Bài viết theo Điều 24 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và các Điều 36, 37 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, hiệu lực từ ngày 01/7/2026
Ấn định thuế là lúc cơ quan thuế tự xác định số phải nộp thay cho doanh nghiệp. Số ấn định thường cao hơn số doanh nghiệp tự tính, và còn kèm theo tiền phạt cùng tiền chậm nộp.
- Ấn định xảy ra khi hồ sơ, sổ sách của người nộp thuế không đủ để xác định số phải nộp.
- Căn cứ quan trọng nhất trên thực tế: so sánh với ba cơ sở kinh doanh cùng ngành nghề, quy mô tại địa phương.
- Hai cách ấn định: ấn định từng yếu tố, hoặc ấn định số tiền theo tỷ lệ trên doanh thu.
- Bị ấn định thì đồng thời bị xử phạt vi phạm hành chính và bị tính tiền chậm nộp.
Chín trường hợp bị ấn định thuế
- Không đăng ký thuế, không khai thuế, không nộp bổ sung hồ sơ theo yêu cầu của cơ quan thuế, hoặc khai không đầy đủ, trung thực, chính xác về căn cứ tính thuế.
- Đã nộp hồ sơ khai thuế nhưng không xác định được các yếu tố làm cơ sở tính thuế, hoặc xác định được mà không tự tính được số phải nộp.
- Không phản ánh hoặc phản ánh không đầy đủ, trung thực, chính xác số liệu trên sổ kế toán.
- Không xuất trình sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ và tài liệu cần thiết trong thời hạn quy định.
- Không chấp hành quyết định kiểm tra thuế.
- Mua bán, trao đổi và hạch toán, kê khai theo giá không đúng giá thực tế thanh toán hoặc không theo giá giao dịch thông thường trên thị trường, làm giảm nghĩa vụ thuế.
- Mua, trao đổi hàng hóa dùng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp mà hàng hóa, dịch vụ là có thật theo xác định của cơ quan có thẩm quyền và đã kê khai doanh thu tính thuế.
- Dùng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị giao dịch thực tế, hoặc thực hiện giao dịch không đúng bản chất kinh tế, nhằm giảm nghĩa vụ thuế.
- Không tuân thủ nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết, hoặc không cung cấp thông tin theo quy định về quản lý thuế với doanh nghiệp có giao dịch liên kết.
Trường hợp thứ tư đứng riêng thành một căn cứ: chỉ cần không xuất trình sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ trong thời hạn là cơ quan thuế đã có quyền ấn định.
Sổ sách và chứng từ để rời rạc, thiếu bản lưu, đến khi kiểm tra không gom kịp là rơi thẳng vào trường hợp này.
Cơ quan thuế lấy gì làm căn cứ
- Cơ sở dữ liệu của cơ quan quản lý thuế và cơ sở dữ liệu thương mại.
- Thông tin, dữ liệu do các cơ quan có thẩm quyền cung cấp, công bố công khai, hoặc từ các nguồn chính thức khác.
- So sánh doanh thu, tỷ suất lợi nhuận, số thuế phải nộp bình quân tối thiểu của 03 cơ sở kinh doanh cùng mặt hàng, ngành nghề, quy mô tại địa phương. Địa phương không có hoặc không đủ thông tin thì so với địa phương khác.
- Giá do Ủy ban nhân dân, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành tại thời điểm xác định giá tính thuế, dùng cho chuyển nhượng, thừa kế, cho tặng bất động sản.
- Tài liệu và kết quả kiểm tra của cơ quan quản lý thuế, cùng tài liệu và kết quả kiểm tra, thanh tra thuế do cơ quan nhà nước có thẩm quyền gửi sang.
- Tỷ lệ thu thuế trên doanh thu của từng lĩnh vực, ngành nghề theo quy định của pháp luật về thuế.
Hai phương pháp ấn định
Ấn định từng yếu tố
Cơ quan thuế ấn định riêng từng yếu tố dùng để tính ra số thuế, ví dụ doanh thu hoặc chi phí, rồi từ đó tính số phải nộp theo pháp luật thuế. Cách này áp cho các tình huống:
- Kiểm tra hồ sơ khai thuế thấy khai chưa đầy đủ hoặc chưa chính xác, đã yêu cầu khai bổ sung mà người nộp thuế không khai bổ sung hoặc khai bổ sung không chính xác, không trung thực.
- Kiểm tra sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ của người nộp thuế hoặc đối chiếu với bên liên quan, có cơ sở chứng minh hạch toán không chính xác, không trung thực.
- Hạch toán giá bán không đúng giá thực tế thanh toán làm giảm doanh thu tính thuế, hoặc hạch toán giá mua hàng hóa, nguyên vật liệu không theo giá thực tế làm tăng chi phí, tăng thuế giá trị gia tăng được khấu trừ.
- Đã nộp hồ sơ khai thuế nhưng không xác định được các yếu tố tính thuế, hoặc xác định được mà không tự tính ra được số phải nộp.
