02/09/2026
Doanh nghiệp thuê một công ty dịch vụ kế toán làm sổ sách suốt năm, rồi năm sau thuê chính công ty đó kiểm toán báo cáo tài chính. Hợp đồng kiểm toán này vi phạm quy định về tính độc lập, và báo cáo kiểm toán phát hành ra có nguy cơ bị coi là không hợp lệ.
- Doanh nghiệp kiểm toán không được kiểm toán cho đơn vị mà mình đang hoặc đã ghi sổ, lập báo cáo tài chính trong năm trước liền kề.
- Quan hệ góp vốn, cổ phần giữa hai bên làm mất tính độc lập.
- Quan hệ gia đình của người quản lý cũng thuộc diện bị cấm.
- Hai bên có cùng người sáng lập thì không được ký hợp đồng kiểm toán.
- Quy định áp dụng tương tự cho chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam.
Bảy trường hợp bị cấm
Khoản 1 Điều 30 Luật Kiểm toán độc lập 2011 số 67/2011/QH12 liệt kê các trường hợp doanh nghiệp kiểm toán không được thực hiện kiểm toán:
| Nhóm | Nội dung |
|---|---|
| Đã làm dịch vụ kế toán | Đang thực hiện hoặc đã thực hiện trong năm trước liền kề công việc ghi sổ kế toán, lập báo cáo tài chính hoặc kiểm toán nội bộ cho đơn vị được kiểm toán |
| Dịch vụ khác ảnh hưởng tính độc lập | Đang hoặc đã thực hiện trong năm trước liền kề các dịch vụ khác có ảnh hưởng đến tính độc lập theo chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán |
| Góp vốn, quan hệ kinh tế | Thành viên tham gia cuộc kiểm toán, người quản lý, điều hành của doanh nghiệp kiểm toán là thành viên, cổ đông sáng lập hoặc mua cổ phần, góp vốn vào đơn vị được kiểm toán, hoặc có quan hệ kinh tế, tài chính khác |
| Quan hệ gia đình chiều thứ nhất | Người quản lý, điều hành doanh nghiệp kiểm toán có bố, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột là thành viên, cổ đông sáng lập hoặc góp vốn có ảnh hưởng đáng kể tại đơn vị được kiểm toán, hoặc là người quản lý, điều hành, thành viên ban kiểm soát, kế toán trưởng của đơn vị đó |
| Quan hệ gia đình chiều ngược | Người quản lý, điều hành, thành viên ban kiểm soát hoặc kế toán trưởng của đơn vị được kiểm toán đồng thời là người góp vốn và có ảnh hưởng đáng kể đối với doanh nghiệp kiểm toán |
| Cùng người sáng lập | Doanh nghiệp kiểm toán và đơn vị được kiểm toán có cùng một cá nhân hoặc doanh nghiệp, tổ chức thành lập hoặc tham gia thành lập |
| Kiểm toán ngược | Đơn vị được kiểm toán đã thực hiện trong năm trước liền kề hoặc đang thực hiện kiểm toán báo cáo tài chính cho chính doanh nghiệp kiểm toán |
Ngoài bảy nhóm trên, điểm h khoản 1 để mở cho các trường hợp khác theo quy định của pháp luật.
Mốc thời gian một năm trước liền kề
Hai nhóm đầu tiên đều dùng cụm đang thực hiện hoặc đã thực hiện trong năm trước liền kề. Việc chấm dứt hợp đồng dịch vụ kế toán ngay trước khi ký hợp đồng kiểm toán không gỡ được điều cấm này.
Công ty dịch vụ vừa làm kế toán vừa có mảng kiểm toán. Muốn nhận kiểm toán cho một khách hàng, đơn vị đó phải ngừng dịch vụ kế toán cho khách hàng ít nhất từ năm trước liền kề của năm được kiểm toán.
