Bài viết theo Điều 9, Điều 10 và Điều 13 Thông tư số 45/2013/TT-BTC, trong đó Điều 9 được bổ sung khoản 12 bởi Thông tư số 30/2025/TT-BTC, hiệu lực từ ngày 15/07/2025
Nguyên tắc gốc là mọi tài sản cố định hiện có của doanh nghiệp đều phải trích khấu hao. Phần đáng đọc kỹ nằm ở danh sách ngoại lệ, vì trích khấu hao cho tài sản thuộc danh sách này là chi phí bị loại khi quyết toán thuế.
- Nguyên tắc: tất cả tài sản cố định hiện có đều phải trích khấu hao, trừ bảy nhóm ngoại lệ.
- Tài sản đã khấu hao hết giá trị mà vẫn dùng thì thôi trích.
- Tài sản phúc lợi phục vụ người lao động thì không trích, nhưng có một danh sách loại trừ khá dài.
- Quyền sử dụng đất lâu dài không trích khấu hao.
- Trích hoặc thôi trích tính từ ngày tài sản tăng hoặc giảm, theo số ngày của tháng.
- Ba phương pháp: đường thẳng, số dư giảm dần có điều chỉnh, theo số lượng khối lượng sản phẩm.
- Khấu hao nhanh tối đa 02 lần mức đường thẳng, và doanh nghiệp phải kinh doanh có lãi.
- Muốn dùng thời gian khác khung Phụ lục 1 thì phải lập phương án và được phê duyệt.
Bảy nhóm không phải trích khấu hao
- Tài sản cố định đã khấu hao hết giá trị nhưng vẫn đang sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Tài sản cố định khấu hao chưa hết bị mất.
- Tài sản cố định khác do doanh nghiệp quản lý mà không thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp, trừ tài sản cố định thuê tài chính.
- Tài sản cố định không được quản lý, theo dõi, hạch toán trong sổ sách kế toán của doanh nghiệp.
- Tài sản cố định sử dụng trong các hoạt động phúc lợi phục vụ người lao động.
- Tài sản cố định từ nguồn viện trợ không hoàn lại sau khi được cơ quan có thẩm quyền bàn giao để phục vụ công tác nghiên cứu khoa học.
- Tài sản cố định vô hình là quyền sử dụng đất lâu dài có thu tiền sử dụng đất hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất lâu dài hợp pháp.
Ngoại lệ thứ năm loại trừ ngược một danh sách dài: nhà nghỉ giữa ca, nhà ăn giữa ca, nhà thay quần áo, nhà vệ sinh, bể chứa nước sạch, nhà để xe, phòng hoặc trạm y tế để khám chữa bệnh, xe đưa đón người lao động, cơ sở đào tạo dạy nghề, nhà ở cho người lao động do doanh nghiệp đầu tư xây dựng.
Các tài sản này phục vụ người lao động làm việc tại doanh nghiệp nên vẫn được trích khấu hao.
Khoản 3 Điều 9 mở thêm một cửa: tài sản phúc lợi mà có tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh thì doanh nghiệp căn cứ thời gian và tính chất sử dụng để tính và trích khấu hao vào chi phí kinh doanh, đồng thời thông báo cho cơ quan thuế trực tiếp quản lý để theo dõi.
Tài sản mất hoặc hư hỏng không sửa được
Khoản 4 Điều 9 dựng một trình tự xử lý phần giá trị còn lại.
| Bước | Việc phải làm |
|---|---|
| 1 | Xác định nguyên nhân và trách nhiệm bồi thường của tập thể, cá nhân gây ra |
| 2 | Tính chênh lệch giữa giá trị còn lại của tài sản với tiền bồi thường của tổ chức, cá nhân gây ra, tiền bồi thường của cơ quan bảo hiểm và giá trị thu hồi được |
| 3 | Dùng Quỹ dự phòng tài chính để bù đắp phần chênh lệch |
| 4 | Quỹ dự phòng tài chính không đủ thì phần chênh lệch thiếu được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp |
Tài sản thuê và tài sản cho thuê
| Tình huống | Ai trích khấu hao |
|---|---|
| Doanh nghiệp cho thuê tài sản cố định hoạt động | Bên cho thuê phải trích khấu hao đối với tài sản cho thuê |
| Doanh nghiệp thuê tài sản cố định thuê tài chính | Bên đi thuê trích khấu hao như tài sản thuộc sở hữu của mình |
| Thuê tài chính mà ngay tại thời điểm khởi đầu thuê đã cam kết không mua lại tài sản thuê | Bên đi thuê được trích khấu hao theo thời hạn thuê trong hợp đồng |
Thời điểm bắt đầu và kết thúc trích khấu hao
Khoản 9 Điều 9 quy định gọn: việc trích hoặc thôi trích khấu hao được thực hiện bắt đầu từ ngày, theo số ngày của tháng, mà tài sản cố định tăng hoặc giảm. Cách tính này khác với cách tính tròn tháng, nên tài sản mua ngày 20 chỉ trích khấu hao cho phần ngày còn lại của tháng đó.
