Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Vốn hóa chi phí đi vay đẩy chi phí sang tương lai và làm đẹp lợi nhuận năm nay, nên đây là chỗ được soi kỹ. Thông tư 99 đặt hai điều kiện lọc và hai trường hợp loại thẳng, trong đó có một điều kiện gắn với tiến độ dự án mà nhiều nơi không để ý.
- Chỉ chi phí liên quan trực tiếp, tức cần thiết và không thể tránh được, mới được vốn hóa.
- Quá trình đầu tư xây dựng phải không bị gián đoạn một cách bất thường do chậm triển khai hoặc chậm tiến độ so với thời gian dự kiến.
- Chi phí đi vay ngoài lãi vay như thẩm định, kiểm toán, lập hồ sơ vay, thu xếp khoản vay thì vào chi phí tài chính.
- Ngoại lệ: các chi phí đó phát sinh từ khoản vay riêng cho tài sản dở dang và thỏa mãn Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 thì được vốn hóa.
- Vay để đầu tư vào công ty con, liên doanh, liên kết thì chi phí đi vay không được vốn hóa.
- Lãi tiền gửi từ vốn vay riêng cho tài sản dở dang không ghi vào doanh thu tài chính.
- Mua tài sản trả chậm: nguyên giá lấy theo giá trả tiền ngay, phần lãi tách riêng.
- Dự án không thể tiếp tục triển khai thì đánh giá khả năng thu hồi, phần chênh lệch vào kết quả kinh doanh trong kỳ.
Hai điều kiện để được vốn hóa
| Điều kiện | Nội dung |
|---|---|
| Liên quan trực tiếp | Là những chi phí cần thiết và không thể tránh được khi thực hiện hoạt động đầu tư xây dựng cơ bản tài sản cố định, bất động sản đầu tư |
| Không gián đoạn bất thường | Quá trình đầu tư xây dựng tài sản dở dang không bị gián đoạn một cách bất thường do chậm triển khai hoặc chậm tiến độ so với thời gian xây dựng dự kiến |
Điều kiện thứ hai gắn trực tiếp với tiến độ. Dự án dừng thi công nhiều tháng vì thiếu vốn, vướng thủ tục hay chờ giải phóng mặt bằng thuộc diện gián đoạn bất thường.
Chi phí phát sinh trong giai đoạn gián đoạn đó không được cộng vào giá trị tài sản, mà phải đưa vào chi phí trong kỳ.
Vì vậy hồ sơ dự án cần lưu tiến độ dự kiến và biên bản ghi nhận các giai đoạn tạm dừng, làm căn cứ tách phần được vốn hóa với phần không được.
Việc xác định nội dung chi phí đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện theo pháp luật về quản lý chi phí đầu tư xây dựng hiện hành. Kế toán không tự định nghĩa lại phạm vi chi phí này.
Chi phí đi vay ngoài lãi vay
Đây là nhóm bị hiểu nhầm nhiều nhất. Các khoản như chi phí thẩm định, kiểm toán, lập hồ sơ vay vốn, chi phí thu xếp khoản vay mặc định vào chi phí tài chính, không vào giá trị tài sản.
| Tình huống | Xử lý |
|---|---|
| Chi phí đi vay ngoài lãi vay, khoản vay thông thường | Hạch toán vào chi phí tài chính |
| Chi phí đi vay ngoài lãi vay, phát sinh từ khoản vay riêng cho mục đích đầu tư, xây dựng hoặc sản xuất tài sản dở dang, thỏa mãn điều kiện Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 | Được vốn hóa |
| Vay để đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh, liên kết | Chi phí đi vay không được vốn hóa |
Dòng cuối là quy tắc tuyệt đối, Thông tư không đặt ngoại lệ. Lý do nằm ở bản chất: khoản đầu tư vào công ty con, liên doanh, liên kết là tài sản tài chính, khác với tài sản dở dang đang được xây dựng để đưa vào sử dụng.
Lãi tiền gửi từ vốn vay riêng
Doanh nghiệp vay riêng cho một dự án, tiền giải ngân chưa dùng hết thì gửi ngân hàng lấy lãi. Khoản lãi đó không ghi vào doanh thu hoạt động tài chính.
Lý do: theo nguyên tắc tài khoản 515, lãi tiền gửi phát sinh từ vốn vay riêng cho tài sản dở dang được giảm trừ vào chi phí đi vay được vốn hóa. Ghi vào doanh thu tài chính vừa thổi phồng doanh thu, vừa làm giá trị tài sản cao hơn thực tế.
Mua tài sản trả chậm, trả góp
Nguyên giá tài sản cố định, bất động sản đầu tư mua trả chậm xác định theo giá mua trả tiền ngay, cộng các chi phí liên quan trực tiếp tính đến thời điểm đưa tài sản vào trạng thái có khả năng hoạt động, không gồm các khoản thuế được hoàn lại.
