02/09/2026
Sàn giao dịch các-bon trong nước vận hành trên hạ tầng chứng khoán, nên cách canh giữ nó cũng mượn nguyên bộ máy giám sát của thị trường chứng khoán. Thông tư 48/2026/TT-BTC hiệu lực từ 12/05/2026 dựng ba tầng giám sát và đặt một mốc thời gian rất ngắn: 24 giờ để báo cáo giao dịch có dấu hiệu vi phạm.
- Ba tầng giám sát: thành viên giao dịch các-bon, Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội, Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam.
- Giao dịch bất thường là giao dịch chạm vào tiêu chí giám sát do Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam ban hành.
- Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam phải báo Ủy ban Chứng khoán Nhà nước trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.
- Tin đồn là một nguồn thông tin giám sát chính thức, và tung tin đồn sai sự thật để thao túng giá là hành vi bị soi.
- Báo cáo gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước dưới cả hình thức văn bản giấy và văn bản điện tử.
Ai giám sát ai
| Chủ thể giám sát | Giám sát cái gì | Báo cáo lên ai |
|---|---|---|
| Thành viên giao dịch các-bon | hoạt động giao dịch của các chủ thể mở tài khoản hoặc giao dịch tại thành viên đó | Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam và Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội |
| Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội | dữ liệu giao dịch từ hệ thống giao dịch các-bon, báo cáo giám sát của thành viên, tài liệu của đối tượng giám sát, thông tin trên phương tiện thông tin đại chúng và tin đồn thu thập được | Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam, về các giao dịch bất thường và giao dịch có dấu hiệu vi phạm |
| Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam | báo cáo giám sát và dữ liệu giao dịch của Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội, báo cáo của thành viên và đối tượng giám sát, thông tin công khai và tin đồn | Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, về các giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật |
| Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam | thành viên lưu ký các-bon trong việc tuân thủ quy định về lưu ký và thanh toán giao dịch | Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, khi phát hiện dấu hiệu vi phạm |
Đối tượng bị giám sát là các chủ thể tham gia giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước theo Điều 7 Nghị định 29/2026/NĐ-CP. Doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải và đem hạn ngạch, tín chỉ ra giao dịch nằm trong nhóm này.
Ba khái niệm cần phân biệt
- Tiêu chí giám sát giao dịch là nội dung và các tham số cụ thể do Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam ban hành, sau khi có ý kiến của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
- Giao dịch bất thường là giao dịch chạm vào tiêu chí giám sát đó. Đây là một kết quả máy móc, chưa hàm ý sai phạm.
- Giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật là giao dịch bất thường được Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam hoặc Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội phân tích rồi xác định là có dấu hiệu vi phạm.
Thông tư còn định nghĩa cả tin đồn: thông tin chưa được cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xác nhận, kiểm chứng, liên quan đến tổ chức sở hữu hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon, hoặc liên quan đến chính hạn ngạch, tín chỉ và giao dịch trên hệ thống. Tin đồn được liệt kê thẳng vào danh sách nguồn thông tin phục vụ giám sát.
Hành vi bị soi kỹ nhất
Cấu kết, lôi kéo người khác mua bán, hoặc dùng các phương pháp giao dịch khác, hoặc kết hợp tung tin đồn sai sự thật và cung cấp thông tin sai lệch, nhằm thao túng giá hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon trên sàn trong nước.
Các hành vi vi phạm khác về giao dịch hạn ngạch và tín chỉ các-bon trên sàn theo quy định của pháp luật.
Cách mô tả hành vi ở đây mượn gần như nguyên văn ngôn ngữ chống thao túng của thị trường chứng khoán. Doanh nghiệp tham gia sàn các-bon nên đọc phần này với tâm thế của một tổ chức niêm yết, tức là kiểm soát chặt phát ngôn ra bên ngoài về lượng hạn ngạch nắm giữ và ý định mua bán.
Mốc 24 giờ và cách gửi báo cáo
- Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước báo cáo giám sát giao dịch có dấu hiệu vi phạm pháp luật trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện.
- Báo cáo phải phân tích riêng từng vụ việc, nêu rõ dấu hiệu vi phạm và kiến nghị biện pháp xử lý.
- Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam cũng chịu mốc 24 giờ với dấu hiệu vi phạm của thành viên lưu ký các-bon.
- Thành viên giao dịch các-bon gửi báo cáo giám sát định kỳ, đột xuất và theo yêu cầu cho hai Sở, nội dung cụ thể theo Quy chế của Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam.
- Thành viên lưu ký các-bon gửi báo cáo định kỳ, đột xuất và theo yêu cầu cho Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam.
- Báo cáo gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước thực hiện dưới cả hình thức văn bản giấy và văn bản điện tử; bản điện tử gửi qua hệ thống phần mềm thông tin báo cáo chuyên dùng.
Nghĩa vụ của bên bị giám sát
- Phối hợp với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, hai Sở giao dịch chứng khoán, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, thành viên giao dịch các-bon và cơ quan có thẩm quyền khi có yêu cầu.
- Cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu, dữ liệu và giải trình theo yêu cầu của hai Sở khi thực hiện giám sát.
- Cung cấp đầy đủ thông tin, tài liệu, dữ liệu, giải trình và đến làm việc theo yêu cầu của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khi cơ quan này kiểm tra.
Thành viên giao dịch các-bon còn phải bảo đảm mọi lệnh đặt vào hệ thống là lệnh của tài khoản đã được Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam đăng ký thông tin lưu ký.
Thông tư 48/2026/TT-BTC có hiệu lực từ khi nào?
Từ ngày 12/05/2026, cùng ngày ban hành.
Giao dịch bất thường có phải là vi phạm không?
Giao dịch bất thường chỉ là giao dịch chạm vào tiêu chí giám sát. Việc xác định có dấu hiệu vi phạm pháp luật là bước phân tích tiếp theo của Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam hoặc Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội.
Báo cáo dấu hiệu vi phạm phải gửi trong bao lâu?
Trong vòng 24 giờ kể từ khi phát hiện, gửi Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Tin đồn có được dùng làm căn cứ giám sát không?
Thông tư liệt kê tin đồn là một nguồn thông tin để hai Sở kết hợp với dữ liệu giao dịch nhằm kịp thời phát hiện giao dịch bất thường.
Ai ban hành tiêu chí giám sát giao dịch?
Sở giao dịch chứng khoán Việt Nam ban hành, sau khi có ý kiến của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.
Doanh nghiệp mua bán hạn ngạch có nằm trong diện giám sát không?
Đối tượng giám sát là các chủ thể tham gia giao dịch trên sàn theo Điều 7 Nghị định 29/2026/NĐ-CP, trong đó có doanh nghiệp được phân bổ hạn ngạch phát thải.
Xem thêm: Sàn giao dịch các-bon trong nước
Xem thêm: Hạn ngạch phát thải khí nhà kính
- Thông tư 48/2026/TT-BTC hướng dẫn giám sát giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon trên sàn giao dịch các-bon trong nước, hiệu lực từ 12/05/2026
- Nghị định 29/2026/NĐ-CP về sàn giao dịch các-bon trong nước
- Nghị định 119/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP quy định giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và bảo vệ tầng ô-dôn
- Nghị định 83/2026/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 06/2022/NĐ-CP đã được sửa đổi bởi Nghị định 119/2025/NĐ-CP, hiệu lực từ 23/03/2026
