Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC (hiệu lực từ ngày 01/01/2026) và Luật Kế toán số 88/2015/QH13, một số điều được sửa đổi bởi Điều 2 Luật số 56/2024/QH15
Cùng một bộ số liệu, hai người lập ra hai bộ báo cáo khác nhau. Phần lớn khoảng cách nằm ở chỗ xếp khoản nào vào ngắn hạn, khoản nào cho bù trừ, và khoản nào phải tách riêng. Thông tư 99 đặt các nguyên tắc đó tại Điều 20.
- Bản chất kinh tế của giao dịch được ưu tiên hơn hình thức pháp lý của giao dịch đó.
- Tài sản không ghi cao hơn giá trị có thể thu hồi, nợ phải trả không ghi thấp hơn nghĩa vụ phải thanh toán.
- Tài sản và nợ phải trả trên Báo cáo tình hình tài chính phải tách ngắn hạn và dài hạn, xếp theo tính thanh khoản giảm dần.
- Doanh nghiệp có chu kỳ kinh doanh không xác định rõ ràng thì chu kỳ đó vẫn được coi là 12 tháng.
- Chỉ được bù trừ tài sản với nợ phải trả khi cùng một đối tượng, vòng quay nhanh, đáo hạn ngắn và cùng loại giao dịch.
- Doanh nghiệp có đơn vị trực thuộc phải gộp số liệu và loại trừ hết lãi lỗ nội bộ chưa thực hiện.
- Đổi kỳ kế toán hay đổi loại hình doanh nghiệp đều phải khóa sổ và lập báo cáo riêng cho giai đoạn chuyển tiếp.
Bảy nguyên tắc nền khi doanh nghiệp hoạt động liên tục
- Tuân thủ Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21 về trình bày báo cáo tài chính và các chuẩn mực liên quan, thông tin trọng yếu phải được giải trình.
- Tôn trọng bản chất hơn hình thức, báo cáo phải phản ánh đúng bản chất kinh tế của giao dịch và sự kiện.
- Tài sản không được ghi nhận cao hơn giá trị có thể thu hồi, nợ phải trả không được ghi nhận thấp hơn nghĩa vụ phải thanh toán.
- Phân loại tài sản và nợ phải trả thành ngắn hạn và dài hạn, sắp xếp theo tính thanh khoản giảm dần.
- Trình bày riêng biệt tài sản và nợ phải trả, chỉ bù trừ trong phạm vi hẹp mà thông tư cho phép.
- Doanh thu, thu nhập và chi phí trực tiếp tạo ra khoản doanh thu, thu nhập đó phải trình bày theo nguyên tắc phù hợp và thận trọng.
- Doanh nghiệp có đơn vị trực thuộc phải tổng hợp cả trụ sở chính và đơn vị trực thuộc, loại trừ số dư và lãi lỗ nội bộ chưa thực hiện.
Xếp một khoản vào ngắn hạn khi nào
Thông tư 99 cho bốn trường hợp với tài sản và bốn trường hợp với nợ phải trả. Chỉ cần rơi vào một trong các trường hợp đó là khoản mục được xếp ngắn hạn. Những gì không rơi vào thì thuộc dài hạn.
| Tài sản ngắn hạn khi | Nợ phải trả ngắn hạn khi |
|---|---|
| Dự kiến thu hồi, bán hay sử dụng trong một chu kỳ kinh doanh thông thường | Dự kiến thanh toán trong một chu kỳ kinh doanh thông thường |
| Nắm giữ chủ yếu cho mục đích thương mại | Nắm giữ chủ yếu vì mục đích kinh doanh |
| Dự kiến thu hồi trong thời hạn từ 12 tháng trở xuống kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán | Đến hạn thanh toán trong thời hạn từ 12 tháng trở xuống kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán |
| Là tiền hoặc tương đương tiền, trừ khi bị cấm trao đổi hoặc không được dùng thanh toán cho nghĩa vụ nợ trên 12 tháng | Doanh nghiệp không có quyền từ chối nghĩa vụ thanh toán tại bất kỳ thời điểm nào trong 12 tháng tới |
Nợ trong vốn lưu động luôn là ngắn hạn
Phải trả nhà cung cấp, chi phí phải trả nhân viên và các chi phí phải trả khác cho hoạt động kinh doanh là một phần của vốn lưu động dùng trong chu kỳ kinh doanh thông thường. Các khoản này được phân loại là nợ ngắn hạn ngay cả khi doanh nghiệp có nghĩa vụ thanh toán sau 12 tháng kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán.
Ba sự kiện sau ngày kết thúc kỳ kế toán không làm đổi phân loại
- Thỏa thuận gia hạn khoản nợ phải trả ngắn hạn thành dài hạn.
- Khắc phục vi phạm trong thỏa thuận đối với nợ phải trả dài hạn.
- Chủ nợ cho phép ân hạn để khắc phục vi phạm của thỏa thuận đối với nợ phải trả dài hạn ít nhất là 12 tháng sau ngày kết thúc kỳ kế toán.
