Giải quyết tranh chấp trong đầu tư kinh doanh

Bài viết theo Luật Đầu tư 2025 số 143/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 01/03/2026

Chọn nơi xử tranh chấp phụ thuộc vào tư cách của các bên. Nhà đầu tư kiện nhau thì cửa mở rộng, còn nhà đầu tư nước ngoài kiện cơ quan nhà nước thì cửa hẹp lại.

Thương lượng và hòa giải đi trước

Tranh chấp liên quan đến hoạt động đầu tư kinh doanh tại Việt Nam được giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải. Chỉ khi thương lượng, hòa giải không thành thì tranh chấp mới được đưa ra Trọng tài hoặc Tòa án.

Ba nhóm tranh chấp

Các bên tranh chấp	Nơi giải quyết
Nhà đầu tư trong nước, tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài với nhau, hoặc với cơ quan nhà nước có thẩm quyền	Trọng tài Việt Nam hoặc Tòa án Việt Nam
Giữa các nhà đầu tư, trong đó có ít nhất một bên là nhà đầu tư nước ngoài hoặc tổ chức kinh tế thuộc điểm a, b, c khoản 1 Điều 20	Năm lựa chọn, xem danh sách bên dưới
Nhà đầu tư nước ngoài với cơ quan nhà nước có thẩm quyền	Trọng tài Việt Nam hoặc Tòa án Việt Nam, trừ khi hợp đồng hoặc điều ước quốc tế quy định khác

Năm lựa chọn cho tranh chấp có yếu tố nước ngoài

Tòa án Việt Nam.
Trọng tài Việt Nam.
Trọng tài nước ngoài.
Trọng tài quốc tế.
Trọng tài do các bên tranh chấp thỏa thuận thành lập.

Kiện nhà nước thì cửa hẹp hơn kiện đối tác

Tranh chấp giữa các nhà đầu tư có yếu tố nước ngoài được chọn trong năm cửa, gồm cả trọng tài nước ngoài.

Tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài với cơ quan nhà nước quay về Trọng tài Việt Nam hoặc Tòa án Việt Nam.

Lối mở duy nhất cho nhóm sau nằm ở thỏa thuận trong hợp đồng hoặc ở điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Bởi vậy điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng với cơ quan nhà nước cần được đàm phán ngay từ đầu.

Khi nào doanh nghiệp Việt bị xếp cùng nhóm nước ngoài

Có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ, hoặc có đa số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài với công ty hợp danh.
Có tổ chức kinh tế thuộc nhóm trên nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
Có nhà đầu tư nước ngoài cùng tổ chức kinh tế thuộc nhóm trên nắm giữ trên 50% vốn điều lệ.
Ba trường hợp này lấy theo điểm a, b, c khoản 1 Điều 20 của Luật Đầu tư.

Việc cần làm

Xác định tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong công ty mình, mốc quyết định là trên 50% vốn điều lệ.
Soạn điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng trước khi ký, thay vì chờ tới lúc phát sinh.
Hợp đồng có đối tác nước ngoài thì chốt rõ chọn cửa nào trong năm cửa.
Hợp đồng với cơ quan nhà nước thì cân nhắc thỏa thuận riêng, vì đó là lối mở duy nhất.
Rà các điều ước quốc tế liên quan tới quốc tịch của nhà đầu tư.
Lưu đầy đủ biên bản thương lượng, hòa giải, vì đây là bước đi trước theo luật.
Chuẩn bị hồ sơ chứng minh cơ cấu sở hữu để xác định đúng nhóm tranh chấp.

Có bắt buộc thương lượng trước khi kiện không?

Tranh chấp được giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải. Trường hợp không thương lượng, hòa giải được thì mới đưa ra Trọng tài hoặc Tòa án.

Hai doanh nghiệp Việt Nam tranh chấp thì xử ở đâu?

Trọng tài Việt Nam hoặc Tòa án Việt Nam.

Có đối tác nước ngoài thì được chọn trọng tài nước ngoài không?

Được. Tranh chấp giữa các nhà đầu tư mà có ít nhất một bên là nhà đầu tư nước ngoài được chọn Tòa án Việt Nam, Trọng tài Việt Nam, Trọng tài nước ngoài, Trọng tài quốc tế hoặc trọng tài do các bên thỏa thuận thành lập.

Nhà đầu tư nước ngoài kiện cơ quan nhà nước thì ở đâu?

Trọng tài Việt Nam hoặc Tòa án Việt Nam, trừ trường hợp có thỏa thuận khác theo hợp đồng hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên có quy định khác.

Công ty Việt Nam có vốn nước ngoài thì thuộc nhóm nào?

Tùy tỷ lệ sở hữu. Nhà đầu tư nước ngoài nắm trên 50% vốn điều lệ thì công ty thuộc nhóm tại điểm a khoản 1 Điều 20 và được xếp vào nhóm tranh chấp có yếu tố nước ngoài.

Mốc tỷ lệ sở hữu là bao nhiêu?

Trên 50% vốn điều lệ.

Công ty hợp danh xác định theo tiêu chí nào?

Theo việc có đa số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài.