan và giữa các khu phi thuế quan với nhau.
• Vận chuyển hành khách công cộng bằng xe buýt, tàu điện, phương tiện thủy nội địa.
• Chuyển giao công nghệ theo Luật Chuyển giao công nghệ và chuyển nhượng quyền sở hữu trí tuệ.

Hai nhóm liên quan đến đất và nhà

• Chuyển quyền sử dụng đất.
• Nhà ở thuộc tài sản công do Nhà nước bán cho người đang thuê.

Việc cần làm trong sổ sách

• Gắn nhãn không chịu thuế ngay ở danh mục hàng hóa dịch vụ, đừng để tới lúc lập hóa đơn mới quyết định.
• Với doanh nghiệp có cả hàng chịu thuế và hàng không chịu thuế, dựng tài khoản chi tiết để hạch toán riêng thuế đầu vào của hai mảng.
• Kiểm tra nông sản đang bán ra là hàng tự sản xuất hay hàng mua đi bán lại, vì hai trường hợp đi hai đường khác nhau.
• Đọc kỹ bản chất hợp đồng chuyển nhượng vốn, tránh trường hợp thực chất là bán tài sản hoặc sang tay dự án.
• Với thuế đầu vào của phần không chịu thuế, ghi nhận vào chi phí hoặc nguyên giá tài sản cố định ngay trong kỳ.

Việc gắn đúng nhãn thuế cho từng mặt hàng ngay từ danh mục là cách rẻ nhất để tránh sai hàng loạt. Phần mềm kế toán VFRS cho gắn nhãn không chịu thuế ở mức mặt hàng và tự tách thuế đầu vào theo hai mảng, xem tại <a href=”https://app.vfrs.vn” target=”_blank” rel=”noopener”>app.vfrs.vn.

Xem thêm: Khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào: ba điều kiện và cách xử lý sai sót