Hai chiều của quan hệ gia đình và góp vốn
Luật đặt điều cấm theo cả hai chiều. Chiều thứ nhất: người quản lý bên kiểm toán có người thân giữ vị trí quan trọng hoặc góp vốn đáng kể ở bên được kiểm toán. Chiều ngược lại: người quản lý, thành viên ban kiểm soát hoặc kế toán trưởng bên được kiểm toán lại góp vốn và có ảnh hưởng đáng kể tại doanh nghiệp kiểm toán.
Phạm vi người thân được xác định rõ: bố, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột. Vị trí ở đơn vị được kiểm toán gồm thành viên hoặc cổ đông sáng lập, người góp vốn có ảnh hưởng đáng kể, người quản lý, điều hành, thành viên ban kiểm soát và kế toán trưởng.
Chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài
Khoản 2 Điều 30 Luật Kiểm toán độc lập 2011 áp dụng bộ quy định tương tự cho chi nhánh doanh nghiệp kiểm toán nước ngoài tại Việt Nam, bắt đầu cũng bằng trường hợp đang thực hiện hoặc đã thực hiện trong năm trước liền kề công việc ghi sổ kế toán, lập báo cáo tài chính hoặc kiểm toán nội bộ cho đơn vị được kiểm toán.
Doanh nghiệp cần kiểm tra gì trước khi ký hợp đồng kiểm toán?
Rà lại các dịch vụ đã thuê đơn vị kiểm toán đó trong năm trước liền kề, đặc biệt là dịch vụ kế toán, lập báo cáo tài chính, kiểm toán nội bộ. Đồng thời rà quan hệ góp vốn và quan hệ gia đình giữa người quản lý hai bên theo Điều 30 Luật Kiểm toán độc lập 2011.
Thuê tư vấn thuế từ công ty kiểm toán có bị cấm không?
Điểm b khoản 1 Điều 30 Luật Kiểm toán độc lập 2011 không liệt kê tên từng dịch vụ mà đặt tiêu chí: dịch vụ có ảnh hưởng đến tính độc lập của kiểm toán viên hành nghề và doanh nghiệp kiểm toán theo chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp kế toán, kiểm toán. Cần đối chiếu dịch vụ cụ thể với chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Kế toán trưởng có cổ phần nhỏ ở công ty kiểm toán thì sao?
Điều cấm gắn với việc góp vốn và có ảnh hưởng đáng kể đối với doanh nghiệp kiểm toán. Doanh nghiệp cần xác định mức độ ảnh hưởng theo quy định liên quan, thay vì chỉ nhìn vào việc có hay không có cổ phần.
Ký hợp đồng kiểm toán trong trường hợp bị cấm thì hậu quả thế nào?
Hợp đồng vi phạm quy định về tính độc lập, doanh nghiệp kiểm toán chịu trách nhiệm theo pháp luật về kiểm toán độc lập và có thể bị xử phạt vi phạm hành chính. Với đơn vị được kiểm toán, báo cáo kiểm toán từ hợp đồng đó không đáp ứng yêu cầu về đơn vị kiểm toán độc lập.
Đổi kiểm toán viên trong cùng công ty kiểm toán có gỡ được điều cấm không?
Không với các trường hợp đặt ở cấp doanh nghiệp, chẳng hạn việc đã làm dịch vụ kế toán trong năm trước liền kề hay hai bên có cùng người sáng lập. Các trường hợp đó cấm chính doanh nghiệp kiểm toán thực hiện kiểm toán, không phụ thuộc vào nhân sự cụ thể.
- Luật Kiểm toán độc lập 2011 số 67/2011/QH12, Điều 30
- Luật số 56/2024/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiểm toán độc lập
Bài liên quan
- Khoản nào của người lao động không phải tính đóng bảo hiểm xã hội
- Hợp đồng thời vụ, giao khoán, cộng tác viên: khi nào bị coi là hợp đồng lao động
- Cấu trúc tiền lương và ranh giới giữa tiết giảm hợp pháp với trốn đóng bảo hiểm
- Đình chỉ hành nghề kiểm toán: sáu tháng, mười hai tháng và mốc hai lần trong 36 tháng
[…] Xem thêm: Trường hợp doanh nghiệp kiểm toán không được thực hiện kiểm toán […]