02/09/2026
Nắm 20% vốn ở một công ty khác thì hạch toán khoản đầu tư đó thế nào phụ thuộc vào việc lập báo cáo nào. Trên báo cáo riêng, khoản đầu tư giữ nguyên giá gốc. Trên báo cáo hợp nhất, giá trị ghi sổ chạy theo lãi lỗ của công ty liên kết.
- Nắm giữ ít nhất 20% quyền biểu quyết thì được coi là có ảnh hưởng đáng kể, trừ khi có quy định hoặc thỏa thuận khác.
- Báo cáo tài chính riêng của nhà đầu tư dùng phương pháp giá gốc.
- Báo cáo tài chính hợp nhất dùng phương pháp vốn chủ sở hữu, trừ hai trường hợp ngoại lệ.
- Theo phương pháp vốn chủ sở hữu, cổ tức nhận được ghi giảm giá trị khoản đầu tư.
- Khi ngừng áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu, giá trị ghi sổ tại thời điểm đó được coi là giá gốc.
Thế nào là ảnh hưởng đáng kể
Công ty liên kết là công ty mà nhà đầu tư có ảnh hưởng đáng kể, và không phải công ty con hay công ty liên doanh của nhà đầu tư. Ảnh hưởng đáng kể là quyền tham gia vào việc đưa ra các quyết định về chính sách tài chính và hoạt động của bên nhận đầu tư, nhưng chưa tới mức kiểm soát các chính sách đó.
Mốc định lượng là 20% quyền biểu quyết, nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp thông qua các công ty con. Dưới mức này thì không được coi là có ảnh hưởng đáng kể. Cả hai chiều đều có ngoại lệ khi có quy định hoặc thỏa thuận khác.
Ảnh hưởng đáng kể thường thể hiện qua một hoặc nhiều biểu hiện:
- Có đại diện trong Hội đồng quản trị hoặc cấp quản lý tương đương của công ty liên kết.
- Có quyền tham gia vào quá trình hoạch định chính sách.
- Có các giao dịch quan trọng giữa nhà đầu tư và bên nhận đầu tư.
- Có sự trao đổi về cán bộ quản lý.
- Có sự cung cấp thông tin kỹ thuật quan trọng.
Hai phương pháp và hai loại báo cáo
| Báo cáo | Phương pháp | Cách vận hành |
|---|---|---|
| Báo cáo tài chính riêng của nhà đầu tư | Giá gốc | Ghi nhận ban đầu theo giá gốc; chỉ hạch toán vào thu nhập khoản được chia từ lợi nhuận thuần lũy kế của bên nhận đầu tư phát sinh sau ngày đầu tư; các khoản nhận được ngoài lợi nhuận được chia coi là thu hồi đầu tư và ghi giảm giá gốc |
| Báo cáo tài chính hợp nhất | Vốn chủ sở hữu | Ghi nhận ban đầu theo giá gốc; sau đó điều chỉnh tăng hoặc giảm theo phần sở hữu trong lãi hoặc lỗ của bên nhận đầu tư sau ngày đầu tư; khoản được phân chia ghi giảm giá trị ghi sổ khoản đầu tư |
Trên báo cáo riêng, cổ tức được chia từ lợi nhuận phát sinh sau ngày đầu tư ghi vào thu nhập. Trên báo cáo hợp nhất theo phương pháp vốn chủ sở hữu, chính khoản cổ tức đó lại ghi giảm giá trị ghi sổ của khoản đầu tư, vì phần lãi đã được ghi nhận trước đó theo tỷ lệ sở hữu.
Giá trị ghi sổ còn được điều chỉnh khi lợi ích của nhà đầu tư thay đổi do vốn chủ sở hữu của bên nhận đầu tư thay đổi mà không phản ánh trên báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, ví dụ chênh lệch từ đánh giá lại tài sản cố định và các khoản đầu tư, chênh lệch tỷ giá quy đổi ngoại tệ, hay điều chỉnh chênh lệch phát sinh khi hợp nhất kinh doanh.
Hai ngoại lệ trên báo cáo hợp nhất
- Khoản đầu tư dự kiến sẽ được thanh lý trong tương lai gần, dưới 12 tháng.