Công trình xây dựng cơ bản ghi theo giá tạm tính
Khoản 10 Điều 9 xử lý tình huống rất hay gặp ở doanh nghiệp xây dựng và bất động sản. Công trình hoàn thành đưa vào sử dụng, hạch toán tăng tài sản theo giá tạm tính vì chưa quyết toán. Khi quyết toán có chênh lệch thì:
- Doanh nghiệp điều chỉnh lại nguyên giá tài sản cố định theo giá trị quyết toán đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
- Doanh nghiệp không phải điều chỉnh lại mức chi phí khấu hao đã trích từ thời điểm bàn giao đưa vào sử dụng đến thời điểm quyết toán được phê duyệt.
- Chi phí khấu hao sau thời điểm quyết toán bằng giá trị quyết toán được phê duyệt trừ số đã trích khấu hao đến thời điểm phê duyệt, chia cho thời gian trích khấu hao còn lại.
Ba phương pháp trích khấu hao
| Phương pháp | Áp dụng cho | Điều kiện |
|---|---|---|
| Đường thẳng | Mọi loại tài sản cố định | Mức tính ổn định từng năm vào chi phí sản xuất kinh doanh |
| Số dư giảm dần có điều chỉnh | Máy móc, thiết bị; dụng cụ làm việc đo lường, thí nghiệm | Phải là tài sản đầu tư mới, chưa qua sử dụng, và doanh nghiệp thuộc lĩnh vực có công nghệ đòi hỏi thay đổi, phát triển nhanh |
| Theo số lượng, khối lượng sản phẩm | Máy móc, thiết bị | Trực tiếp liên quan đến sản xuất sản phẩm; xác định được tổng số lượng theo công suất thiết kế; công suất sử dụng thực tế bình quân tháng trong năm không thấp hơn 100% công suất thiết kế |
Doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả kinh tế cao được khấu hao nhanh, tối đa không quá 02 lần mức khấu hao xác định theo phương pháp đường thẳng.
Nhóm tài sản được khấu hao nhanh gồm máy móc thiết bị; dụng cụ làm việc đo lường, thí nghiệm; thiết bị và phương tiện vận tải; dụng cụ quản lý; súc vật, vườn cây lâu năm.
Điều kiện kèm theo: doanh nghiệp phải bảo đảm kinh doanh có lãi.
Trích vượt quá 02 lần thì phần vượt không được tính vào chi phí hợp lý khi tính thuế thu nhập trong kỳ.
Thời gian trích khấu hao
| Loại tài sản | Cách xác định thời gian |
|---|---|
| Còn mới, chưa qua sử dụng | Căn cứ khung thời gian trích khấu hao tại Phụ lục 1 Thông tư 45/2013 |
| Đã qua sử dụng | Lấy giá trị hợp lý của tài sản chia cho giá bán của tài sản cùng loại mới 100% hoặc tài sản tương đương trên thị trường, rồi nhân với thời gian trích khấu hao của tài sản mới cùng loại theo Phụ lục 1 |
Muốn dùng thời gian khác khung Phụ lục 1 thì phải lập phương án thay đổi thời gian trích khấu hao, giải trình tuổi thọ kỹ thuật theo thiết kế, hiện trạng tài sản, và ảnh hưởng của việc tăng giảm khấu hao đến kết quả kinh doanh cùng nguồn vốn trả nợ tổ chức tín dụng. Tài sản hình thành từ dự án B.O.T, B.C.C thì bổ sung hợp đồng đã ký với chủ đầu tư.
