Bài viết theo Luật Các công cụ chuyển nhượng 49/2005/QH11, hiệu lực từ 1/7/2006
Hối phiếu và séc ít xuất hiện trong thanh toán nội địa nhưng vẫn là công cụ quen thuộc trong mua bán quốc tế và trong quan hệ tín dụng. Luật Các công cụ chuyển nhượng 49/2005/QH11 quy định nội dung bắt buộc của từng loại, và chỉ thiếu một dòng là giấy tờ mất giá trị.
- Ba loại công cụ: hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, séc.
- Số tiền phải ghi cả bằng số và bằng chữ, quy tắc xử lý khi lệch khác nhau giữa hối phiếu và séc.
- Bị từ chối thanh toán thì phải thông báo trong 04 ngày làm việc.
- Thời hiệu khởi kiện là 03 năm kể từ ngày bị từ chối.
Ba loại công cụ khác nhau chỗ nào
| Loại | Ai lập | Bản chất |
|---|---|---|
| Hối phiếu đòi nợ | Người ký phát | Yêu cầu người bị ký phát thanh toán không điều kiện một số tiền xác định, khi có yêu cầu hoặc vào một thời điểm nhất định trong tương lai, cho người thụ hưởng |
| Hối phiếu nhận nợ | Người phát hành | Cam kết của chính người phát hành sẽ thanh toán không điều kiện một số tiền xác định, khi có yêu cầu hoặc vào một thời điểm nhất định |
| Séc | Người ký phát | Ra lệnh cho ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán được phép trích một số tiền từ tài khoản của mình để trả cho người thụ hưởng |
Điểm chung của cả ba là tính không điều kiện. Một tờ giấy ghi thêm điều kiện kiểu thanh toán sau khi giao đủ hàng thì không còn là công cụ chuyển nhượng theo luật này.
Nội dung bắt buộc trên hối phiếu đòi nợ
- Cụm từ Hối phiếu đòi nợ ghi ở mặt trước.
- Yêu cầu thanh toán không điều kiện một số tiền xác định.
- Thời hạn thanh toán.
- Địa điểm thanh toán.
- Tên và địa chỉ của người bị ký phát.
- Tên của người thụ hưởng, hoặc yêu cầu thanh toán theo lệnh của người thụ hưởng, hoặc thanh toán cho người cầm giữ.
- Địa điểm và ngày ký phát.
- Tên, địa chỉ và chữ ký của người ký phát.
Không ghi thời hạn thanh toán thì hối phiếu được thanh toán ngay khi xuất trình.
Không ghi địa điểm thanh toán thì thanh toán tại địa chỉ của người bị ký phát.
Không ghi cụ thể địa điểm ký phát thì coi là ký phát tại địa chỉ của người ký phát.
Thiếu bất kỳ nội dung nào ngoài ba khoản trên thì hối phiếu không có giá trị.
Nội dung bắt buộc trên séc
- Từ Séc in phía trên tờ séc.
- Số tiền xác định.
- Tên của ngân hàng hoặc tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán là người bị ký phát.
- Tên người thụ hưởng, hoặc yêu cầu thanh toán theo lệnh của người thụ hưởng, hoặc thanh toán cho người cầm giữ.
- Địa điểm thanh toán.
- Ngày ký phát.
- Tên và chữ ký của người ký phát.
Séc thiếu một trong các nội dung trên thì không có giá trị, trừ địa điểm thanh toán: không ghi thì séc được thanh toán tại địa điểm kinh doanh của người bị ký phát. Mặt sau tờ séc dùng để ghi nội dung chuyển nhượng.
Số tiền ghi lệch thì xử lý ra sao
| Loại giấy | Tình huống | Kết quả |
|---|---|---|
| Hối phiếu đòi nợ | Số ghi bằng số khác số ghi bằng chữ | Số ghi bằng chữ có giá trị thanh toán |
| Hối phiếu đòi nợ | Ghi hai lần trở lên bằng chữ hoặc bằng số và khác nhau | Số tiền nhỏ nhất được ghi bằng chữ có giá trị thanh toán |
| Séc | Số ghi bằng số khác số ghi bằng chữ | Séc không có giá trị thanh toán |
Đây là khác biệt đáng nhớ nhất giữa hai loại giấy. Hối phiếu ghi lệch vẫn còn đường cứu, séc ghi lệch thì hỏng cả tờ.
Ngôn ngữ, ngoại tệ và chữ ký
- Công cụ chuyển nhượng phải lập bằng tiếng Việt, trừ quan hệ có yếu tố nước ngoài thì được lập bằng tiếng nước ngoài theo thỏa thuận của các bên.
- Ghi trả bằng ngoại tệ thì theo pháp luật về quản lý ngoại hối, chỉ thanh toán bằng ngoại tệ khi người thụ hưởng cuối cùng được phép thu ngoại tệ.
- Người thụ hưởng cuối cùng không được phép thu ngoại tệ thì thanh toán bằng đồng Việt Nam theo tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước công bố tại thời điểm thanh toán.
- Công cụ chuyển nhượng phải có chữ ký của người ký phát hoặc người phát hành.
Sáu hành vi bị cấm
- Làm giả công cụ chuyển nhượng, sửa chữa hoặc tẩy xóa các yếu tố trên đó.