Phần lãi trả chậm, trả góp hạch toán vào chi phí tài chính của từng kỳ, hoặc vốn hóa theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16.
| Hợp đồng | Cách xác định phần lãi |
|---|---|
| Có ghi rõ khoản lãi trả chậm, trả góp | Căn cứ hợp đồng để xác định và tách riêng phần lãi của từng kỳ |
| Không ghi rõ và thời hạn trả chậm trên 12 tháng | Bắt buộc tách riêng phần lãi. Căn cứ chênh lệch giữa giá mua trả chậm với giá mua trả tiền ngay để xác định lãi suất ngầm định và phần lãi trả chậm |
Hợp đồng mua thiết bị trả trong 24 tháng mà chỉ ghi tổng giá, không tách lãi, thì doanh nghiệp bắt buộc phải tự tách bằng lãi suất ngầm định.
Ghi hết tổng giá vào nguyên giá làm tài sản cao hơn thực tế và khấu hao cả phần lãi, đồng thời làm mất chi phí tài chính của các kỳ.
Thông tin về tiền lãi trả chậm, trả góp khi mua tài sản phải được theo dõi chi tiết. Định kỳ căn cứ khoản lãi đó ghi tăng nợ phải trả người bán tương ứng với chi phí tài chính từng kỳ.
Khi dự án không thể tiếp tục
Với công trình, hạng mục công trình mà doanh nghiệp đang đầu tư xây dựng hoặc hợp tác kinh doanh để đầu tư xây dựng nhưng không thể tiếp tục triển khai, doanh nghiệp phải căn cứ tình hình thực tiễn để đánh giá khả năng thu hồi của các khoản chi phí đã bỏ ra.
Phần chênh lệch nếu có được hạch toán vào kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ, tức ghi nhận lỗ ngay tại kỳ đánh giá.
Cách theo dõi trên sổ
- Tài khoản 241 mở chi tiết theo từng công trình, hạng mục công trình.
- Mỗi hạng mục hạch toán chi tiết từng nội dung chi phí đầu tư xây dựng cơ bản.
- Theo dõi lũy kế từ khi khởi công đến khi công trình hoàn thành ở trạng thái có khả năng hoạt động theo cách thức dự định của doanh nghiệp và được nghiệm thu.
- Lưu tiến độ dự kiến và biên bản các giai đoạn tạm dừng để tách phần chi phí được vốn hóa.
- Với khoản vay riêng, theo dõi riêng lãi tiền gửi phát sinh để giảm trừ vào chi phí đi vay được vốn hóa.
- Với tài sản mua trả chậm, lưu bảng tính lãi suất ngầm định khi hợp đồng không ghi rõ phần lãi.
Chi phí thu xếp khoản vay có được cộng vào giá trị công trình không?
Mặc định là không, hạch toán vào chi phí tài chính. Chỉ khi các chi phí đi vay này phát sinh từ khoản vay riêng cho mục đích đầu tư, xây dựng hoặc sản xuất tài sản dở dang và thỏa mãn điều kiện tại Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 thì mới được vốn hóa.
Vay tiền để góp vốn vào công ty con, lãi vay có được vốn hóa không?
Không. Thông tư 99 nêu rõ trường hợp đi vay để đầu tư vào công ty con, công ty liên doanh, liên kết thì chi phí đi vay không được vốn hóa.
Dự án dừng thi công nửa năm thì chi phí giai đoạn đó xử lý thế nào?
Điều kiện vốn hóa đòi hỏi quá trình đầu tư xây dựng tài sản dở dang không bị gián đoạn một cách bất thường do chậm triển khai hoặc chậm tiến độ so với thời gian xây dựng dự kiến. Giai đoạn gián đoạn bất thường không đáp ứng điều kiện, nên chi phí phát sinh trong giai đoạn đó không được vốn hóa.
Tiền vay chưa dùng đem gửi ngân hàng, lãi ghi vào đâu?
Lãi tiền gửi phát sinh từ vốn vay riêng cho tài sản dở dang không ghi vào doanh thu hoạt động tài chính, mà được giảm trừ vào chi phí đi vay được vốn hóa.
Mua máy trả góp 24 tháng, hợp đồng chỉ ghi tổng giá thì làm sao?
Bắt buộc phải tách riêng phần lãi trả chậm, trả góp. Doanh nghiệp căn cứ chênh lệch giữa giá mua trả chậm với giá mua trả tiền ngay để xác định lãi suất ngầm định, từ đó tính phần lãi để ghi nhận và hạch toán.
Nguyên giá tài sản mua trả chậm lấy số nào?
Giá mua trả tiền ngay cộng các chi phí liên quan trực tiếp được tính vào nguyên giá tính đến thời điểm đưa tài sản vào trạng thái có khả năng hoạt động theo cách thức dự định của doanh nghiệp, không bao gồm các khoản thuế được hoàn lại.
Dự án bỏ dở thì chi phí đã bỏ ra xử lý ra sao?
Doanh nghiệp căn cứ tình hình thực tiễn để đánh giá khả năng thu hồi của các khoản chi phí đầu tư xây dựng cơ bản đã bỏ ra, phần chênh lệch nếu có được hạch toán vào kết quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ.
Chi phí đầu tư xây dựng cơ bản theo dõi đến thời điểm nào?
Theo dõi lũy kế từ khi khởi công đến khi công trình, hạng mục công trình hoàn thành ở trạng thái có khả năng hoạt động theo cách thức dự định của doanh nghiệp và được nghiệm thu.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, Tài khoản 241, Tài khoản 515 và phần nguyên tắc kế toán tài sản cố định
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 16 Chi phí đi vay
