Bài viết theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC, phần Nguyên tắc kế toán các khoản nợ phải thu, hiệu lực từ ngày 01/01/2026
Ba nhóm nợ phải thu phân định bằng một câu hỏi: khoản này có mang tính chất mua bán không, và người nợ có phải đơn vị trực thuộc của mình không.
- Phải thu của khách hàng: mang tính chất thương mại, từ giao dịch mua bán.
- Người mua phải là đơn vị độc lập, không phải đơn vị trực thuộc.
- Phải thu nội bộ: giữa doanh nghiệp và đơn vị trực thuộc, hoặc giữa các đơn vị trực thuộc.
- Phải thu khác: không mang tính thương mại, không liên quan mua bán.
- Cổ tức được chia bằng tiền nằm ở phải thu khác.
- Trả trước cho người bán bằng ngoại tệ thì khóa tỷ giá tại ngày trả tiền.
Phải thu của khách hàng
Gồm các khoản phải thu mang tính chất thương mại phát sinh từ giao dịch có tính chất mua bán: phải thu về bán hàng, cung cấp dịch vụ; phải thu về thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, bất động sản đầu tư và các khoản đầu tư tài chính giữa doanh nghiệp và người mua.
Người mua ở đây là đơn vị độc lập với người bán, không phải đơn vị trực thuộc của doanh nghiệp.
Khoản phải thu của khách hàng bao gồm cả khoản phải thu về tiền bán hàng xuất khẩu của bên giao ủy thác thông qua bên nhận ủy thác.
Phải thu nội bộ
Gồm các khoản phải thu giữa doanh nghiệp và đơn vị trực thuộc, hoặc giữa các đơn vị trực thuộc với nhau. Ranh giới này song song với tài khoản 336 phải trả nội bộ ở chiều ngược lại.
Phải thu khác
Gồm các khoản phải thu không có tính chất thương mại, không liên quan đến giao dịch mua bán.
- Phải thu về cổ tức và lợi nhuận được chia bằng tiền.
- Các khoản đã chi hộ bên thứ ba.
- Các khoản bên nhận ủy thác xuất nhập khẩu chi hộ cho bên giao ủy thác.
- Các khoản cho mượn tài sản phi tiền tệ.
- Tiền phạt, bồi thường.
- Tài sản thiếu chờ xử lý.
Trả trước cho người bán bằng ngoại tệ
Trường hợp doanh nghiệp có phát sinh giao dịch trả trước tiền cho người bán để mua hàng hóa, dịch vụ, thì khi nhận được hàng hóa, dịch vụ, giá trị hàng hóa dịch vụ nhận về tương ứng với các khoản ngoại tệ đã trả trước được áp dụng tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm trả tiền trước.
Phần đã ứng trước vì vậy khóa tỷ giá ngay tại ngày chuyển tiền, giữ nguyên khi hàng về.
Xem thêm: Hạch toán tài khoản 136 phải thu nội bộ
Bán hàng cho chi nhánh mình thì ghi vào phải thu khách hàng phải không?
Không. Khoản phải thu giữa doanh nghiệp và đơn vị trực thuộc thuộc nhóm phải thu nội bộ.
Cổ tức chưa nhận ghi ở đâu?
Phải thu về cổ tức và lợi nhuận được chia bằng tiền thuộc nhóm phải thu khác.
Tiền chi hộ đối tác ghi vào đâu?
Các khoản đã chi hộ bên thứ ba thuộc nhóm phải thu khác.
Bán tài sản cố định chưa thu tiền ghi ở đâu?
Phải thu về thanh lý, nhượng bán tài sản thuộc nhóm phải thu của khách hàng, nếu người mua là đơn vị độc lập.
Ứng trước ngoại tệ cho nhà cung cấp thì dùng tỷ giá ngày nào?
Tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm trả tiền trước, áp cho phần giá trị hàng hóa tương ứng với số đã ứng.
Tài sản thiếu chờ xử lý ghi ở nhóm nào?
Nhóm phải thu khác.
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp, hiệu lực từ 01/01/2026: phần Nguyên tắc kế toán các khoản nợ phải thu.
