02/09/2026
Doanh nghiệp nhận gia công cho đối tác, nguyên liệu do bên đặt cung cấp. Câu hỏi kế toán gặp ngay: nguyên liệu đó có vào kho của mình không, doanh thu ghi bao nhiêu, và phần nguyên liệu dư sau khi hoàn thành xử lý thế nào. Luật Thương mại phân định rõ quyền và nghĩa vụ hai bên.
- Bên nhận gia công hưởng thù lao, không phải doanh thu bán sản phẩm.
- Hợp đồng gia công phải lập thành văn bản hoặc hình thức có giá trị pháp lý tương đương.
- Bên đặt gia công nhận lại toàn bộ sản phẩm, máy móc, nguyên liệu và cả phế liệu sau thanh lý.
- Gia công cho nước ngoài được miễn thuế nhập khẩu với vật tư tạm nhập theo định mức.
- Thù lao có thể nhận bằng tiền hoặc bằng chính sản phẩm gia công, máy móc, thiết bị.
Bản chất của quan hệ gia công
Điều 178 Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11 định nghĩa gia công trong thương mại là hoạt động mà bên nhận gia công sử dụng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hoặc nhiều công đoạn trong quá trình sản xuất theo yêu cầu của bên đặt gia công, để hưởng thù lao.
Bên nhận gia công bán công sức và công đoạn sản xuất. Sản phẩm hoàn thành thuộc về bên đặt gia công. Doanh thu của bên nhận là khoản thù lao gia công. Nguyên liệu do bên đặt cung cấp thuộc sở hữu bên đặt, được theo dõi như vật tư nhận giữ hộ.
Điều 179 yêu cầu hợp đồng gia công phải được lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương.
Hàng hóa nào được gia công
Khoản 1 Điều 180 Luật Thương mại 2005 mở rộng phạm vi: tất cả các loại hàng hóa đều có thể được gia công, trừ hàng hóa thuộc diện cấm kinh doanh.
Khoản 2 nêu ngoại lệ với gia công cho thương nhân nước ngoài để tiêu thụ ở nước ngoài: hàng hóa thuộc diện cấm kinh doanh, cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu vẫn có thể được gia công nếu được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép.
Quyền và nghĩa vụ hai bên
| Bên đặt gia công | Bên nhận gia công |
|---|---|
| Giao nguyên liệu, vật liệu theo hợp đồng hoặc giao tiền để mua vật liệu theo số lượng, chất lượng, mức giá thỏa thuận | Cung ứng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu theo thỏa thuận về số lượng, chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật và giá |
| Nhận lại toàn bộ sản phẩm gia công, máy móc, thiết bị cho thuê hoặc cho mượn, nguyên liệu, phụ liệu, vật tư, phế liệu sau khi thanh lý hợp đồng | Nhận thù lao gia công và các chi phí hợp lý khác |
| Bán, tiêu hủy, tặng biếu tại chỗ sản phẩm, máy móc, vật tư dư thừa, phế phẩm, phế liệu theo thỏa thuận và phù hợp quy định pháp luật | Gia công cho tổ chức, cá nhân nước ngoài được xuất khẩu tại chỗ sản phẩm, máy móc, vật tư dư thừa theo ủy quyền của bên đặt |
| Cử người đại diện kiểm tra, giám sát việc gia công; cử chuyên gia hướng dẫn kỹ thuật và kiểm tra chất lượng | Gia công cho nước ngoài được miễn thuế nhập khẩu với máy móc, thiết bị, nguyên liệu, phụ liệu, vật tư tạm nhập khẩu theo định mức |
| Chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa gia công và vật tư chuyển giao | Chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của hoạt động gia công khi hàng hóa thuộc diện cấm kinh doanh, cấm xuất khẩu, cấm nhập khẩu |
Khoản 2 Điều 181 đáng chú ý với kế toán: bên đặt gia công nhận lại cả phế liệu sau khi thanh lý hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Muốn giữ lại phần phế liệu để bán, bên nhận gia công phải có điều khoản riêng trong hợp đồng.
Thù lao gia công
Khoản 1 Điều 183 Luật Thương mại 2005 cho phép bên nhận gia công nhận thù lao bằng tiền, hoặc bằng sản phẩm gia công, máy móc, thiết bị dùng để gia công.
Nhận thù lao bằng hiện vật kéo theo nghĩa vụ về hóa đơn và xác định giá trị. Doanh nghiệp cần thỏa thuận rõ cách xác định giá trị hiện vật ngay trong hợp đồng.
Nguyên liệu bên đặt gửi sang có ghi vào hàng tồn kho của bên nhận không?
Nguyên liệu thuộc sở hữu bên đặt gia công nên bên nhận theo dõi như vật tư nhận giữ hộ, gia công, không tính vào hàng tồn kho thuộc sở hữu của mình.
Doanh thu của bên nhận gia công là bao nhiêu?
Là khoản thù lao gia công cùng các chi phí hợp lý khác theo khoản 2 Điều 182 Luật Thương mại 2005, không phải giá trị sản phẩm hoàn thành.
Nguyên liệu dư sau khi gia công xong xử lý thế nào?
Khoản 2 Điều 181 quy định bên đặt gia công nhận lại nguyên liệu, phụ liệu, vật tư và phế liệu sau khi thanh lý hợp đồng, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Khoản 3 cho phép bán, tiêu hủy, tặng biếu tại chỗ theo thỏa thuận và phù hợp quy định pháp luật.
Gia công cho nước ngoài có được miễn thuế nhập khẩu không?
Khoản 4 Điều 182 Luật Thương mại 2005 nêu bên nhận gia công được miễn thuế nhập khẩu đối với máy móc, thiết bị, nguyên liệu, phụ liệu, vật tư tạm nhập khẩu theo định mức để thực hiện hợp đồng gia công, theo quy định của pháp luật về thuế.
Hợp đồng gia công miệng có giá trị không?
Điều 179 Luật Thương mại 2005 yêu cầu hợp đồng gia công phải lập thành văn bản hoặc bằng hình thức khác có giá trị pháp lý tương đương.
- Luật Thương mại 2005 số 36/2005/QH11, các điều từ 178 đến 183
