Năm chuẩn mực kế toán công Việt Nam đợt 3

02/09/2026

Hệ thống chuẩn mực kế toán công Việt Nam đi theo lộ trình từng đợt. Quyết định 1351/QĐ-BTC ngày 14/6/2024 công bố đợt 3 với năm chuẩn mực, trong đó có hai cái nặng ký với đơn vị công: dự phòng cùng nợ phải trả tiềm tàng, và thuê tài sản.

Năm chuẩn mực của đợt 3

Ban soạn thảo giữ nguyên ký hiệu số của chuẩn mực quốc tế để dễ đối chiếu, và chỉ đưa vào những nội dung phù hợp với cơ chế tài chính, ngân sách hiện hành của Việt Nam. Phần chưa phù hợp trong dài hạn được để lại, bổ sung sau theo từng giai đoạn.

VPSAS 19 và ranh giới giữa dự phòng với nợ tiềm tàng

Chuẩn mực này định nghĩa dự phòng là khoản nợ phải trả chưa chắc chắn về mặt thời gian hoặc giá trị nhưng đơn vị có khả năng chắc chắn phải thanh toán trong tương lai. Hai chữ chắc chắn phải thanh toán là điểm phân biệt với nợ phải trả tiềm tàng.

Khái niệm nghĩa vụ liên đới đáng chú ý với đơn vị công, vì một thông báo công khai hoặc một chính sách đã ban hành cũng có thể tạo ra nghĩa vụ cần trích lập dự phòng, dù chưa có hợp đồng hay quy định pháp luật nào bắt buộc.

VPSAS 43 áp cho hợp đồng thuê nào

Chuẩn mực quy định nguyên tắc ghi nhận, xác định giá trị, trình bày và công bố thông tin về hợp đồng thuê tài sản cho cả bên đi thuê và bên cho thuê, gồm cả hợp đồng thuê tài sản quyền sử dụng khi cho thuê lại. Bốn nhóm nằm ngoài phạm vi.

• Hợp đồng thuê tài sản để khai thác hoặc sử dụng khoáng sản, dầu, khí thiên nhiên và nguồn tài nguyên không thể tái tạo tương tự.
• Hợp đồng thuê tài sản sinh học mà bên đi thuê nắm giữ.
• Thỏa thuận nhượng quyền dịch vụ thuộc phạm vi VPSAS 32.
• Quyền nắm giữ tài sản theo thỏa thuận cấp phép thuộc phạm vi VPSAS 31 về tài sản vô hình, như phim ảnh, bản ghi hình, kịch bản, bản thảo, bằng sáng chế và quyền tác giả.

Với hợp đồng thuê tài sản vô hình khác nhóm nêu ở ý cuối, bên đi thuê được lựa chọn áp dụng hoặc không áp dụng chuẩn mực này. Bên cho thuê vẫn phân loại hợp đồng thành thuê tài chính và thuê hoạt động, còn phần giao dịch bán và thuê lại có riêng một mục đánh giá xem việc chuyển giao tài sản có phải là giao dịch bán hay không.

VPSAS 32 chỉ dành cho bên cấp quyền

Chuẩn mực này quy định việc kế toán các thỏa thuận nhượng quyền dịch vụ đối với bên cấp quyền là đơn vị trong lĩnh vực công lập và trình bày báo cáo tài chính trên cơ sở dồn tích. Phần kế toán của bên vận hành nằm ngoài phạm vi.

• Bên cấp quyền là đơn vị cấp quyền sử dụng tài sản nhượng quyền dịch vụ cho bên vận hành.
• Bên vận hành là bên sử dụng tài sản nhượng quyền dịch vụ để cung cấp dịch vụ công dưới sự kiểm soát của bên cấp quyền đối với tài sản đó.
• Thỏa thuận không liên quan tới việc cung cấp dịch vụ công, và thỏa thuận về phần việc quản lý, dịch vụ khi tài sản chưa thuộc kiểm soát của bên cấp quyền, chẳng hạn hợp đồng thuê ngoài hay hợp đồng dịch vụ, nằm ngoài phạm vi.

Phần ghi nhận nợ phải trả của bên cấp quyền được chia thành ba mô hình: mô hình nợ phải trả tài chính, mô hình cấp quyền cho bên vận hành, và mô hình kết hợp. Việc chọn mô hình phụ thuộc vào cách bên cấp quyền thanh toán cho bên vận hành.

Lộ trình còn tiếp

Quyết định giao Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán nghiên cứu trình cấp có thẩm quyền bổ sung, sửa đổi các chế độ kế toán áp dụng cho đơn vị kế toán trong lĩnh vực công cho khớp với nội dung chuẩn mực, và trình Bộ trưởng Bộ Tài chính thông tư hướng dẫn chế độ kế toán theo từng lĩnh vực hoạt động theo lộ trình phù hợp.

Việc nghiên cứu các chuẩn mực tiếp theo vẫn chạy theo đề án công bố hệ thống chuẩn mực kế toán công Việt Nam đã phê duyệt tại Quyết định 1299/QĐ-BTC ngày 31/7/2019. Đơn vị công vì thế nên đọc chuẩn mực song song với chế độ kế toán đang áp dụng, vì phần hướng dẫn hạch toán cụ thể còn chờ thông tư.