- Dùng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất hoặc giá trị giao dịch thực tế, hoặc thực hiện giao dịch không đúng bản chất kinh tế.
- Không tuân thủ nghĩa vụ kê khai, xác định giá giao dịch liên kết.
Ấn định số tiền theo tỷ lệ trên doanh thu
Cơ quan thuế ấn định thẳng doanh thu, rồi từ doanh thu đó tính ra số thuế phải nộp. Cách này áp cho người nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp tính trực tiếp, nộp thuế thu nhập cá nhân theo thuế suất nhân doanh thu tính thuế, và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu.
Thủ tục ấn định
- Thẩm quyền thuộc thủ trưởng cơ quan thuế.
- Cơ quan thuế thông báo bằng văn bản về lý do, căn cứ, số tiền thuế ấn định và thời hạn nộp, rồi ban hành quyết định ấn định thuế.
- Quyết định được gửi cho người nộp thuế trong 03 ngày làm việc kể từ khi ký, và phải nêu rõ lý do, căn cứ, số tiền, thời hạn nộp.
- Người nộp thuế thuộc diện nộp thuế theo thông báo của cơ quan thuế thì cơ quan thuế không phải ban hành quyết định ấn định.
- Ấn định qua kiểm tra thuế thì lý do, căn cứ, phương pháp, số tiền và thời hạn nộp được ghi trong biên bản kiểm tra thuế và quyết định xử lý về thuế.
- Bị ấn định thì đồng thời bị xử phạt vi phạm hành chính và tính tiền chậm nộp.
Cách giảm rủi ro bị ấn định
- Ghi sổ kế toán đầy đủ, khớp với hóa đơn và chứng từ thanh toán, vì phản ánh sai lệch trên sổ là một căn cứ ấn định riêng.
- Lưu chứng từ theo bộ và theo kỳ, để xuất trình được ngay trong thời hạn cơ quan thuế yêu cầu.
- Hạch toán theo giá thực tế thanh toán, giữ hợp đồng, biên bản, chứng từ ngân hàng chứng minh giá đó.
- Kiểm tra tình trạng nhà cung cấp trước khi nhận hóa đơn đầu vào.
- Doanh nghiệp có giao dịch liên kết thì lập đủ hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết đúng hạn.
- Khi nhận yêu cầu khai bổ sung, trả lời đúng nội dung và đúng thời hạn, vì im lặng là một trong các căn cứ để ấn định theo yếu tố.
Sổ sách ghi đủ và tra ra chứng từ nhanh là hàng rào đầu tiên trước việc bị ấn định. Phần mềm kế toán VFRS gắn chứng từ vào từng bút toán và kết xuất được bộ hồ sơ theo kỳ khi cơ quan thuế yêu cầu, xem tại <a href=”https://app.vfrs.vn” target=”_blank” rel=”noopener”>app.vfrs.vn.
Xem thêm: Khai bổ sung hồ sơ khai thuế: thời hạn, trường hợp và cách kê khai
Khi nào cơ quan thuế được ấn định thuế?
Khi rơi vào một trong chín trường hợp tại khoản 2 Điều 24 Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, gồm không đăng ký thuế, không khai thuế, sổ kế toán phản ánh không đầy đủ, không xuất trình chứng từ đúng hạn, không chấp hành quyết định kiểm tra, kê khai giá không đúng thực tế và các trường hợp còn lại.
Cơ quan thuế lấy số liệu ở đâu để ấn định?
Từ sáu nhóm căn cứ tại khoản 1 Điều 36 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, trong đó có việc so sánh doanh thu, tỷ suất lợi nhuận và số thuế bình quân tối thiểu của 03 cơ sở kinh doanh cùng mặt hàng, ngành nghề, quy mô tại địa phương.
Ấn định thuế có mấy cách?
Hai cách: ấn định từng yếu tố liên quan đến việc xác định số thuế phải nộp, và ấn định số tiền thuế phải nộp theo tỷ lệ trên doanh thu hoặc thuế suất nhân giá trị gia tăng.
Bao lâu thì nhận được quyết định ấn định thuế?
Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ khi ký quyết định, theo điểm b khoản 2 Điều 37 Nghị định 252/2026/NĐ-CP.
Bị ấn định thuế có bị phạt thêm không?
Có. Điểm d khoản 2 Điều 37 Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định cơ quan quản lý thuế xử phạt vi phạm hành chính và tính tiền chậm nộp tiền thuế theo quy định.
Quyết định ấn định thuế phải ghi những gì?
Phải nêu rõ lý do ấn định thuế, căn cứ ấn định thuế, số tiền thuế ấn định và thời hạn nộp tiền thuế. Trường hợp ấn định qua kiểm tra thì các nội dung này được ghi trong biên bản kiểm tra thuế và quyết định xử lý về thuế.
- Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Điều 24, hiệu lực từ ngày 01/7/2026
- Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Quản lý thuế, Điều 36 và Điều 37, hiệu lực từ ngày 01/7/2026