Thông tin về các bên liên quan trên báo cáo

02/09/2026

Phần thuyết minh về các bên liên quan hay bị làm qua loa, trong khi đây là nơi kiểm toán viên và cơ quan thuế đọc kỹ. Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 26 quy định ai là bên liên quan, giao dịch nào phải trình bày, và một điểm nhiều người bỏ sót: quan hệ có tồn tại sự kiểm soát phải trình bày ngay cả khi trong kỳ không phát sinh giao dịch nào.

Nắm nhanh

Bên liên quan là bên có khả năng kiểm soát hoặc có ảnh hưởng đáng kể đối với bên kia trong việc ra quyết định chính sách tài chính và hoạt động.
Xét theo bản chất mối quan hệ, không chỉ theo hình thức pháp lý.
Quan hệ có tồn tại sự kiểm soát phải trình bày dù có giao dịch hay không.
Mười nhóm giao dịch chủ yếu phải được trình bày khi có ảnh hưởng trong kỳ.
Khách hàng, nhà cung cấp lớn không phải bên liên quan, dù doanh nghiệp phụ thuộc kinh tế vào họ.

Ai là bên liên quan

Doanh nghiệp kiểm soát, bị kiểm soát trực tiếp hoặc gián tiếp qua một hay nhiều bên trung gian, hoặc cùng chịu kiểm soát chung với doanh nghiệp báo cáo, gồm công ty mẹ, công ty con, các công ty con cùng tập đoàn.
Các công ty liên kết.
Cá nhân có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp biểu quyết dẫn đến có ảnh hưởng đáng kể tới doanh nghiệp báo cáo, kể cả thành viên mật thiết trong gia đình của cá nhân đó.
Nhân viên quản lý chủ chốt có quyền và trách nhiệm lập kế hoạch, quản lý, kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp báo cáo, gồm người lãnh đạo, nhân viên quản lý và thành viên mật thiết trong gia đình họ.
Doanh nghiệp do các cá nhân nêu trên nắm trực tiếp hoặc gián tiếp phần quan trọng quyền biểu quyết, gồm cả doanh nghiệp có chung một thành viên quản lý chủ chốt với doanh nghiệp báo cáo.

Thành viên mật thiết trong gia đình là người có thể chi phối hoặc bị chi phối bởi cá nhân đó khi giao dịch với doanh nghiệp, gồm bố, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị em ruột.

Xét bản chất, không xét hình thức

Chuẩn mực yêu cầu chú ý tới bản chất của mối quan hệ khi xem xét từng trường hợp, thay vì dừng ở hình thức pháp lý. Một công ty do vợ của giám đốc đứng tên vẫn có thể là bên liên quan, dù trên giấy tờ hai pháp nhân không có sở hữu chéo.

Ai không phải bên liên quan

Hai công ty chỉ có chung Giám đốc, ngoài các trường hợp đã nêu ở nhóm nhân viên quản lý chủ chốt và nhóm doanh nghiệp do cá nhân đó nắm quyền biểu quyết. Vẫn cần xem xét khả năng người Giám đốc đó ảnh hưởng tới chính sách của cả hai công ty trong giao dịch chung.
Tổ chức, cá nhân cung cấp tài chính.
Các tổ chức chính trị, đoàn thể, xã hội.
Các đơn vị phục vụ công cộng.
Các cơ quan quản lý nhà nước.
Khách hàng, nhà cung cấp, nhà phân phối hay đại lý nói chung mà doanh nghiệp có khối lượng giao dịch lớn, kể cả khi điều đó dẫn tới sự phụ thuộc về kinh tế.

Khi nào không phải trình bày

Trên báo cáo tài chính hợp nhất, với các giao dịch nội bộ của tập đoàn.
Trên báo cáo tài chính của công ty mẹ, khi báo cáo này được lập và công bố cùng báo cáo tài chính hợp nhất.
Trên báo cáo tài chính của công ty con do công ty mẹ sở hữu toàn bộ, nếu công ty mẹ cũng thành lập ở Việt Nam và công bố báo cáo tài chính hợp nhất tại Việt Nam.

Giao dịch nào phải trình bày

Các giao dịch chủ yếu giữa các bên liên quan phải được trình bày trong kỳ mà giao dịch đó có ảnh hưởng:

Mua hoặc bán hàng, gồm thành phẩm và sản phẩm dở dang.
Mua hoặc bán tài sản cố định và các tài sản khác.
Cung cấp hoặc nhận dịch vụ.
Giao dịch đại lý.
Giao dịch thuê tài sản.
Chuyển giao về nghiên cứu và phát triển.
Thỏa thuận về giấy phép.
Các khoản tài trợ, bao gồm cho vay và góp vốn bằng tiền hoặc hiện vật.
Bảo lãnh và thế chấp.
Các hợp đồng quản lý.