- Công ty liên kết hoạt động theo các quy định hạn chế khắt khe dài hạn làm cản trở đáng kể việc chuyển giao vốn cho nhà đầu tư.
Trong hai trường hợp này, khoản đầu tư phản ánh theo giá gốc ngay cả trên báo cáo tài chính hợp nhất.
Xem thêm: Kế toán khoản vốn góp liên doanh
Khi nào ngừng áp dụng phương pháp vốn chủ sở hữu
- Không còn ảnh hưởng đáng kể trong công ty liên kết nhưng vẫn còn nắm giữ một phần hoặc toàn bộ khoản đầu tư.
- Việc sử dụng phương pháp vốn chủ sở hữu không còn phù hợp vì công ty liên kết hoạt động theo các quy định hạn chế khắt khe dài hạn, gây cản trở đáng kể việc chuyển giao vốn.
Từ thời điểm ngừng, giá trị ghi sổ của khoản đầu tư được coi là giá gốc. Đây là mốc kế toán cần ghi lại rõ trong hồ sơ, vì mọi tính toán về sau lấy con số này làm gốc.
Vận hành phương pháp vốn chủ sở hữu
- Bắt đầu hạch toán theo phương pháp này kể từ thời điểm khoản đầu tư thỏa mãn định nghĩa về công ty liên kết.
- Chênh lệch giữa giá gốc khoản đầu tư và phần sở hữu theo giá trị hợp lý của tài sản thuần xác định được của công ty liên kết, dù dương hay âm, hạch toán theo chuẩn mực về hợp nhất kinh doanh.
- Điều chỉnh phần sở hữu trong lãi lỗ sau ngày mua cho khấu hao tài sản cố định tính theo giá trị hợp lý.
- Phân bổ dần khoản chênh lệch giữa giá gốc khoản đầu tư và phần sở hữu theo giá trị hợp lý của tài sản thuần.
- Sử dụng báo cáo tài chính hiện hành của công ty liên kết lập cùng ngày với báo cáo của nhà đầu tư; khi không thể, dùng báo cáo lập ngày khác và điều chỉnh cho các sự kiện, giao dịch trọng yếu phát sinh giữa hai ngày lập báo cáo.
Hỏi đáp
Nắm bao nhiêu phần trăm thì là công ty liên kết?
Nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp qua các công ty con ít nhất 20% quyền biểu quyết của bên nhận đầu tư thì được coi là có ảnh hưởng đáng kể, trừ khi có quy định hoặc thỏa thuận khác.
Nắm 15% nhưng có người trong Hội đồng quản trị thì tính thế nào?
Dưới 20% thì thông thường không được coi là có ảnh hưởng đáng kể, trừ khi có quy định hoặc thỏa thuận khác. Việc có đại diện trong Hội đồng quản trị là một biểu hiện của ảnh hưởng đáng kể, nên cần xem xét cùng thỏa thuận giữa các bên.
Trên báo cáo riêng ghi nhận khoản đầu tư ra sao?
Theo phương pháp giá gốc. Chỉ hạch toán vào thu nhập khoản được chia từ lợi nhuận thuần lũy kế của bên nhận đầu tư phát sinh sau ngày đầu tư; các khoản nhận được ngoài lợi nhuận được chia coi là thu hồi đầu tư và ghi giảm giá gốc.
Nhận cổ tức từ công ty liên kết ghi vào đâu trên báo cáo hợp nhất?
Ghi giảm giá trị ghi sổ của khoản đầu tư, vì phần lãi tương ứng đã được ghi nhận theo phần sở hữu khi công ty liên kết có lãi.
Bán bớt vốn không còn ảnh hưởng đáng kể thì xử lý thế nào?
Ngừng sử dụng phương pháp vốn chủ sở hữu. Giá trị ghi sổ của khoản đầu tư tại thời điểm ngừng được coi là giá gốc cho các kỳ sau.
Báo cáo của công ty liên kết lệch ngày với công ty mẹ có dùng được không?
Được dùng khi không thể lập cùng ngày, kèm điều chỉnh cho ảnh hưởng của các sự kiện và giao dịch trọng yếu giữa nhà đầu tư và công ty liên kết phát sinh giữa hai ngày lập báo cáo.
- Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 07 về kế toán các khoản đầu tư vào công ty liên kết, ban hành theo Quyết định 234/2003/QĐ-BTC