Bổ sung năm 2025 cho nhóm doanh nghiệp nhà nước
Thông tư số 30/2025/TT-BTC bổ sung khoản 12 vào Điều 9, hiệu lực từ ngày 15/07/2025. Nội dung áp cho tài sản cố định hữu hình hiện có nhưng tạm thời chưa có công năng sử dụng và chưa tham gia sản xuất kinh doanh tại các doanh nghiệp có 100% vốn điều lệ của doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, thuộc Đề án xử lý các tồn tại, yếu kém của một số dự án, doanh nghiệp chậm tiến độ, kém hiệu quả ngành Công Thương theo Quyết định số 1468/QĐ-TTg.
Với nhóm này, doanh nghiệp được chủ động giãn hoặc tạm hoãn trích khấu hao trong thời gian chưa sử dụng, với điều kiện bảo đảm nguyên tắc thời gian trích khấu hao theo khung quy định tại Thông tư 45/2013.
Bốn việc nên rà lại trước khi khóa sổ
- Đối chiếu danh mục tài sản đang trích khấu hao với bảy nhóm ngoại lệ, đặc biệt là tài sản đã khấu hao hết và quyền sử dụng đất lâu dài.
- Kiểm tra tài sản phúc lợi có tham gia sản xuất kinh doanh hay không, và đã thông báo cho cơ quan thuế trực tiếp quản lý chưa.
- Rà thời gian trích khấu hao của từng nhóm tài sản so với khung Phụ lục 1.
- Với doanh nghiệp áp dụng khấu hao nhanh, kiểm tra hai điều kiện: kinh doanh có lãi và không vượt 02 lần mức đường thẳng.
Xem thêm: Khấu hao tài sản cố định theo chế độ kế toán
Tài sản nào không phải trích khấu hao?
Bảy nhóm theo khoản 1 Điều 9 Thông tư 45/2013, gồm tài sản đã khấu hao hết còn dùng, tài sản khấu hao chưa hết bị mất, tài sản không thuộc quyền sở hữu trừ thuê tài chính, tài sản không được theo dõi trên sổ sách, tài sản phúc lợi, tài sản từ viện trợ không hoàn lại phục vụ nghiên cứu khoa học, và quyền sử dụng đất lâu dài.
Quyền sử dụng đất có được trích khấu hao không?
Quyền sử dụng đất lâu dài có thu tiền sử dụng đất hoặc nhận chuyển nhượng hợp pháp thì không trích khấu hao.
Nhà ăn ca cho công nhân có được trích khấu hao không?
Có. Nhà ăn giữa ca nằm trong danh sách loại trừ khỏi nhóm tài sản phúc lợi không trích khấu hao.
Bắt đầu trích khấu hao từ ngày nào?
Từ ngày tài sản cố định tăng, tính theo số ngày của tháng, theo khoản 9 Điều 9.
Khấu hao nhanh được tối đa bao nhiêu?
Không quá 02 lần mức khấu hao xác định theo phương pháp đường thẳng, và doanh nghiệp phải bảo đảm kinh doanh có lãi. Phần vượt không được tính vào chi phí hợp lý.
Có mấy phương pháp trích khấu hao?
Ba: đường thẳng, số dư giảm dần có điều chỉnh, và theo số lượng khối lượng sản phẩm.
Tài sản mua cũ thì tính thời gian khấu hao thế nào?
Lấy giá trị hợp lý của tài sản chia cho giá bán của tài sản cùng loại mới 100% hoặc tài sản tương đương trên thị trường, rồi nhân với thời gian trích khấu hao của tài sản mới cùng loại theo Phụ lục 1.
Quyết toán công trình xong mà nguyên giá đổi thì có phải trích lại không?
Không phải điều chỉnh lại mức khấu hao đã trích. Chi phí khấu hao sau thời điểm quyết toán bằng giá trị quyết toán trừ số đã trích, chia cho thời gian trích khấu hao còn lại.
- Thông tư số 45/2013/TT-BTC hướng dẫn chế độ quản lý, sử dụng và trích khấu hao tài sản cố định: Điều 9, Điều 10, Điều 13, Phụ lục 1 và Phụ lục 2.
- Thông tư số 30/2025/TT-BTC sửa đổi, bổ sung Thông tư số 45/2013/TT-BTC, hiệu lực từ ngày 15/07/2025: bổ sung khoản 12 Điều 9.
[…] Xem thêm: Nguyên tắc trích khấu hao tài sản cố định […]