Quan hệ thường được chú ý là giao dịch của những người lãnh đạo doanh nghiệp, đặc biệt là tiền lương và các khoản tiền vay của họ, cùng với các giao dịch lớn có tính chất liên công ty và số dư các khoản đầu tư lớn với tập đoàn, với công ty liên kết và với Ban Giám đốc.

Có kiểm soát là phải trình bày

Những mối quan hệ giữa các bên liên quan có tồn tại sự kiểm soát đều phải được trình bày trên báo cáo tài chính, bất kể trong kỳ có phát sinh giao dịch giữa các bên hay không. Đây là điểm hay bị bỏ qua ở các công ty con không giao dịch với công ty mẹ trong năm.

Giá của giao dịch giữa các bên liên quan

Phương pháp	Cách xác định
Giá không bị kiểm soát có thể so sánh được	So sánh với giá hàng hóa bán ra trên thị trường có thể so sánh được về mặt kinh tế, trong đó người bán không liên quan với người mua
Giá bán lại	Lấy giá bán lại trừ đi một khoản chênh lệch phản ánh phần người bán muốn thu để bù chi phí và có lãi hợp lý
Giá vốn cộng lãi	Cộng một khoản chênh lệch phù hợp vào chi phí của người cung cấp

Có những giao dịch không xác định được giá theo ba phương pháp trên, và có trường hợp không có giá, như cung cấp dịch vụ quản lý không mất tiền hay cấp tín dụng không lãi suất. Chuẩn mực cũng lưu ý nhiều giao dịch sẽ không xảy ra nếu không có mối quan hệ giữa các bên liên quan.

Phân biệt với giao dịch liên kết của pháp luật thuế

Bên liên quan theo chuẩn mực kế toán và bên có quan hệ liên kết theo pháp luật thuế là hai khái niệm khác nhau, với tiêu chí và ngưỡng riêng. Một bên có thể là bên liên quan phải thuyết minh trên báo cáo tài chính mà không thuộc diện lập hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết, và ngược lại.

Xem thêm: Các bên có quan hệ liên kết theo pháp luật thuế

Xem thêm: Báo cáo bộ phận: ngưỡng 10% và quy tắc đủ 75% doanh thu

Hỏi đáp

Trong năm không có giao dịch với công ty mẹ thì có phải thuyết minh không?

Có. Những mối quan hệ giữa các bên liên quan có tồn tại sự kiểm soát đều phải trình bày trên báo cáo tài chính, bất kể có phát sinh giao dịch hay không.

Công ty của em ruột giám đốc có phải bên liên quan không?

Có thể. Thành viên mật thiết trong gia đình gồm bố, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị em ruột, và doanh nghiệp do các cá nhân này nắm phần quan trọng quyền biểu quyết thuộc nhóm bên liên quan. Việc xem xét dựa trên bản chất mối quan hệ, không chỉ hình thức pháp lý.

Nhà cung cấp chiếm 80% đầu vào có phải bên liên quan không?

Không. Khách hàng, nhà cung cấp, nhà phân phối hay đại lý nói chung không được coi là bên liên quan, kể cả khi khối lượng giao dịch lớn dẫn tới sự phụ thuộc về kinh tế.

Hai công ty có chung một giám đốc thì sao?

Riêng việc chung Giám đốc chưa làm hai công ty thành bên liên quan, ngoài các trường hợp thuộc nhóm nhân viên quản lý chủ chốt và nhóm doanh nghiệp do cá nhân đó nắm quyền biểu quyết. Vẫn cần đánh giá khả năng người này ảnh hưởng tới chính sách của cả hai công ty trong các giao dịch chung.

Công ty con do công ty mẹ sở hữu 100% có phải thuyết minh giao dịch nội bộ không?

Không phải trình bày, nếu công ty mẹ cũng được thành lập ở Việt Nam và công bố báo cáo tài chính hợp nhất tại Việt Nam.

Tiền lương của giám đốc có nằm trong phần thuyết minh này không?

Có. Giao dịch của những người lãnh đạo doanh nghiệp, đặc biệt là khoản tiền lương và các khoản tiền vay của họ, là nội dung được chú ý khi trình bày thông tin về các bên liên quan.

Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 26 về thông tin các bên liên quan, ban hành theo Quyết định 234/2003/QĐ-BTC
Thông tư 99/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán doanh nghiệp: Thuyết minh báo cáo tài chính, mục Những thông tin khác

Chia sẻ bài viếtFacebook Zalo X