- Cố ý chuyển nhượng, nhận chuyển nhượng hoặc xuất trình để thanh toán công cụ bị làm giả, bị sửa chữa, bị tẩy xóa.
- Ký công cụ chuyển nhượng không đúng thẩm quyền hoặc giả mạo chữ ký.
- Chuyển nhượng khi đã biết công cụ quá hạn thanh toán, đã bị từ chối chấp nhận, bị từ chối thanh toán hoặc đã được thông báo bị mất.
- Cố ý phát hành công cụ chuyển nhượng khi không đủ khả năng thanh toán.
- Cố ý phát hành séc sau khi bị đình chỉ quyền phát hành séc.
Mất giấy thì làm gì
Người thụ hưởng phải thông báo ngay bằng văn bản cho người bị ký phát, người ký phát hoặc người phát hành, nêu rõ trường hợp bị mất và chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính trung thực của thông báo. Được thông báo bằng điện thoại hoặc hình thức trực tiếp khác nếu các bên có thỏa thuận. Người bị mất không phải là người thụ hưởng thì phải báo ngay cho người thụ hưởng.
Nếu công cụ bị mất chưa đến hạn thanh toán, người thụ hưởng có quyền yêu cầu phát hành lại một bản có cùng nội dung để thay thế, sau khi đã thông báo về việc mất và có văn bản cam kết sẽ trả thay nếu bản đã báo mất lại được người thụ hưởng hợp pháp xuất trình đòi thanh toán.
Bị từ chối thanh toán: hai mốc phải nhớ
| Việc | Thời hạn |
|---|---|
| Người thụ hưởng thông báo cho người ký phát, người chuyển nhượng cho mình và người bảo lãnh | 04 ngày làm việc kể từ ngày bị từ chối |
| Mỗi người chuyển nhượng thông báo tiếp cho người chuyển nhượng trước mình | 04 ngày làm việc kể từ ngày nhận được thông báo, cho tới khi người ký phát nhận được |
| Người thụ hưởng khởi kiện đòi thanh toán | 03 năm kể từ ngày công cụ bị từ chối chấp nhận hoặc bị từ chối thanh toán |
| Người có liên quan bị kiện, kiện ngược lại người trước mình | 02 năm kể từ ngày người đó hoàn thành nghĩa vụ thanh toán |
Thời hạn thanh toán, thời hạn gửi thông báo truy đòi và thời hiệu khởi kiện đều tính cả ngày nghỉ lễ và ngày nghỉ cuối tuần.
Ngày cuối cùng rơi vào ngày nghỉ thì lùi sang ngày làm việc tiếp theo ngay sau đó.
Việc cần làm
- Khi nhận hối phiếu hoặc séc, soát đủ các nội dung bắt buộc trước khi vào sổ, vì thiếu một dòng là tờ giấy mất giá trị.
- Kiểm số tiền bằng số và bằng chữ, đặc biệt với séc, chỉ cần lệch là séc hỏng.
- Đặt quy trình thông báo trong 04 ngày làm việc khi bị từ chối, thời hạn này ngắn và tính cả ngày nghỉ.
- Ghi nhận ngày bị từ chối vào hồ sơ công nợ, đây là mốc bắt đầu thời hiệu khởi kiện 03 năm.
Hối phiếu không ghi ngày đến hạn thì có dùng được không
Được. Điểm a khoản 2 Điều 16 quy định khi thời hạn thanh toán không được ghi thì hối phiếu đòi nợ được thanh toán ngay khi xuất trình.
Séc ghi số tiền bằng số là 50 triệu, bằng chữ là năm mươi lăm triệu thì trả bao nhiêu
Không trả khoản nào. Khoản 6 Điều 58 quy định nếu số tiền ghi bằng số khác số tiền ghi bằng chữ thì séc không có giá trị thanh toán. Quy tắc này khác với hối phiếu đòi nợ, nơi số ghi bằng chữ có giá trị.
Hợp đồng bằng tiếng Anh thì hối phiếu lập tiếng Anh được không
Điều 10 yêu cầu lập bằng tiếng Việt, trừ khi quan hệ công cụ chuyển nhượng có yếu tố nước ngoài thì được lập bằng tiếng nước ngoài theo thỏa thuận của các bên.
Đối tác từ chối thanh toán hối phiếu, doanh nghiệp có bao lâu để kiện
Khoản 1 Điều 78 cho người thụ hưởng thời hiệu 03 năm kể từ ngày công cụ chuyển nhượng bị từ chối chấp nhận hoặc bị từ chối thanh toán. Trước đó vẫn phải làm bước thông báo trong 04 ngày làm việc theo Điều 50.
Làm mất tờ hối phiếu chưa đến hạn thì có xin cấp lại được không
Được. Khoản 2 Điều 13 cho người thụ hưởng yêu cầu phát hành lại công cụ có cùng nội dung để thay thế, với điều kiện đã thông báo về việc mất và có văn bản cam kết sẽ trả thay nếu bản báo mất lại được người thụ hưởng hợp pháp xuất trình đòi thanh toán.
- Luật Các công cụ chuyển nhượng 49/2005/QH11, hiệu lực từ 1/7/2006