Ba sự kiện trên xảy ra trong khoảng từ sau ngày kết thúc kỳ kế toán đến ngày phát hành báo cáo tài chính thì thuộc nhóm sự kiện phát sinh sau không cần điều chỉnh. Số liệu giữ nguyên, doanh nghiệp thuyết minh các sự kiện này trên Thuyết minh Báo cáo tài chính.
Khi lập báo cáo, doanh nghiệp phải chuyển tài sản và nợ phải trả dài hạn của kỳ trước thành ngắn hạn của kỳ này nếu tính từ thời điểm kết thúc kỳ kế toán, các khoản đó đã thỏa mãn điều kiện ngắn hạn.
Doanh nghiệp có chu kỳ kinh doanh thông thường không thể xác định rõ ràng thì chu kỳ đó vẫn được coi là 12 tháng.
Bù trừ tài sản với nợ phải trả: bốn điều kiện cùng lúc
Nguyên tắc chung là trình bày riêng biệt. Doanh nghiệp chỉ được bù trừ khi tài sản và nợ phải trả liên quan đến cùng một đối tượng, có vòng quay nhanh, thời gian đáo hạn ngắn, và phát sinh từ các giao dịch, sự kiện cùng loại. Thiếu một trong bốn điều kiện thì phải để riêng hai bên bảng.
Khi doanh nghiệp đổi kỳ kế toán
Doanh nghiệp đổi kỳ kế toán năm, ví dụ từ năm dương lịch sang kỳ khác năm dương lịch, phải khóa sổ và lập riêng một bộ báo cáo tài chính cho giai đoạn giữa hai kỳ kế toán của năm tài chính cũ và năm tài chính mới. Toàn bộ số dư tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu cuối kỳ cũ trở thành số dư đầu kỳ mới, trình bày ở cột Số đầu năm.
Cột Kỳ trước của Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh và Báo cáo lưu chuyển tiền tệ trình bày số liệu tương ứng kỳ kế toán trước, hoặc số liệu 12 tháng trên báo cáo của năm tài chính liền trước.
Nếu lấy số 12 tháng của năm liền trước thì phải thuyết minh về tính không so sánh được giữa thông tin kỳ báo cáo và thông tin kỳ so sánh, theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 21.
Doanh nghiệp còn phải thuyết minh rõ lý do đổi ngày kết thúc kỳ kế toán năm.
Khi doanh nghiệp đổi loại hình
Đổi loại hình cũng phải khóa sổ và lập báo cáo tài chính theo quy định pháp luật. Trong kỳ kế toán đầu tiên sau khi chuyển đổi, toàn bộ số dư tài sản, nợ phải trả và vốn chủ sở hữu trên sổ của doanh nghiệp cũ được ghi là số dư đầu kỳ của doanh nghiệp mới. Cột Kỳ này trình bày số liệu từ thời điểm chuyển đổi đến cuối kỳ báo cáo đầu tiên, cột Kỳ trước trình bày số lũy kế từ đầu năm báo cáo đến thời điểm chuyển đổi, kèm thuyết minh lý do khi hai cột không so sánh được.
Xem thêm: Báo cáo tài chính theo Thông tư 99: ai phải lập và lập những gì
Doanh nghiệp không xác định được chu kỳ kinh doanh thì lấy mốc nào?
Chu kỳ kinh doanh của doanh nghiệp đó vẫn được coi là 12 tháng, theo điểm c khoản 4 Điều 20 Thông tư 99.
Gia hạn nợ ngắn hạn thành dài hạn sau ngày 31/12 thì có được xếp lại thành dài hạn không?
Không. Thỏa thuận gia hạn phát sinh sau ngày kết thúc kỳ kế toán thuộc nhóm sự kiện không cần điều chỉnh, số liệu giữ nguyên là nợ ngắn hạn và doanh nghiệp thuyết minh sự kiện đó.
Công nợ phải thu và phải trả cùng một khách hàng có được bù trừ trên báo cáo không?
Chỉ khi thỏa mãn cả bốn điều kiện tại khoản 5 Điều 20: cùng một đối tượng, vòng quay nhanh, thời gian đáo hạn ngắn, phát sinh từ giao dịch và sự kiện cùng loại.
Chi nhánh hạch toán phụ thuộc có phải loại trừ giao dịch nội bộ không?
Có. Khoản 7 Điều 20 buộc loại trừ số dư các khoản mục nội bộ, doanh thu, chi phí, lãi và lỗ chưa thực hiện phát sinh từ giao dịch nội bộ khi tổng hợp báo cáo của trụ sở chính và các đơn vị trực thuộc.
Phát hiện báo cáo kỳ trước sai trọng yếu thì xử lý ra sao?
Phải điều chỉnh hồi tố theo quy định, nêu tại khoản 6 Điều 20 Thông tư 99.
- Luật Kế toán số 88/2015/QH13, một số điều được sửa đổi, bổ sung bởi Điều 2 Luật số 56/2024/QH15, hiệu lực từ 01/01/2025.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ 01/01/2026: Điều 20, Điều 21, Điều 22 và Điều 24.
[…] Xem thêm: Nguyên tắc lập và trình bày báo cáo tài chính theo Thông tư 99 […]